Դեպրեսիա ունենալը միշտ չէ, որ նշանակում է շարունակ տխուր կամ ընկճված լինել։ Երբեմն դրա մասին կարող են հուշել ախորժակի փոփոխությունը, քնի հետ կապված խնդիրները, դյուրագրգռությունը կամ նախկինում հաճելի զբաղմունքների նկատմամբ հետաքրքրության կորուստը։ Հոգեբույժ Սամանտա Բորդմանը Today պարբերականին պատմել է, թե ինչ նշանների արժե ուշադրություն դարձնել և ինչպես կարելի է բարելավել ինքնազգացողությունը։
Դեպրեսիան հաճախ զարգանում է աստիճանաբար, և մարդը կարող է երկար ժամանակ չնկատել իր հետ կատարվող փոփոխությունները։ Նյու Յորքում աշխատող հոգեբույժ Սամանտա Բորդմանի խոսքով՝ երբեմն շրջապատի մարդիկ ավելի շուտ են նկատում խնդիրը, քան հենց ինքը՝ մարդը։
«Երբեմն դուք վերջինն եք հասկանում, թե ինչ է կատարվում ձեզ հետ»։
Նրա խոսքով՝ ընկերներն ու հարազատները կարող են նկատել, որ ինչ-որ բան այն չէ, դեռ այն ժամանակ, երբ մարդն ինքը չի էլ գիտակցում դա։
Gallup-ի տվյալներով՝ ԱՄՆ-ում չափահասների գրեթե մեկ հինգերորդը՝ 19%-ը, նշում է, որ դեպրեսիա ունի կամ բուժվում է դրա դեմ։ Հետազոտության մեջ ներկայացված այս ցուցանիշը մոտ էր այն ժամանակվա պատմական առավելագույնին։ Հատկապես մտահոգիչ էր երիտասարդների շրջանում դեպրեսիայի դեպքերի կտրուկ աճը։
Դեպրեսիայի հիմնական ախտանշաններից մեկը ընկճված տրամադրությունն է, որը տևում է առնվազն երկու շաբաթ և խանգարում մարդու առօրյա կյանքին։ Սակայն Բորդմանը հորդորում է չշտապել եզրակացություններ անել։ Եթե նկատում եք ստորև նկարագրված նշաններից մեկը, դա դեռ չի նշանակում, որ դեպրեսիա ունեք։ Կարևոր է հասկանալ՝ արդյոք միաժամանակ մի քանի ախտանշան կա, և որքանով է փոխվել ձեր սովորական վարքագիծը։
«Պետք չէ շտապել որևէ երևույթի անուն տալ և անմիջապես որոշել՝ ահա, ուրեմն սա է իմ խնդիրը», — ընդգծում է հոգեբույժը։
Դեպրեսիայի 9 նշան, որոնք հեշտ է անտեսել
1. Ախորժակի փոփոխություն
Մարդը կարող է սովորականից շատ ավելի քիչ կամ ավելի շատ ուտել։ Բորդմանը խորհուրդ է տալիս ուշադրություն դարձնել՝ արդյոք վերջին շրջանում սկսել եք բաց թողնել ուտելու ժամերը կամ պարզապես մոռանում եք սնվելու մասին։
2. Քնի ռեժիմի փոփոխություն
Անհանգստանալու պատճառ կարող են լինել ինչպես անքնությունը, այնպես էլ չափից ավելի երկար քնելը։ Օրինակ՝ եթե նախկինում հանգիստ քնում էիք օրական ութ ժամ, իսկ հիմա դժվարությամբ եք քուն մտնում կամ սովորականից շատ ավելի երկար եք մնում անկողնում, արժե ուշադրություն դարձնել այդ փոփոխությանը։
3. Սիրելի զբաղմունքների նկատմամբ հետաքրքրության կորուստ
Եթե այն, ինչ նախկինում ձեզ ուրախացնում էր, այլևս ոչ մի հաճույք չի պատճառում, դա կարող է լինել անգեդոնիայի նշան։ Այսպես են անվանում այն վիճակը, երբ մարդը կորցնում է հաճույք զգալու կարողությունը։
Բորդմանի խոսքով՝ նման իրավիճակում մարդը կարող է հրաժարվել անգամ այնպիսի միջոցառումից, որին նախկինում մեծ ոգևորությամբ կմասնակցեր։ Օրինակ՝ այլևս չցանկանալ գնալ սիրելի երգչի համերգին, նույնիսկ եթե տոմսերն արդեն գնված են։
Հոգեբույժը նշում է, որ այս փոփոխությունը հատկապես դժվար է նկատել։ Չէ՞ որ մարդը ոչ թե սկսում է ինչ-որ նոր բան անել, այլ պարզապես դադարում է հետաքրքրվել նրան նախկինում ուրախացնող բաներով։ Հաճախ հենց ընկերներն ու հարազատներն են առաջինը նկատում, որ ինչ-որ բան փոխվել է։
4. Մարդկանցից հեռանալու ցանկություն
Մեկ այլ տագնապալի նշան է, երբ մարդն աստիճանաբար հեռանում է ընկերներից ու հարազատներից, չեղարկում է պայմանավորված հանդիպումները և սկսում խուսափել շփումներից։ Բորդմանի խոսքով՝ նման վարքագծային փոփոխությունը չի կարելի անտեսել։
5. Դյուրագրգռություն
Դեպրեսիան միշտ չէ, որ ուղեկցվում է տխրությամբ։ Երբեմն մարդը պարզապես սկսում է ավելի հաճախ նյարդայնանալ, հեշտությամբ բարկանալ, հիասթափվել կամ անընդհատ ներքին լարվածություն զգալ։
6. Կենտրոնանալու դժվարություններ
Եթե նկատում եք, որ նախկինում հեշտությամբ կատարած աշխատանքն այժմ անհամեմատ ավելի շատ ժամանակ և ջանք է պահանջում, դա նույնպես կարող է տագնապալի նշան լինել։
Բորդմանը բերում է աշխատանքային նամակագրության օրինակը. մի գործ, որը նախկինում ավարտում էիք տասը րոպեում, հիմա կարող է ձեզանից մի ամբողջ ժամ խլել։
7. Սեփական արտաքինի և խնամքի նկատմամբ անտարբերություն
Դեպրեսիայի նշանները երբեմն նկատելի են դառնում նաև մարդու արտաքինում։ Օրինակ՝ եթե նախկինում միշտ հետևում էիք ձեր սանրվածքին, եղունգներին և անձնական հիգիենային, իսկ հիմա այլևս ուշադրություն չեք դարձնում դրանց, արժե մտածել, թե ինչն է փոխվել ձեր ինքնազգացողության մեջ։
«Փոխվում է մարդու վերաբերմունքն իրեն շրջապատող աշխարհին», — բացատրում է հոգեբույժը։
8. Կեցվածքի փոփոխություն և շարժումների դանդաղում
Բորդմանի խոսքով՝ դեպրեսիայի ախտանշաններ ունեցող մարդիկ երբեմն սկսում են ավելի հաճախ կուզիկանալ, ասես փորձում են ներփակվել իրենց մեջ։ Կարող են դանդաղել նաև շարժումները, խոսքը դառնալ ավելի դանդաղ, իսկ ձայնը՝ ավելի ցածր ու թույլ։
9. Բացասական մտքերից ազատվելու դժվարություն
Դեպրեսիայի հնարավոր նշաններից է նաև անցանկալի մտքերին անընդհատ վերադառնալը։ Մարդը կարող է շարունակ մտովի վերապրել տհաճ իրադարձությունները և ինքն իրեն նույն հարցերը տալ. «Ինչո՞ւ դա տեղի ունեցավ», «Ի՞նչը սխալ արեցի», «Ինչո՞ւ եմ ինձ այսպես զգում»։
Բորդմանը զգուշացնում է, որ նման մտքերը կարող են նպաստել դեպրեսիայի զարգացմանը։ Մարդը կարծես հայտնվում է փակ շրջանի մեջ. շարունակ մտածում է իր խնդիրների մասին, բայց այդ մտքերից դուրս գալու և լուծում գտնելու փոխարեն ավելի ու ավելի է խորասուզվում դրանց մեջ։
Ի՞նչ անել ինքնազգացողությունը բարելավելու համար
Բորդմանի խոսքով՝ դեպրեսիայի բուժման համար կիրառվում են հոգեթերապիա և դեղորայք։ Սակայն կան նաև առօրյա պարզ գործողություններ, որոնք կարող են օգնել մարդուն հոգեպես ավելի լավ զգալ։
Հոգեբույժը նկատում է, որ երբ տրամադրությունը վատանում է, մարդիկ հաճախ ցանկանում են մենակ մնալ, հրաժարվում են իրենց ծրագրերից և սահմանափակում շփումները։ Բայց հենց այդ պահերին երբեմն օգտակար է հակառակն անել՝ նույնիսկ եթե առանձնապես ցանկություն չկա։
Զբոսնել մաքուր օդում։ Բորդմանը խորհուրդ է տալիս տնից դուրս գալ նույնիսկ այն օրերին, երբ ընդհանրապես զբոսնելու ցանկություն չունեք։ Նրա խոսքով՝ բնության գրկում անցկացրած ժամանակը կարող է մեղմել սթրեսը։ Իսկ եթե զբոսնում եք մեկ ուրիշի հետ, շփումն ու համատեղ քայլելը կարող են լրացուցիչ դրական ազդեցություն ունենալ։
«Ես դուրս եմ գալիս քայլելու նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ցանկություն չունեմ, անգամ եթե անձրև է գալիս», — պատմում է բժիշկը։
Օգնել ուրիշներին։ Սեփական խնդիրների մասին անվերջ մտածելու փոխարեն կարելի է փորձել որևէ օգտակար բան անել ուրիշների համար։ Բորդմանը երբեմն իր պացիենտներին խորհուրդ է տալիս զբաղվել կամավորական աշխատանքով։ Դա կարող է օգնել մարդուն զգալ, որ ինքը կարևոր գործ է անում, կարողանում է ինչ-որ բան փոխել և օգտակար լինել ոչ միայն իրեն, այլև ուրիշներին։
Փորձել իրավիճակին նայել կողքից։ Հոգեբույժը խորհուրդ է տալիս չխճճվել սեփական մտքերի մեջ և փորձել տեղի ունեցածին նայել այլ տեսանկյունից։ Օրինակ՝ ինքներդ ձեզ հարցրեք. «Ի՞նչ խորհուրդ կտայի ընկերոջս, եթե նա հայտնվեր իմ իրավիճակում», «Ինչպե՞ս կվերաբերվեմ այս ամենին մեկ-երկու ամիս անց», «Ի՞նչ կմտածեր այս իրավիճակի մասին կողմնակի մարդը»։
Բորդմանն ընդգծում է, որ դեպրեսիվ վիճակները երբեմն կարող են ժամանակավորապես ի հայտ գալ, ապա անհետանալ։ Այդ պատճառով կարևոր է հետևել սեփական ինքնազգացողությանը, նկատել փոփոխությունները և առանձին ախտանշանների հիման վրա ինքնուրույն ախտորոշում չանել։ Իսկ եթե նշանները երկար ժամանակ չեն անցնում կամ արդեն խանգարում են ձեր առօրյա կյանքին, անհրաժեշտ է դիմել մասնագիտական օգնության։
ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ինչպե՞ս տարբերել դեպրեսիան սովորական տխրությունից
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ դեպրեսիան պարզապես վատ տրամադրություն կամ կյանքի դժվարություններով պայմանավորված ժամանակավոր տխրություն չէ։
Դեպրեսիայի դեպքում մարդը կարող է գրեթե ամեն օր, օրվա մեծ մասում ընկճված զգալ կամ կորցնել հետաքրքրությունը նախկինում հաճելի զբաղմունքների նկատմամբ։ Եթե այս վիճակը շարունակվում է առնվազն երկու շաբաթ, դա արդեն լուրջ ուշադրության պատճառ է։
Դեպրեսիան կարող է ուղեկցվել նաև մշտական հոգնածությամբ, հուսահատությամբ, ցածր ինքնագնահատականով, քնի և ախորժակի խանգարումներով ու կենտրոնանալու դժվարություններով։ Ավելի ծանր դեպքերում կարող են առաջանալ մահվան կամ ինքնասպանության մասին մտքեր։
Կարևոր է հասկանալ, որ դեպրեսիան բուժելի է։ Կախված ախտանշանների ծանրությունից և մարդու վիճակից՝ բուժումը կարող է ներառել հոգեթերապիա, դեղորայք կամ դրանց համադրությունը։
Գրանցվիր մեր 
