Ամենամեծ հաջողության են հասնում ոչ թե ամենատաղանդավորները․ գիտնականները պարզել են հաջողության գաղտնիքը

Կյանքում բացառիկ հաջողության շատ հազվադեպ են հասնում ամենատաղանդավոր մարդիկ։ Ավելին՝ երբեմն ավելի մեծ շանսեր ունեն միջին կամ միջինից մի փոքր բարձր ունակություններ ունեցողները, քանի որ մեծ հաջողության ճանապարհին կարևոր դեր կարող է խաղալ նաև պատահականությունը։ Իտալացի գիտնականների համակարգչային մոդելավորումը ցույց է տվել, որ հաջողության գաղտնիքը միայն տաղանդի մեջ չէ։

Ինչպես գրում է Silicon Canals-ը, իտալացի հետազոտողներ Ալեսանդրո Պլուչինոն, Ալեսիո Էմանուելե Բիոնդոն և Անդրեա Ռապիսարդան ստեղծել են համակարգչային մոդել, որտեղ 1000 պայմանական մարդ անցնում էր 40 տարվա աշխատանքային ճանապարհ՝ 20 տարեկանից մինչև 60-ը։

Հետազոտությունը հիմնված է գիտնականների՝ 2018 թվականին Advances in Complex Systems գիտական ամսագրում հրապարակված «Talent versus Luck: The Role of Randomness in Success and Failure» աշխատանքի վրա։ Մոդելի միջոցով հեղինակները փորձել են հասկանալ, թե ինչ դեր են խաղում մարդու ունակություններն ու պատահական հաջող կամ անհաջող իրադարձությունները երկարաժամկետ հաջողության մեջ։

Ինչպե՞ս էր կառուցված մոդելը

Յուրաքանչյուր մասնակից սկզբում ստանում էր 10 պայմանական միավոր կապիտալ։ Նրանց հիմնական անհատական ցուցանիշը «տաղանդի» մակարդակն էր։

Հետազոտողները այդ ցուցանիշի մեջ ներառել էին ինտելեկտը, հմտությունները, հաստատակամությունը, աշխատասիրությունն ու ռիսկի դիմելու պատրաստակամությունը։ Տաղանդի մակարդակը մարդու ամբողջ կարիերայի ընթացքում չէր փոխվում։

Միևնույն ժամանակ մասնակիցների կյանքում պատահականորեն տեղի էին ունենում տարբեր իրադարձություններ։ Դրական իրադարձությունը կարող էր կրկնապատկել նրանց կապիտալը, իսկ բացասականը՝ կիսով չափ նվազեցնել այն։

Տաղանդն օգնում էր, բայց ամեն ինչ չէր որոշում

Այնուամենայնիվ, տաղանդը նշանակություն ուներ։

Օրինակ՝ եթե մարդու տաղանդի ցուցանիշը 0,8 էր, նա բարենպաստ հնարավորությունից օգտվելու 80% հավանականություն ուներ։ 0,4 ցուցանիշ ունեցող մարդու դեպքում այդ հավանականությունը կազմում էր 40%։

Սակայն այստեղ կարևոր մի հանգամանք կար․ բարենպաստ հնարավորության հայտնվելն ինքնին մարդու տաղանդից կախված չէր։

Այսինքն՝ ավելի տաղանդավոր մարդը կարող էր ավելի լավ օգտագործել իրեն տրված հնարավորությունը, բայց ոչ մի կերպ չէր կարող երաշխավորել, որ այդ հնարավորությունն ընդհանրապես կհայտնվեր իր ճանապարհին։

Ամենատաղանդավոր մարդը կարող էր նույնիսկ պարտվել

Առանձին մոդելավորումների ընթացքում ամենահաջողակ մասնակիցը հաճախ տաղանդի միջին կամ միջինից միայն մի փոքր բարձր մակարդակ ունեցող մարդն էր լինում։

Օրինակներից մեկում հաղթողի տաղանդի ցուցանիշը 0,61 էր՝ գրեթե նույնը, ինչ ամբողջ խմբի միջին ցուցանիշը։ Իր 40-ամյա կարիերայի վերջում նրա կապիտալը հասել էր 2560 միավորի։

Իսկ խմբի ամենատաղանդավոր մասնակիցը, որի ցուցանիշը 0,89 էր, կարիերան ավարտել էր ընդամենը 0,625 միավորով։

Ամենատաղանդավորները հաղթել էին ընդամենը 100 դեպքից 3-ում

Ավելի վստահ վիճակագրություն ստանալու համար հետազոտողները մոդելավորումը կրկնել են 100 անգամ։

0,8-ից բարձր տաղանդի ցուցանիշ ունեցող մարդկանց խմբից որևէ մեկը 100 փորձից ընդամենը երեք դեպքում է դարձել բացարձակ առաջատար։

Հենց այստեղից էլ առաջացել է հրապարակման մեջ նշված 3% թիվը։

Սակայն այդ թիվը պետք է ճիշտ հասկանալ։ Խոսքը 1000 իրական մարդկանց մասին չէ, և հետազոտությունը չի ասում, թե իրական կյանքում հաջողության 97%-ը կախված է միայն բախտից։

Սա համակարգչային մոդելի արդյունք է, որը ցույց է տալիս, թե որոշակի պայմաններում որքան մեծ կարող է լինել պատահական իրադարձությունների ազդեցությունը մարդու վերջնական արդյունքի վրա։

Ինչպե՞ս կարող են մի քանի հաջող պատահականություններ ամեն ինչ փոխել

Հետազոտողները արդյունքը բացատրում են կուտակման ազդեցությամբ։

Եթե սկզբնական 10 միավոր կապիտալը մի քանի անգամ անընդմեջ կրկնապատկվում է, տարբերությունը շատ արագ մեծանում է։

Յուրաքանչյուր նոր հաջողություն արդեն բազմապատկում է նախորդից ավելի մեծ գումար։ Հետևաբար մի քանի բարենպաստ պատահականությունների հաջորդականությունը ժամանակի ընթացքում կարող է շատ ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ, քան մարդկանց ունակությունների միջև եղած տարբերությունը։

Պարզ ասած՝ եթե երկու համեմատաբար ունակ մարդկանցից մեկը կարիերայի սկզբում մի քանի անգամ ճիշտ պահին հայտնվում է ճիշտ տեղում, նրա ստացած առավելությունը հետագայում կարող է շարունակել աճել և բազմապատկվել։

Հաղթողները սովորաբար ունակ էին, բայց ոչ ամենատաղանդավորը

Հետազոտողները կատարել են նաև ևս 10 հազար մոդելավորում։

Այդ փորձերում հաղթողների տաղանդի միջին ցուցանիշը կազմել է մոտ 0,667։

Սա ընդհանուր միջինից բարձր ցուցանիշ է, սակայն դեռ բավական հեռու է առավելագույնից։

Այսինքն՝ հաղթողները սովորաբար իսկապես ունակ մարդիկ էին։ Բայց բացառիկ արդյունքի հասնելու համար միայն ունակությունները բավարար չէին․ անհրաժեշտ էր նաև իրադարձությունների չափազանց հաջող դասավորություն։

Հենց սա էլ օգնում է ավելի ճիշտ հասկանալ հետազոտողների ներկայացրած հաջողության գաղտնիքը․ տաղանդը մեծացնում է հնարավորությունից օգտվելու հավանականությունը, բայց բացառիկ հաջողության համար կարևոր է նաև այն, թե ինչ հնարավորություններ են հայտնվում մարդու ճանապարհին։

Իրական կյանքը, իհարկե, շատ ավելի բարդ է

Միաժամանակ այս փորձն ունի ակնհայտ սահմանափակումներ։

Իրական կյանքում մարդիկ փոխում են մասնագիտությունը, սովորում են, նոր հմտություններ ձեռք բերում, կապեր ստեղծում, բախվում խտրականության, ժառանգություն ստանում և հաճախ իրենք են մեծացնում իրենց առջև բացվող հնարավորությունների թիվը։

Մոդելում այս բոլոր գործոնները դիտավորյալ պարզեցված էին։

Հետևաբար հետազոտության արդյունքները չպետք է ընկալել որպես ապացույց, թե մարդու հաջողությունն ամբողջությամբ որոշվում է բախտով։

Հեղինակների կարծիքով՝ այս արդյունքները ավելի շուտ հիշեցում են, որ մարդու ձեռքբերումները միշտ չէ, որ ուղիղ արտացոլում են նրա ունակությունների իրական մակարդակը։

«Բախտը պատճառ չէ, որ դադարենք զարգացնել մեր հմտությունները։ Այն պարզապես պատճառ է ավելի զգույշ վերաբերվելու հաղթողներին կուռք դարձնելուն, անհաջողության մատնված յուրաքանչյուր մարդու մեղադրելուն կամ վարկանիշը մարդու արժեքի չափանիշ համարելուն», — ասվում է հրապարակման մեջ։