Երջանկությունը միայն լավ տրամադրություն չէ։ Հոգեբանների խոսքով՝ երկարատև բավարարվածությունը ձևավորվում է ամենօրյա սովորություններից՝ մտերիմ հարաբերություններից, սեփական ժամանակը պաշտպանելուց, նոր փորձառություններից, ուրիշներին օգնելուց և բնության հետ կապից։
Երկար ժամանակ երջանկությունը պատկերացրել են որպես մի բան, որը կախված է հիմնականում արտաքին հանգամանքներից․ լավ աշխատանք, բարձր եկամուտ, հաջող անձնական կյանք, հարմարավետ տուն։ Բայց ժամանակակից հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ամեն ինչ այդքան պարզ չէ։ Մարդը կարող է ունենալ շատ բան, բայց ներքուստ չզգալ կայուն հանգստություն։ Եվ հակառակը՝ ավելի համեստ պայմաններում ապրող մարդը կարող է իրեն զգալ ավելի լիարժեք, եթե նրա կյանքը ճիշտ է կառուցված։
Վերջին տարիների հոգեբանական հետազոտությունները երջանկությանը նայում են ոչ թե որպես պատահական զգացողության, այլ որպես կյանքի ձևի։ Այլ կերպ ասած՝ երկարատև բարեկեցությունը չի առաջանում մեկ մեծ հաջողությունից կամ մի քանի հաճելի իրադարձությունից։ Այն ձևավորվում է այն միջավայրից, որում մարդն ապրում է ամեն օր, այն մարդկանցից, որոնց հետ շփվում է, այն որոշումներից, որոնք կայացնում է, և այն սովորություններից, որոնք կրկնում է առանց մեծ ուշադրություն դարձնելու։
Forbes-ի անդրադարձած ուսումնասիրություններում առանձնացվում են հինգ հիմնական սովորություններ, որոնք կարող են ամուր հիմք ստեղծել կյանքի հանդեպ ավելի կայուն բավարարվածության համար։ Դրանք արագ լուծումներ չեն և չեն խոստանում, որ մարդը միշտ ուրախ է լինելու։ Բայց հենց այս սովորություններն են տարիների ընթացքում ազդում առողջության, սթրեսի մակարդակի, մտածողության, հարաբերությունների և կյանքի որակի վրա։
Մտերիմ հարաբերությունները առողջության համար ավելի կարևոր են, քան հաճախ կարծում ենք
Երջանկության ամենաուժեղ հիմքերից մեկը մտերիմ հարաբերությունների որակն է։ Խոսքը մարդկանց մեծ շրջապատ ունենալու մասին չէ։ Կարևորն այն է, որ մարդու կյանքում լինեն այնպիսի մարդիկ, որոնց հետ կարելի է անկեղծ լինել, խոսել առանց ձևականության, օգնություն խնդրել և զգալ, որ դժվար պահին մենակ չես մնա։
Հարվարդի մեծածավալ երկարաժամկետ ուսումնասիրությունը, որը տասնամյակներ շարունակ հետևել է մարդկանց կյանքին, ցույց է տվել շատ կարևոր մի բան․ ամուր և վստահելի հարաբերությունները կապված են ոչ միայն կյանքի բավարարվածության, այլև ավելի լավ առողջության և երկար կյանքի հետ։ Հետազոտողները նկատել են, որ հարաբերությունների որակը երբեմն ավելի ուժեղ ցուցիչ է, քան եկամուտը, աշխատանքային հաջողությունը կամ սոցիալական կարգավիճակը։
Սա միայն հոգեբանական զգացողություն չէ։ Երկարատև միայնությունը և չլսված լինելու զգացումը կարող են ազդել նաև մարմնի վրա։ Երբ մարդը երկար ժամանակ ապրում է ներքին լարվածության մեջ, օրգանիզմը հաճախ մնում է մշտական սթրեսի վիճակում։ Դա կարող է վատացնել քունը, բարձրացնել անհանգստությունը և նպաստել բորբոքային գործընթացների ուժեղացմանը։
ԱՄՆ գլխավոր վիրաբույժի՝ սոցիալական կապերի և միայնության մասին զեկույցում նշվում է, որ սոցիալական կապերի պակասը կարող է վաղաժամ մահվան ռիսկով համեմատվել օրական մինչև 15 սիգարետ ծխելու ազդեցության հետ։ Սա չի նշանակում, որ միայնությունը բառացիորեն «ծխել» է, բայց ցույց է տալիս դրա առողջական ծանրությունը։ Մարդու օրգանիզմը երկարատև մեկուսացումը հաճախ ընկալում է որպես վտանգի վիճակ։
Այդ պատճառով մտերիմների հետ կապը պետք չէ ընկալել որպես երկրորդական բան, որի համար ժամանակ կլինի հետո։ Այն առողջ կյանքի կարևոր մասն է՝ ինչպես քունը, շարժումը կամ սնունդը։ Երբեմն կյանքի որակը փոխելու համար պետք չէ ամեն ինչ զրոյից սկսել։ Բավական է վերականգնել մի կարևոր կապ, ավելի հաճախ զանգել հարազատներին կամ անկեղծ խոսել այն մարդու հետ, ում ներկայությունը ուժ է տալիս։
Կարդացեք նաև
Ի՞նչն է մեզ իրականում երջանկացնում. Հարվարդի 75 տարվա ուսումնասիրության պատասխանը
Եթե հետաքրքիր է, թե ինչու են հարաբերությունները համարվում երկար և երջանիկ կյանքի ամենաուժեղ հիմքերից մեկը, MEDIAMAG-ում կա նաև Հարվարդի հայտնի հետազոտությանը նվիրված առանձին նյութ։
Սեփական ժամանակը պաշտպանելը նույնքան կարևոր է, որքան գումար վաստակելը
Երկրորդ կարևոր սովորությունը կապված է ժամանակի հետ։ Շատերը կարծում են, թե ավելի շատ գումարը ինքնաբերաբար կբերի ավելի շատ հանգստություն։ Բայց իրականում մշտական շտապողականությունը, ծանրաբեռնված գրաֆիկը և այն զգացումը, որ ոչինչ չես հասցնում, կարող են լուրջ հարված հասցնել հոգեբանական առողջությանը։
Ժամանակի մշտական պակասը կյանքը վերածում է անվերջ պարտականությունների շարքի։ Մարդը կարող է ամբողջ օրը զբաղված լինել, բայց օրվա վերջում զգալ, որ իրականում չի ապրել, այլ պարզապես հասցրել է հերթական գործերը։ Այդ վիճակում աստիճանաբար կորչում է սեփական կյանքի նկատմամբ վերահսկողության զգացումը։
Հենց այստեղ է կարևոր դառնում «ազատ ժամանակ գնելու» գաղափարը։ PNAS-ում հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ժամանակ խնայող գնումները կարող են ավելի շատ նպաստել երջանկությանը, քան նյութական իրերը։ Դա պարտադիր չէ նշանակի մեծ ծախսեր։ Երբեմն դա կարող է լինել տնային գործերի մի մասը կիսելը, ավելորդ պարտավորությունից հրաժարվելը, ճանապարհի վրա կորցվող ժամանակը կրճատելը կամ այնպիսի որոշում չընդունելը, որը կխլի ամբողջ օրը՝ նույնիսկ ավելի բարձր եկամտի դիմաց։
Կարիերայի, աշխատանքի կամ ֆինանսական որոշումների ժամանակ արժե հաշվի առնել ոչ միայն գումարը, այլ նաև այն, թե ինչ է այդ որոշումը խլելու կյանքից։ Եթե բարձր եկամուտը նշանակում է մշտական հոգնածություն, քնի պակաս, ընտանիքի հետ քիչ ժամանակ և սեփական ցանկություններից լրիվ կտրվածություն, ապա դրա իրական գինը կարող է շատ ավելի բարձր լինել, քան առաջին հայացքից թվում է։
Լավ կյանքը միայն հարմարավետ կյանքը չէ
Երջանկության մասին խոսելիս հաճախ շեշտվում է հանգիստը, հարմարավետությունը և հաճելի զգացողությունները։ Բայց մարդուն միայն հանգիստը բավարար չէ։ Եթե կյանքում չկա նոր բան, զարգացում, հետաքրքրություն կամ փորձություն, նույնիսկ շատ հարմարավետ առօրյան կարող է ժամանակի ընթացքում դատարկ թվալ։
Վերջին տարիներին հոգեբանության մեջ հաճախ է քննարկվում «հոգեբանորեն հարուստ կյանք» հասկացությունը։ Այն տարբերվում է պարզապես հաճելի կամ իմաստալից կյանքից։ Հաճելի կյանքը կապված է լավ զգացողությունների հետ, իմաստալից կյանքը՝ նպատակի ու արժեքների, իսկ հոգեբանորեն հարուստ կյանքը՝ այն փորձառությունների, որոնք փոխում են մարդու հայացքը և կյանքը դարձնում ավելի խորն ու հիշվող։
Այս ուղղության հետազոտությունները լավ են բացատրում մի բան, որը շատերը զգում են սեփական կյանքում․ ամենահիշվող տարիները միշտ չէ, որ ամենահեշտ տարիներն են։ Երբեմն հենց այն շրջանն է հետագայում արժեքավոր թվում, որտեղ մարդը սովորել է, փոխվել, դուրս եկել սովորական շրջանակից և նոր աչքերով նայել իրեն ու աշխարհին։
Այդպիսի փորձառությունները միշտ չէ, որ հեշտ են լինում։ Դրանք կարող են լինել նոր հմտություն սովորելը, անծանոթ վայր մեկնելը, ստեղծագործական փորձ անելը, դժվար դասընթաց անցնելը կամ պարզապես սովորական սահմաններից դուրս գալը։ Այդ պահին մարդը կարող է անհարմարություն զգալ, բայց հենց այդ փորձերն են հետագայում դառնում կյանքի ամենահիշվող դրվագները։
Սա, իհարկե, չի նշանակում, որ պետք է անընդհատ լարել սեփական ուժերը կամ ապրել մշտական սթրեսի մեջ։ Խոսքը այն փորձառությունների մասին է, որոնք մարդուն չեն կոտրում, այլ լայնացնում են։ Երբ կյանքում ժամանակ առ ժամանակ կա նորություն և չափավոր դժվարություն, մարդը ոչ միայն ավելի շատ բան է սովորում, այլ նաև իրեն ավելի կենդանի է զգում։
Ուրիշների համար արվածը հաճախ վերադառնում է ներքին բավարարվածությամբ
Չորրորդ սովորությունը կապված է ուրիշների համար օգտակար լինելու հետ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մարդիկ հաճախ ավելի երկարատև բավարարվածություն են ստանում ոչ թե հերթական իրը գնելուց, այլ ուրիշին օգնելուց։ Դա կարող է լինել նվիրատվություն, ընկերոջը աջակցել, կամավոր աշխատանք, խորհուրդ տալ, լսել կամ պարզապես ժամանակ տրամադրել մեկին, ով դրա կարիքն ունի։
Այստեղ կարևոր է հասկանալ մի բան․ ուրիշներին օգնելը չի նշանակում մոռանալ սեփական կարիքների մասին։ Առողջ օգնությունը այն է, երբ մարդը իր ժամանակի, ուժի կամ միջոցների մի մասը գիտակցաբար տալիս է ուրիշին՝ առանց իրեն սպառելու։ Այդ դեպքում օգնությունը դառնում է ոչ թե բեռ, այլ կապի և իմաստի աղբյուր։
Պրոսոցիալական ծախսերի մասին հետազոտություններում նշվում է, որ ուրիշների վրա գումար կամ ռեսուրս ծախսելը կարող է ավելի դրական ազդեցություն ունենալ երջանկության վրա, քան նույն գումարը միայն սեփական հաճույքի համար օգտագործելը։ Պատճառը միայն բարոյական բավարարվածությունը չէ․ մարդը զգում է, որ իր ներկայությունը ինչ-որ մեկի կյանքում իրական արժեք է ստեղծել։
Նյութական հաճույքը հաճախ արագ է սովորական դառնում։ Նոր գնված իրը սկզբում ուրախացնում է, բայց որոշ ժամանակ անց դառնում է առօրյայի մաս։ Իսկ այն զգացումը, որ դու ինչ-որ մեկին օգնել ես, կարող ես մեկի օրը թեթևացրել կամ կարևոր պահին կողքին եղել, հաճախ ավելի երկար է մնում մարդու ներսում։
Երջանկության այս կողմը շատ պարզ է, բայց հաճախ անտեսվում է։ Մարդը իրեն ավելի լիարժեք է զգում ոչ միայն այն ժամանակ, երբ ինչ-որ բան է ստանում կյանքից, այլ նաև այն ժամանակ, երբ զգում է, որ ինքն էլ է ինչ-որ արժեք ստեղծում ուրիշների համար։
Շաբաթական 120 րոպե բնության մեջ կարող է նկատելիորեն փոխել ինքնազգացողությունը
Հինգերորդ սովորությունը առաջին հայացքից ամենապարզն է՝ ավելի շատ ժամանակ անցկացնել բնության մեջ։ Բայց հենց այս պարզ բանը շատերը կորցրել են քաղաքային կյանքի, էկրանների և փակ տարածքներում անցկացվող երկար ժամերի պատճառով։
Scientific Reports-ում հրապարակված մեծածավալ ուսումնասիրությունը, որում ընդգրկված էր մոտ 20 հազար մարդ, ցույց է տվել, որ այն մարդիկ, որոնք շաբաթական առնվազն 120 րոպե են անցկացնում բնության մեջ, ավելի հաճախ են նշում լավ ինքնազգացողություն և ավելի բարձր հոգեբանական բարեկեցություն։ Կարևոր է, որ այդ ժամանակը պարտադիր չէ օգտագործել միանգամից։ Այն կարելի է բաժանել մի քանի կարճ զբոսանքի՝ այգում, անտառում, գետի մոտ կամ պարզապես քաղաքի կանաչ հատվածներում։
Բնության ազդեցությունը միայն մաքուր օդով չի բացատրվում։ Բնական միջավայրը օգնում է նվազեցնել ներքին լարվածությունը, հանգստացնել մտքերը և վերականգնել ուշադրությունը։ Քաղաքային աղմուկը, արագ նորությունները, հաղորդագրությունները և էկրանները ուղեղը պահում են մշտական արձագանքման վիճակում։ Բնության մեջ այդ լարվածությունը աստիճանաբար թուլանում է։
Այս սովորությունը հատկապես կարևոր է այն մարդկանց համար, որոնք աշխատում են փակ տարածքում կամ օրվա մեծ մասն անցկացնում են համակարգչի առաջ։ Երբ շաբաթվա ընթացքում մարդը գրեթե չի շփվում բնական միջավայրի հետ, հոգնածությունը կարող է դառնալ սովորական ֆոն։ Իսկ կարճ, բայց կանոնավոր զբոսանքը երբեմն ավելի լավ է վերականգնում, քան հերթական ժամերը հեռախոսի էկրանին։
Երջանկությունը մեկ գաղտնիք չէ, այլ կյանքի ճիշտ դասավորություն
Ժամանակակից հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ երջանկությունը պետք չէ փնտրել մեկ հրաշք բանաձևի մեջ։ Այն ավելի շատ նման է կյանքի ճիշտ դասավորության։ Մարդը չի կարող վերահսկել ամեն ինչ, բայց կարող է աստիճանաբար ստեղծել այնպիսի առօրյա, որտեղ հոգեբանական կայունությունը ավելի հավանական է դառնում։
Այդ առօրյան սկսվում է մարդկանցից, որոնց հետ կա վստահություն։ Շարունակվում է ժամանակի նկատմամբ ավելի ուշադիր վերաբերմունքով։ Լցվում է փորձառություններով, որոնք զարգացնում են մարդուն։ Ամրանում է այն պահերին, երբ մարդը օգտակար է լինում ուրիշներին։ Եվ վերականգնվում է բնության հետ կապի միջոցով։
Ի վերջո, երջանկությունը չի նշանակում անընդհատ ժպտալ կամ միշտ լավ տրամադրություն ունենալ։ Ավելի ճիշտ է այն պատկերացնել որպես կյանք, որտեղ մարդը ոչ միայն դիմանում է օրերին, այլ նաև զգում է, որ ապրում է դրանց մեջ։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ի՞նչն է իրականում ավելի շատ ազդում երկարատև երջանկության վրա
Երկարատև երջանկության վրա ամենից շատ ազդում է ոչ թե մեկ առանձին գործոն, այլ կյանքի ամբողջ կառուցվածքը․ մտերիմ կապեր, ժամանակի վերահսկում, զարգացնող փորձառություններ, ուրիշների համար օգտակար լինելը և բնության հետ կանոնավոր շփումը։
Արդյո՞ք փողը կարող է երջանկություն բերել
Փողը կարող է բարձրացնել կյանքի որակը, եթե օգտագործվում է ոչ միայն իրեր գնելու, այլ նաև ժամանակ խնայելու, սթրեսը նվազեցնելու, փորձառություններ ստեղծելու և ուրիշներին աջակցելու համար։ Միայն նյութական գնումները սովորաբար արագ են կորցնում իրենց ազդեցությունը։
Ինչո՞ւ են հարաբերությունները համարվում երջանկության գլխավոր հիմքերից մեկը
Ամուր հարաբերությունները օգնում են մարդուն ավելի հեշտ հաղթահարել սթրեսը, զգալ անվտանգություն և պահպանել հոգեբանական կայունություն։ Երկարատև միայնությունը, հակառակը, կարող է դառնալ առողջական լուրջ ռիսկի գործոն։
Որքա՞ն ժամանակ է պետք անցկացնել բնության մեջ
Հետազոտություններից մեկի համաձայն՝ շաբաթական առնվազն 120 րոպե բնության մեջ անցկացնելը կապված է ավելի լավ ինքնազգացողության և բարձր հոգեբանական բարեկեցության հետ։ Այդ ժամանակը կարելի է բաժանել մի քանի կարճ զբոսանքի։
Գրանցվիր մեր 
