Ինչո՞ւ ենք հեշտ հիշում մարդու դեմքը, բայց մոռանում անունը

Մարդը ներկայանում է, դուք լսում եք նրա անունը, մի փոքր զրուցում եք, իսկ մի քանի րոպե անց հասկանում եք, որ անունն արդեն մոռացել եք։ Եթե ձեզ համար նույնպես դժվար է մարդկանց անունները հիշել, դա դեռ չի նշանակում, որ վատ հիշողություն ունեք։

Դեմքը հիշում եք։ Հիշում եք՝ որտեղ եք հանդիպել, ինչի մասին եք խոսել, գուցե նույնիսկ նրա մասնագիտությունը կամ ասած որևէ արտահայտություն։ Բայց անունը՝ ոչ։

Ծանո՞թ իրավիճակ է։

Սա շատ տարածված երևույթ է։ Եվ հաճախ այն ընդհանրապես չի նշանակում, որ վատ հիշողություն ունեք։ Պատճառը շատ ավելի պարզ է․ մարդու անունը մեր ուղեղի համար այն տեղեկություններից է, որոնք հիշելը համեմատաբար դժվար է։

Ինչո՞ւ անունը հիշելն ավելի դժվար է, քան մարդու մասին մյուս տեղեկությունները

Մեր ուղեղը շատ ավելի հեշտ է հիշում այն, ինչը կարողանում է կապել արդեն ծանոթ պատկերների ու գիտելիքների հետ։

Օրինակ՝ եթե ձեզ ասում են, որ նոր ծանոթը ճարտարապետ է, «ճարտարապետ» բառի հետ միանգամից կարող են կապվել շենքեր, նախագծեր, գծագրեր և այլ պատկերներ։

Եթե ասում են, որ նա բժիշկ է, այստեղ էլ կան բազմաթիվ պատրաստի կապեր՝ հիվանդանոց, բուժում, բժշկություն, սպիտակ խալաթ։

Իսկ անունը սովորաբար նման հուշումներ չի տալիս։

Մարդուն նայելով հնարավոր չէ հասկանալ՝ նրան Արմա՞ն են անվանում, Դավի՞թ, Աննա՞, թե մեկ այլ անունով։

Այսինքն՝ դեմքի և անվան միջև պատրաստի կապ չկա։ Ուղեղը պետք է այդ կապը ստեղծի ինքնուրույն։

Հենց սա էլ անուն հիշելու գործընթացը բարդացնում է։

Հետաքրքիր պարադոքս․ մասնագիտությունը երբեմն ավելի հեշտ ենք հիշում, քան ազգանունը

Այս երևույթը լավ ցույց է տալիս հայտնի «Baker–baker» փորձը։

Անգլերեն baker բառը նշանակում է «հացթուխ», բայց այն կարող է նաև ազգանուն լինել՝ Baker։

Փորձի ընթացքում մարդկանց ցույց էին տալիս անծանոթ մարդկանց լուսանկարներ։ Մի դեպքում ասում էին՝ «այս մարդը հացթուխ է», մյուս դեպքում՝ «այս մարդու ազգանունը Բեյքեր է»։

Թեև երկու դեպքում էլ բառը նույնն էր, մարդիկ սովորաբար ավելի լավ էին հիշում մասնագիտությունը, քան ազգանունը։

Պատճառը պարզ է։

«Հացթուխ» բառը կարող է միանգամից պատկերներ առաջացնել՝ հաց, ալյուր, փուռ, վառարան։

Իսկ «Բեյքեր» ազգանունը տվյալ մարդու մասին ինքնին ոչինչ չի ասում։

Այստեղից էլ պարզ է դառնում մեկ կարևոր բան․ որքան շատ իմաստային կապեր ունի որևէ տեղեկություն, այնքան այն հիշելը հեշտանում է։

«Դեմքը ճանաչում եմ, բայց անունը չեմ հիշում»․ այստեղ հակասություն չկա

Երբ փողոցում հանկարծ տեսնում եք ծանոթ դեմք, հաճախ առաջին միտքը սա է լինում․

«Այս մարդուն հաստատ ճանաչում եմ»։

Հետո կարող եք հիշել՝

«Մենք աշխատանքի վայրում ենք հանդիպել»։

Մի փոքր անց՝

«Նա այնտեղ աշխատող մասնագետներից մեկն էր»։

Եվ միայն դրանից հետո կարող է գլխում հայտնվել անունը։

Բանն այն է, որ դեմքը ճանաչելը, մարդու մասին տեղեկությունները հիշելը և նրա անունը վերականգնելը նույն բանը չեն։

Պարզ ասած՝ ուղեղը կարող է սկզբում հասկանալ, որ դեմքը ծանոթ է, հետո հիշել, թե ով է այդ մարդը, իսկ անունը գտնել միայն վերջում։

Ուստի հնարավոր է շատ լավ հիշել մարդուն, բայց նրա անունը չկարողանալ մտաբերել։

Հնարավոր է՝ անունը հենց սկզբից էլ լավ չեք հիշել

Մենք սովորաբար խնդիրը նկատում ենք այն պահին, երբ փորձում ենք մարդու անունը հիշել։

Բայց իրականում այն կարող էր առաջանալ հենց ծանոթության առաջին վայրկյաններին։

Պատկերացրեք սովորական իրավիճակ։

Մարդը ներկայանում է, իսկ դուք այդ պահին միաժամանակ նայում եք նրան, մտածում եք՝ ինչ պատասխանել, հետևում եք խոսակցությանը, գուցե նաև մի փոքր լարված եք։

Այդ ամենի մեջ նա մեկ անգամ ասում է իր անունը։

Բայց ինչ-որ բան լսելն ու այն հիշելը նույնը չեն։

Որպեսզի անունը հետագայում հեշտությամբ մտաբերեք, պետք է այն ոչ միայն լսեք, այլ նաև կապեք կոնկրետ մարդու հետ։

Եթե այդ պահին ուշադրությունը ցրված է եղել, այդ կապը կարող է թույլ ձևավորվել։

Այս դեպքում մի քանի րոպե անց դուք ոչ այնքան «մոռանում» եք անունը, որքան պարզվում է, որ այն հենց սկզբից էլ ամուր չէր մնացել հիշողության մեջ։

Որտե՞ղ է ուղեղը պահում մարդու անունը

Ուղեղում չկա որևէ առանձին «անունների պահեստ»։

Նոր մարդու անունն ու դեմքը հիշելու համար միաժամանակ աշխատում են ուղեղի մի քանի համակարգեր։

Դեմքի մշակմանը մասնակցում են տեսողական հատվածները։ Ուշադրության և տեղեկատվության մշակման մեջ կարևոր դեր ունի նախաճակատային կեղևը։ Իսկ տարբեր տեղեկությունները մեկ ամբողջական հիշողության մեջ կապելու գործում մեծ դեր ունի հիպոկամպը։

Սակայն հիպոկամպը անուններ պահող «գզրոց» չէ։

Այն ավելի շատ օգնում է տարբեր տեղեկություններ իրար կապել։

Այսինքն՝ նոր ծանոթի դեմքն ու անունը պետք է ուղեղում միավորվեն մեկ ամբողջական հիշողության մեջ։

Հետագայում հենց դեմքը կարող է դառնալ այն հուշումը, որը կօգնի հիշել անունը։

Ինչպե՞ս ավելի լավ հիշել մարդկանց անունները

Լավ նորությունն այն է, որ այստեղ կարելի է որոշ պարզ հնարքներ օգտագործել։

Պարզապես անունը մտքում տասը անգամ կրկնելը միշտ չէ, որ ամենաարդյունավետ տարբերակն է։

Ավելի լավ է անունը կապել մարդու մասին որևէ պարզ փաստի հետ։

Արման — ճարտարապետ է, ում հետ խոսեցինք քաղաքի հին շենքերի մասին։

Այս դեպքում «Արման» անունն այլևս առանձին բառ չէ։ Այն կապված է դեմքի, մասնագիտության և զրույցի թեմայի հետ։

Հետագայում այդ կապերից որևէ մեկը կարող է օգնել հիշել անունը։

Միաժամանակ պետք չէ չափազանց բարդ ասոցիացիաներ հորինել։

Եթե անունը հիշելու համար ստիպված եք մի ամբողջ պատմություն սովորել, մեթոդը կորցնում է իմաստը։

Փորձեք այս պարզ մեթոդը

Նոր մարդու հետ ծանոթանալիս կարելի է անել մի քանի շատ պարզ բան։

1. Համոզվեք, որ ճիշտ եք լսել անունը

Եթե չեք լսել, ավելի լավ է անմիջապես հարցնել։

«Կներեք, ձեր անունը նորից կասե՞ք» հարցը շատ ավելի բնական է, քան որոշ ժամանակ անց փորձել խուսափել մարդուն անունով դիմելուց։

2. Խոսակցության ընթացքում մեկ անգամ օգտագործեք անունը

Օրինակ՝

«Ուրախ եմ ծանոթանալու համար, Արման»։

Այսպես անունը ևս մեկ անգամ անցնում է ուշադրության կենտրոնով և ավելի լավ է ամրապնդվում հիշողության մեջ։

3. Կապեք անունը մեկ պարզ փաստի հետ

Օրինակ՝

• Աննա — զբաղվում է ինտերիերի դիզայնով,
• Դավիթ — կազմակերպում է միջոցառումը,
• Մարիամ — պատմում էր քնի մասին հետազոտության մասին։

Մեկ պարզ կապը սովորաբար լիովին բավական է։

4. Մի քանի րոպե անց փորձեք ինքնուրույն հիշել անունը

Մտքում ինքներդ ձեզ հարցրեք․

«Ի՞նչ էր այս մարդու անունը»։

Եթե չեք հիշում, հնարավորության դեպքում նորից ճշտեք։

5. Հանդիպումից հետո նորից փորձեք հիշել անունը

Սա հատկապես օգտակար է, եթե միաժամանակ մի քանի նոր մարդու եք հանդիպել։

Մի շտապեք անմիջապես նայել հեռախոսին կամ գրառումներին։

Սկզբում փորձեք անուններն ինքնուրույն հիշել, հետո միայն ստուգեք։

Հիշողության համար այսպիսի ակտիվ փորձն ավելի օգտակար է, քան պարզապես նույն տեղեկությունը նորից կարդալը։

Ինչո՞ւ հիշելու փորձն ավելի օգտակար է, քան անվերջ կրկնելը

Պատկերացրեք երկու տարբերակ։

Առաջին դեպքում նայում եք մարդու լուսանկարին, որի տակ ամեն անգամ գրված է նրա անունը՝ «Արման»։

Երկրորդ դեպքում տեսնում եք նույն լուսանկարը, բայց անունը փակ է, և դուք պետք է ինքներդ հիշեք այն։

Երկրորդ տարբերակն ավելի դժվար է։

Բայց հենց դա էլ օգտակար է։

Ուղեղը ստիպված է ակտիվորեն գտնել անհրաժեշտ տեղեկությունը և նորից կառուցել «դեմք–անուն» կապը։

Այդ պատճառով հիշողությունը մարզելու լավ միջոցներից մեկը ոչ միայն կարդալն ու կրկնելն է, այլ նաև ինքներդ ձեզ պարբերաբար «ստուգելը»։

Իսկ մարդկանց անունները մշտապես մոռանալը հիշողության խնդի՞ր է

Ոչ պարտադիր։

Առանձին մարդկանց անուններ մոռանալը շատ տարածված է և ինքնին հիվանդության կամ հիշողության լուրջ խանգարման նշան չէ։

Սովորական մոռացկոտության դեպքում մարդը սովորաբար ճանաչում է դիմացինի դեմքը, հիշում է հանդիպման հանգամանքները և կարող է որոշ ժամանակ անց նաև անունը մտաբերել։

Նույնիսկ եթե անունը չի հիշում, այն կարող է ճանաչել առաջարկված տարբերակներից։

Միաժամանակ առօրյա կյանքը շարունակում է բնական հունով ընթանալ։

Տարիքի հետ էլ երբեմն ավելի շատ ժամանակ է պահանջվում անհրաժեշտ անունը կամ բառը հիշելու համար։

Սա նույնպես ինքնին հիվանդության նշան չէ։

Իսկ ե՞րբ արժե ուշադրություն դարձնել

Ավելի կարևոր է ոչ թե մեկ մոռացված անունը, այլ այն, թե ընդհանուր առմամբ հիշողության մեջ նկատելի և շարունակական փոփոխություններ կա՞ն։

Մասնագետի հետ խորհրդակցելու պատճառ կարող են լինել այն դեպքերը, երբ մարդը սկսում է՝

• չճանաչել լավ ծանոթ մարդկանց,
• մոլորվել նախկինում ծանոթ վայրերում,
• հաճախ կրկնել նույն հարցերը,
• դժվարանալ կատարել սովորական առօրյա գործերը,
• նկատել խոսքի կամ հիշողության արագ վատացում։

Այս նշաններից որևէ մեկը ինքնին դեռ չի նշանակում, որ մարդը լուրջ խնդիր ունի։

Բայց նման փոփոխությունները անտեսել նույնպես պետք չէ։

Հիշողության վրա կարող են ժամանակավորապես ազդել նաև քնի պակասը, սթրեսը, որոշ դեղամիջոցներ, ալկոհոլը և առողջական տարբեր խնդիրներ։

Եվ վերջապես՝ վատ հիշողությո՞ւն ունեք, եթե անուններ չեք հիշում

Ամենայն հավանականությամբ՝ ոչ։

Մարդկանց անունները մոռանալը լավ օրինակ է այն բանի, թե իրականում ինչպես է աշխատում մեր հիշողությունը։

Ուղեղը պարզապես տեղեկություն պահող պահեստ չէ։

Այն ավելի հեշտ է հիշում այն ամենը, ինչը կարողանում է կապել արդեն ծանոթ պատկերների, փաստերի ու փորձի հետ։

Դուք կարող եք շատ լավ հիշել մարդու դեմքը, ձեր խոսակցության թեման, հանդիպման վայրը, նրա աշխատանքը կամ նույնիսկ ձայնը։

Բայց անունը, որը հաճախ ընդամենը պայմանական բառ է, կարող է մնալ այդ հիշողության ամենաթույլ հատվածը։

Ուստի հաջորդ անգամ, երբ մտածեք՝ «դեմքը հաստատ ճանաչում եմ, բայց անունը չեմ հիշում», մի շտապեք եզրակացնել, որ հիշողության հետ խնդիր ունեք։

Ավելի լավ է հաջորդ ծանոթության ժամանակ մի փոքր ավելի ուշադիր լսել անունը, մեկ անգամ այն արտասանել, կապել մարդու մասին որևէ պարզ փաստի հետ և որոշ ժամանակ անց փորձել ինքնուրույն հիշել։

Այս պարզ քայլերը կարող են բավական լինել, որպեսզի հաջորդ հանդիպման ժամանակ անունը շատ ավելի հեշտ մտաբերեք։

Հաճախ տրվող հարցեր

Ինչո՞ւ եմ հիշում մարդու դեմքը, բայց ոչ անունը

Որովհետև դեմքը ճանաչելն ու անունը հիշելը ուղեղում նույն գործընթացը չեն։ Դեմքի և անվան միջև բնական կապ չկա, և ուղեղը պետք է այդ կապը սովորի։

Անուններ մոռանալը վատ հիշողության նշա՞ն է

Ոչ միշտ։ Շատ հաճախ պատճառը պարզապես այն է, որ ծանոթության պահին անունը բավարար ուշադրությամբ չեք լսել կամ այն լավ չի կապվել մարդու դեմքի հետ։

Ինչպե՞ս ավելի հեշտ հիշել նոր ծանոթի անունը

Լավ լսեք անունը, մեկ անգամ կրկնեք այն, կապեք մարդու մասին որևէ պարզ փաստի հետ և մի քանի րոպե անց փորձեք ինքնուրույն հիշել։

Արդյո՞ք անունը մի քանի անգամ կրկնելն օգնում է

Այո, բայց միայն կրկնելը միշտ չէ, որ ամենաարդյունավետ միջոցն է։ Ավելի լավ է նաև փորձել անունը ինքնուրույն հիշել և այն կապել մարդու մասին որևէ տեղեկության հետ։

Ե՞րբ անուններ մոռանալը կարող է անհանգստացնող լինել

Եթե մոռացկոտությունը գնալով խորանում է և դրան միանում են այլ խնդիրներ՝ ծանոթ մարդկանց չճանաչելը, ծանոթ վայրերում մոլորվելը, առօրյա գործերը կատարելու դժվարությունները կամ խոսքի նկատելի վատացումը, արժե խորհրդակցել մասնագետի հետ։

---

Նյութը պատրաստվել է ճանաչողական հոգեբանության և հիշողության աշխատանքի վերաբերյալ գիտական տվյալների հիման վրա։

Հիմնական աղբյուր՝ PsychoSearch