Պատկերացրեք՝ օրվա ամենաանսպասելի պահին ինչ-որ մեկը կանգնեցնում է Ձեզ ու հարցնում․ «Հենց նոր ինչի՞ մասին էիք մտածում»։
Աշխատանքի՞։ Գումարի՞։ Առողջության՞։ Տանը կուտակված գործերի՞։ Սուրճ խմելու՞։ Իսկ գուցե պարզապես հաշվում էիք՝ քանի ժամ է մնացել մինչև այն պահը, երբ վերջապես կկարողանաք պառկել ու ոչինչ չանել։
Հենց այս պարզ հարցի օգնությամբ գիտնականները փորձել են հասկանալ, թե ինչով է իրականում զբաղված ժամանակակից մարդու միտքը։ Արդյունքում նրանք մի հետաքրքիր օրինաչափություն են նկատել․ անկախ տարիքից, մասնագիտությունից կամ եկամտից՝ մարդկանց մտքերը հիմնականում պտտվում են չորս ուղղությունների շուրջ։
Այդպես հետազոտողները պայմանականորեն առանձնացրել են մտածողների չորս տեսակ։ Մեկն անդադար անհանգստանում է, մյուսը գլխում անվերջ լուծում է առօրյա խնդիրները, երրորդը հետևում է իր մարմնի ու ներքին վիճակի ամենափոքր փոփոխությանը, իսկ չորրորդը կարողանում է համատեղել աշխատանքն ու կյանքի հաճույքները։
Բայց ամենահետաքրքիր բացահայտումը սա չէր։
Պարզվել է՝ մարդու երջանկության զգացումը շատ սերտորեն կապված է այն բանի հետ, թե օրվա ընթացքում ինչ մտքեր են ամենից հաճախ պտտվում նրա գլխում։
Հետազոտողները պայմանականորեն առանձնացրել են անհանգստացողներին, կենցաղային մտածողներին, մարմնի և ներաշխարհի վրա կենտրոնացածներին ու շատ աշխատող, բայց կյանքը չմոռացող մարդկանց։ Վերջին խմբում գրանցվել են երջանկության ամենաբարձր միջին ցուցանիշները։
Իսկ Դուք մտածողների ո՞ր տեսակին եք ավելի նման։
Ինչպե՞ս են գիտնականներն ուսումնասիրել մարդկանց մտքերը
Հետազոտությունն իրականացրել են ամերիկյան Քլերմոնթի համալսարանի և չինական Ուհանի համալսարանի տնտեսագետները։ Նրանք փորձել են պարզել ոչ թե այն, թե մարդիկ ինչ են հիշում կամ պատմում օրվա վերջում, այլ ինչի մասին են մտածում հենց տվյալ պահին։
Փորձին մասնակցել է 19-ից 71 տարեկան 258 մարդ։ Նրանց հեռախոսներում հատուկ հավելված է տեղադրվել, որը երկու շաբաթ շարունակ օրական ութ անգամ՝ պատահական ժամերի, ազդանշան է տվել։
Ամեն ազդանշանից հետո մասնակիցները պետք է գրեին՝
- ինչի մասին էին հենց այդ պահին մտածում,
- ինչով էին զբաղված,
- ինչպիսին էր իրենց տրամադրությունը,
- որքան երջանիկ էին այդ պահին։
Այս եղանակով հավաքվել է ավելի քան 23 հազար պատասխան։ Դրանք ոչ թե նախապես պատրաստված կամ հետագայում գեղեցկացված պատմություններ էին, այլ սովորական օրվա ընթացքում մարդկանց գլխում հայտնված իրական մտքեր։
Պարզվել է, որ մեր միտքը գրեթե երբեք դատարկ չի մնում։
Ցերեկային ժամերին մարդիկ հիմնականում մտածել են աշխատանքի մասին, իսկ երեկոյան նրանց ուշադրությունն ավելի հաճախ տեղափոխվել է հանգստի ու ժամանցի վրա։ Մտքերի մոտ 17 տոկոսը վերաբերել է աշխատանքին, 14 տոկոսը՝ սննդին։ Հոբբիները, խաղերը, արվեստն ու հարաբերությունները կազմել են մոտ 10-ական տոկոս։
Երբ մարդիկ մտածել են այն մասին, թե ինչ են ուզում, դեպքերի գրեթե կեսում նրանց ցանկությունը կապված է եղել սննդի կամ որևէ խմիչքի հետ։ Հատկապես հաճախ հիշատակվել է սուրճը։
Իսկ երբ խոսքը եղել է որևէ կարիքի մասին, պատասխանների 29 տոկոսում մարդիկ ցանկացել են հանգստանալ, քնել կամ թեկուզ մի փոքր ննջել։
Այլ կերպ ասած՝ ժամանակակից մարդու գլխում շատ հաճախ հանդիպում են երեք բան՝ աշխատանք, սուրճ և նորից քնելու ցանկություն։
Մտքերի մոտ կեսը եղել է գիտակցված․ մարդիկ մտածել են այն մասին, ինչի մասին իրենք են ցանկացել։ Մյուս կեսը կազմել են անկոչ մտքերը, հանկարծակի հիշողությունները կամ մտքի ինքնաբերաբար թափառելը։
Հետազոտողները նկատել են ևս մի զավեշտալի մանրուք։ Մասնակիցները գրեթե երբեք չեն նշել, որ իրենց միտքը լրիվ դատարկ է եղել։ Բայց սեքսի մասին մտքերն ավելի հազվադեպ են հիշատակվել, քան նույնիսկ «ոչնչի մասին չմտածելը»։ Գիտնականները ենթադրել են, որ մարդիկ պարզապես չեն ցանկացել ամեն ինչ անկեղծորեն գրել։
Հազարավոր պատասխանները համեմատելուց հետո հետազոտողները նկատել են չորս հիմնական մտածողական ուղղություն։
1. Անհանգստացողները․ մարդիկ, որոնք իրենց գլխում կրում են ամբողջ աշխարհի ծանրությունը
Այս մարդկանց միտքը հազվադեպ է հանգստանում։
Նրանք մտածում են պատերազմների, քաղաքականության, հիվանդությունների, հասարակական խնդիրների, անվտանգության ու ապագայի մասին։ Նույնիսկ երբ տվյալ պահին անձամբ իրենց ոչինչ չի սպառնում, ուղեղը շարունակում է հնարավոր վտանգներ փնտրել։
Հետազոտության համաձայն՝ այս խմբի մարդիկ համաշխարհային իրադարձությունների և հասարակական խնդիրների մասին մտածել են միջինից մոտ 60 տոկոսով ավելի հաճախ։ Առողջության ու անվտանգության վերաբերյալ մտքերն էլ նրանց մոտ հանդիպել են մոտ 50 տոկոսով ավելի շատ։
Նրանց պատասխաններում հաճախ հանդիպել են՝
- միայնություն,
- ցավ,
- հոգնածություն,
- քաղց,
- անքնություն,
- անվտանգություն,
- հնարավոր վտանգներ։
Եթե Դուք շարունակ վերադառնում եք վատ լուրերին, երկար մտածում եք այն խնդիրների մասին, որոնք դեռ տեղի չեն ունեցել, կամ անընդհատ փորձում եք պատրաստ լինել ամենավատ սցենարին, ապա հավանաբար այս խմբին բնորոշ գծեր ունեք։
Սակայն այստեղ մի հետաքրքիր մանրուք կա։
Անհանգստացողները երաժշտության մասին մտածել են գրեթե երկու անգամ ավելի հաճախ, քան մյուս խմբերի ներկայացուցիչները։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ երաժշտությունը նրանց համար կարող է ներքին լարվածությունը թուլացնելու միջոց լինել։
Այդ մարդիկ երաժշտություն են լսում ոչ միայն հաճույքի համար։ Երբեմն դա սեփական ծանր մտքերից թեկուզ մի քանի րոպեով հեռանալու միջոց է։
2. Կենցաղային մտածողները․ մարդիկ, որոնք գլխում անվերջ ինչ-որ բան են կարգավորում
«Պետք է վճարել հաշիվները»։
«Ի՞նչ պատրաստեմ երեկոյան»։
«Տանը սա էլ է պետք վերանորոգել»։
«Ինչպե՞ս հասցնեմ բոլոր գործերը»։
Եթե Ձեր միտքը նման է անվերջ բացված գործերի ցուցակի, հնարավոր է՝ Դուք պատկանում եք պայմանականորեն «կենցաղային մտածողներ» կոչված խմբին։
Այս մարդիկ հիմնականում կենտրոնացած են գործնական հարցերի վրա՝ տուն, գումար, գնումներ, փաստաթղթեր, կուտակված պարտականություններ և առօրյա խնդիրներ։ Կենցաղային գործերի ու ֆինանսների մասին նրանք մտածել են միջինից մոտ 50 տոկոսով ավելի հաճախ։
Սակայն նրանց մտքերը միայն տան մաքրության, գնումների կամ ծախսերի մասին չեն։ Այս մարդիկ հաճախ մտովի վերադառնում են նաև գրքերի, ֆիլմերի ու սերիալների պատմություններին։ Նրանք կարող են շարունակել դիտած ֆիլմը, վիճել հերոսի որոշման հետ կամ պատկերացնել՝ ինչպես կավարտվեր պատմությունը, եթե ամեն ինչ այլ կերպ դասավորվեր։
Այս խմբի ներկայացուցիչների մտածողությունը գործնական է։ Նրանց միտքը սիրում է լուծել, կազմակերպել, համեմատել ու ավարտին հասցնել։
Նույնիսկ հանգստանալիս նրանք երբեմն իրականում չեն հանգստանում։ Պարզապես մի խնդրից անցնում են մյուսին։
3. Մարմնի և ներաշխարհի վրա կենտրոնացածները․ մարդիկ, որոնք զգում են ամեն մանրուք
Այս խմբի մարդիկ չափազանց ուշադիր են իրենց ներսում կատարվող ամեն ինչի նկատմամբ։
Նրանք արագ նկատում են մարմնի լարվածությունը, ցավը, հոգնածությունը, սրտխփոցը կամ տրամադրության ամենափոքր փոփոխությունը։ Կարող են երկար մտածել իրենց հոգեվիճակի, անհանգստության պատճառների, հոգեբանի հետ խոսակցության կամ այն մասին, թե ինչու ինչ-որ մեկի ասած բառը այդքան ծանր ազդեց իրենց վրա։
Ոչ մի այլ խմբի ներկայացուցիչներ այնքան հաճախ չեն մտածել իրենց մարմնական վիճակի, հույզերի և ներքին արձագանքների մասին։
Այս խմբի մասնակիցների միջին տարիքը եղել է 32 տարեկան, իսկ գրեթե երկու երրորդը կանայք են եղել։ Հենց այստեղ է գրանցվել նաև անցանկալի ու անկոչ մտքերի ամենաբարձր ցուցանիշը՝ 28 տոկոս։
Նրանց պատասխաններում հաճախ հանդիպել են ցավի, հոգեբանի օգնության, ճնշվածության և գերծանրաբեռնվածության մասին մտքեր։
Սա, իհարկե, չի նշանակում, թե այդ մարդիկ ինքնակենտրոն են կամ չափազանց շատ են զբաղված իրենցով։ Հնարավոր է՝ տվյալ շրջանում նրանք առողջական խնդիրներ են ունեցել, ուժեղ սթրես են ապրել կամ պարզապես փորձել են հասկանալ իրենց ներքին վիճակը։
Այս խումբը նաև ցույց է տալիս, որ մտածողության տեսակը մշտական պիտակ չէ։ Երբ մարդու կյանքում ինչ-որ բան փոխվում է, նրա մտքերի հիմնական ուղղությունն էլ կարող է փոխվել։
Հետազոտողները խմբում կանանց ավելի մեծ թիվը մասամբ կապել են դաշտանային ցիկլի ազդեցության հետ։ Սակայն պատճառը կարող էր ավելի պարզ լինել․ փորձի ընթացքում ֆիզիկական կամ հոգեբանական դժվարություն ունեցող մարդիկ բնականաբար ավելի շատ էին մտածում իրենց մարմնի, ախտանիշների և օգնության կարիքի մասին։
4. Շատ աշխատող, բայց կյանքը չմոռացող մարդիկ
Այս խմբի ներկայացուցիչների միտքը հիմնականում բաժանված է երկու ուղղության միջև՝ աշխատանք և հաճույք։
Նրանք շատ են մտածում նախագծերի, հանդիպումների, առաջադրանքների, ներկայացումների ու կարիերայի մասին։ Աշխատանքի հետ կապված մտքերը նրանց մոտ միջինից մոտ 50 տոկոսով ավելի հաճախ են հանդիպել։
Բայց աշխատանքից հետո նրանք կարողանում են ուշադրությունը տեղափոխել մարզանքի, ճանապարհորդության, խաղերի, արվեստի, հոբբիների ու հանգստի վրա։ Ժամանցի մասին այս մարդիկ մտածել են միջինից մոտ 25 տոկոսով ավելի հաճախ։
Այսինքն՝ նրանց կյանքում աշխատանքը կարևոր տեղ ունի, բայց ամբողջ կյանքը աշխատանքով չի սահմանափակվում։
Ուշագրավ արդյունք․ հենց այս խմբում են գրանցվել եկամտի և երջանկության ամենաբարձր միջին ցուցանիշները։
Այստեղ տղամարդիկ մի փոքր ավելի շատ են եղել, քան կանայք։
Հնարավոր է՝ գաղտնիքը պարզապես շատ աշխատելու մեջ չէ։ Ավելի հավանական է, որ այս մարդկանց առավելությունը աշխատանքից հանգստի անցնելու կարողությունն է։
Նրանք կարող են լրջորեն զբաղվել իրենց գործով, բայց աշխատանքային օրվա ավարտից հետո մտովի չեն շարունակում մնալ գրասենյակում։
Նրանք իրենց թույլ են տալիս ապրել նաև աշխատանքից դուրս։
Ո՞ր տեսակն եք Դուք
Հնարավոր է՝ կարդալիս արդեն խմբերից մեկում ճանաչեցիք Ձեզ։ Բայց պետք չէ շտապել և ընդմիշտ որևէ պիտակ կպցնել ինքներդ Ձեզ։
Մարդը կարող է տարբեր օրերին կամ կյանքի տարբեր փուլերում մի տեսակից անցնել մյուսին։ Առողջական խնդիրը կարող է ստիպել նրան ավելի շատ կենտրոնանալ մարմնի վրա, ֆինանսական դժվարությունը՝ կենցաղային հարցերի, իսկ անորոշ շրջանը՝ հնարավոր վտանգների ու ապագայի։
Երբ կյանքը ավելի կայուն է դառնում, մարդն արդեն կարող է իր ուշադրությունը հավասարապես բաժանել աշխատանքի, հանգստի և սիրելի զբաղմունքների միջև։
Փորձեք ընդամենը մեկ օր հետևել Ձեր մտքերին ու ինքներդ Ձեզ հարցնել․
- Ո՞ր թեմային եմ ամենից հաճախ վերադառնում։
- Իմ մտքերն օգնո՞ւմ են խնդիր լուծել, թե՞ պարզապես կրկնում են նույն անհանգստությունը։
- Կարողանո՞ւմ եմ աշխատանքից հետո իսկապես անջատվել։
- Որքա՞ն տեղ կա իմ գլխում հանգստի, սիրելի զբաղմունքների ու հաճույքի համար։
- Իմ մտքերն ինձ ավելի հանգի՞ստ են դարձնում, թե՞ ուժասպառ անում։
Այս հարցերի պատասխանները երբեմն մարդու մասին ավելի շատ բան են ասում, քան նրա մասնագիտությունը, եկամուտը կամ հասարակական դիրքը։
Ձեր երջանկությունը կարող է սկսվել այն մտքից, որին ամենից հաճախ եք վերադառնում
Հետազոտողները փորձել են ստուգել հռոմեացի կայսր և փիլիսոփա Մարկոս Ավրելիոսին վերագրվող միտքը․ մարդու կյանքի երջանկությունը կախված է նրա մտքերի որակից։
Պարզվել է, որ այն, թե ինչի մասին էր մարդը մտածում տվյալ պահին, նրա երջանկության զգացման ամենաուժեղ ցուցիչներից մեկն էր։
Սա չի նշանակում, որ բավական է միայն լավ բաների մասին մտածել, և բոլոր խնդիրներն անմիջապես կանհետանան։ Իրական դժվարությունները հնարավոր չէ լուծել դրական արտահայտություններով։
Բայց կարևոր է, թե հիմնականում ուր է ուղղված մեր ուշադրությունը։
Եթե միտքը մշտապես վտանգ է փնտրում, նույնիսկ հանգիստ օրը կարող է ծանր թվալ։ Եթե այն անընդհատ հաշվում է չավարտված գործերը, հանգիստն էլ է վերածվում հերթական պարտականության։ Իսկ եթե ամբողջ կյանքը լցված է միայն աշխատանքով, մարդը կարող է հաջողության հասնել, բայց այդպես էլ չզգալ դրա ուրախությունը։
Եվ հակառակը․ երբ աշխատանքից, խնդիրներից ու պարտականություններից բացի մեր մտքում տեղ է մնում նաև սիրելի մարդկանց, երաժշտության, ստեղծագործելու, շարժվելու ու պարզապես հանգստանալու համար, կյանքն ավելի ամբողջական է դառնում։
Կարևոր պարզաբանում․ այս արդյունքները դեռ վերջնական չեն։ Հետազոտության նախնական տարբերակը չի անցել անկախ գիտական գնահատում և դեռ չի հրապարակվել գրախոսվող գիտական ամսագրում։
Միևնույն ժամանակ այս արդյունքները պետք չէ ընդունել որպես վերջնական ճշմարտություն։ Հետազոտության նախնական տարբերակը դեռ չի անցել անկախ գիտական գնահատում և չի հրապարակվել գրախոսվող գիտական ամսագրում։ Բացի այդ, մասնակիցների թիվը մեծ չի եղել, իսկ ընտրանքը չի ներկայացրել աշխարհի բոլոր մշակույթներն ու հասարակությունները։
Հետազոտողները նույնպես զգուշացնում են, որ մարդկանց հնարավոր չէ անսխալ բաժանել ընդամենը չորս խմբի։ Սակայն այս աշխատանքը մի կարևոր բան է հիշեցնում․ մենք միշտ չէ, որ կարող ենք ընտրել, թե ինչ է կատարվում մեզ հետ, բայց կարող ենք նկատել, թե ինչի շուրջ են ամբողջ օրը պտտվում մեր մտքերը։
Երբեմն սեփական կյանքում փոփոխություն սկսելու համար առաջին հերթին պետք չէ նոր աշխատանք, նոր հարաբերություն կամ նոր նպատակ գտնել։
Բավական է նկատել՝ ո՞ր միտքն է ամեն օր աննկատ ղեկավարում մեզ։
Հետազոտության արդյունքների և մտածողների չորս խմբերի մասին ավելի մանրամասն գրել է նաև բրիտանական The Guardian պարբերականը։
Հաճախ տրվող հարցեր
Մտածողների քանի՞ տեսակ են առանձնացրել հետազոտողները
Հետազոտողները պայմանականորեն առանձնացրել են չորս խումբ՝ անհանգստացողներ, կենցաղային մտածողներ, մարմնի և ներաշխարհի վրա կենտրոնացածներ ու շատ աշխատող, բայց կյանքը չմոռացող մարդիկ։
Ո՞ր խմբում են երջանկության ամենաբարձր ցուցանիշները
Ամենաբարձր միջին ցուցանիշները գրանցվել են այն մարդկանց մոտ, որոնք շատ են մտածում աշխատանքի մասին, բայց միաժամանակ իրենց կյանքում տեղ են թողնում հանգստի, հոբբիների, արվեստի և ժամանցի համար։
Կարո՞ղ է մարդու մտածողության տեսակը փոխվել
Այո։ Առողջական խնդիրները, ֆինանսական դժվարությունները, սթրեսը կամ կյանքի ավելի կայուն շրջանը կարող են փոխել մարդու մտքերի հիմնական ուղղությունը։ Այս խմբերը մշտական պիտակներ չեն։
Արդյո՞ք այս դասակարգումը վերջնականապես հաստատված է
Ոչ։ Հետազոտությունը հիմնված է 258 մասնակցի տվյալների վրա, իսկ դրա նախնական տարբերակը դեռ չի անցել անկախ գիտական գնահատում։ Այն հետաքրքիր օրինաչափություն է ցույց տալիս, բայց չի կարող ամբողջ մարդկությանը վերջնականապես բաժանել չորս խմբի։
Գրանցվիր մեր 
