Հոգեբանը նշել է, թե որ միտքն է ամենավտանգավորը դեպրեսիայի ժամանակ

Դեպրեսիան հաճախ շփոթում են սովորական տխրության, հոգնածության կամ կյանքի դժվար շրջանի հետ։ Բայց իրականում այն կարող է շատ ավելի ծանր վիճակ լինել։ Մարդը ոչ միայն վատ է զգում իրեն, այլ նաև սկսում է հավատալ մտքերի, որոնք կարող են վտանգավոր դառնալ հենց իր համար։

Վերջին տարիներին «դեպրեսիա» բառը շատ է օգտագործվում։ Երբեմն մարդիկ այդպես են անվանում պարզապես վատ տրամադրությունը, սթրեսը կամ ժամանակավոր հիասթափությունը։ Հենց դրա պատճառով իրական դեպրեսիան հաճախ մնում է ստվերում։ Մարդուն կարող են ասել՝ «ուղղակի հոգնել ես», «կանցնի», «քեզ հավաքիր», մինչդեռ ներսում նրա վիճակը կարող է արդեն շատ ավելի լուրջ լինել։

Մասնագետները շեշտում են՝ տխրությունն ու դեպրեսիան նույն բանը չեն։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը դեպրեսիան նկարագրում է որպես վիճակ, որը կարող է ազդել մարդու զգացմունքների, մտածողության, քնի, ախորժակի, աշխատունակության և առօրյա կյանքի վրա։ Այսինքն՝ խոսքը միայն «վատ տրամադրության» մասին չէ։

Ինչով է տխրությունը տարբերվում դեպրեսիայից

Տխրության ժամանակ մարդը, որքան էլ ծանր ապրումների մեջ լինի, դեռ ինչ-որ կերպ կապված է կյանքի հետ։ Նա կարող է մի պահ շեղվել, արձագանքել մտերիմ մարդու խոսքին, զգալ ուտելիքի համը, հաճույք ստանալ երաժշտությունից, զբոսանքից կամ սիրելի զբաղմունքից։

Դեպրեսիայի դեպքում այդ կապը կարծես կամաց-կամաց թուլանում է։ Այն, ինչ նախկինում ուրախացնում էր, այլևս ոչինչ չի տալիս։ Սիրելի ֆիլմը չի հետաքրքրում, ընկերների հետ հանդիպումը չի թեթևացնում, աշխատանքը թվում է անհաղթահարելի, իսկ մարդկանց հետ շփումը երբեմն ոչ թե օգնում է, այլ լրիվ ուժասպառ անում։

Հաճախ խանգարվում են նաև քունն ու ախորժակը։ Մարդը կարող է շատ քնել կամ, հակառակը, գիշերներով չկարողանալ քնել։ Կարող է չափից շատ ուտել կամ ընդհանրապես կորցնել ուտելու ցանկությունը։ Երբեմն նույնիսկ ամենասովորական բաները՝ լվացվելը, զանգին պատասխանելը, տնից դուրս գալը, դառնում են դժվար ու ծանր։

Վտանգավորը միայն վատ զգալը չէ

Դեպրեսիան վտանգավոր է ոչ միայն այն պատճառով, որ մարդը ծանր է ապրում։ Այն սկսում է ազդել նաև նրա մտածողության վրա։ Մարդը կարող է իրեն նայել ոչ թե իրականության, այլ հիվանդության աչքերով և այդ մտքերը ընդունել որպես ճշմարտություն։

Հոգեբանության մեջ հաճախ խոսում են այսպես կոչված «դեպրեսիվ եռյակի» մասին․

Առաջին հայացքից դրանք պարզապես մռայլ մտքեր են թվում։ Բայց իրականում հենց այսպիսի մտքերն են մարդուն փակուղի տանում։ Եթե նա սկսում է հավատալ, որ ինքը ոչինչ չարժե, աշխարհը ամբողջությամբ վատն է, իսկ ապագայում ոչինչ չի փոխվելու, օգնություն խնդրելն էլ կարող է անիմաստ թվալ։

Այստեղ դեպրեսիան դառնում է հատկապես խաբուսիկ։ Այն ոչ միայն ցավ է պատճառում, այլ նաև փորձում է համոզել, որ այդ ցավից ելք չկա։ Եվ որքան երկար է մարդը մնում այդ մտքերի հետ մենակ, այնքան ավելի դժվար է դառնում տարբերել՝ որտեղ է իրականությունը, իսկ որտեղ՝ հիվանդության ձայնը։

Երբ պետք է անհապաղ օգնություն փնտրել

Շատ լուրջ ազդանշան են այն մտքերը, երբ մարդը սկսում է ասել կամ մտածել․

• «Չեմ ուզում ապրել»
• «Ավելի լավ կլիներ՝ չլինեի»
• «Բոլորին միայն խանգարում եմ»
• «Այս ամենը պետք է ավարտվի»

Եթե նման մտքերը կրկնվում են, կամ մարդը սկսում է մտածել, թե ինչպես կարող է վնասել իրեն, պետք է անմիջապես օգնություն խնդրել։ Այդ պահին արդեն բավարար չեն ընկերների խորհուրդները, մոտիվացիոն խոսքերը կամ «դիմացիր, կանցնի» արտահայտությունը։ Պետք է մասնագիտական և արագ աջակցություն։

ԱՄՆ Հոգեկան առողջության ազգային ինստիտուտը ինքնասպանության վտանգի նշանների շարքում առանձնացնում է մահանալու ցանկության մասին խոսելը, անհույսության զգացումը, անտանելի հոգեկան ցավը և այն համոզմունքը, թե մարդը բեռ է ուրիշների համար։ Նման նշանների դեպքում պետք չէ սպասել, որ «ինքն իրեն կանցնի»։

Կարևոր է հասկանալ՝ նման մտքերը միշտ չէ, որ մարդու իրական ցանկությունն են։ Հաճախ դրանք հենց հիվանդության ախտանիշ են։ Բայց դա չի նշանակում, որ կարելի է անտեսել դրանք։ Ընդհակառակը՝ դրանց պետք է վերաբերվել շատ լուրջ։

Ամենավտանգավոր միտքը դեպրեսիայի ժամանակ

Հոգեբանի խոսքով՝ դեպրեսիայի ժամանակ ամենավտանգավոր մտքերից մեկը կարող է առաջին հայացքից նույնիսկ ուժեղ և արժանապատիվ թվալ․

«Ես ինքս կհաղթահարեմ»։

Խնդիրն այն է, որ այս միտքը միշտ չէ, որ գալիս է ուժից կամ առողջ ինքնավստահությունից։ Հաճախ այն գալիս է ամոթից, մեղքի զգացումից, մեկուսացումից և այն համոզմունքից, թե օգնություն խնդրելը թուլություն է։

Դեպրեսիայի մեջ մարդը կարող է ներսում անընդհատ լսել նման մտքեր․

• «Դու ինքդ ես մեղավոր»
• «Դու թույլ ես»
• «Ուրիշներին մի ծանրաբեռնիր»
• «Նորմալ մարդիկ մենակ են հաղթահարում»
• «Պետք է կարողանաս քեզ հավաքել»

Բայց սա փաստ չէ մարդու մասին։ Սա հիվանդության ձայնն է։ Եվ այդ ձայնին պետք չէ հավատալ այնպես, ինչպես իրականությանը։

Դեպրեսիան հաճախ մարդուն մենակ է թողնում հենց այն պահին, երբ նա ամենից շատ ունի մեկ ուրիշի ներկայության կարիքը։ Այն խլում է ուժը, հետո մեղադրում է մարդուն ուժ չունենալու համար։ Խլում է հույսը, հետո համոզում է, թե հույս երբեք էլ չի եղել։ Խլում է օգնություն խնդրելու կարողությունը, հետո լռությունը ներկայացնում է որպես «ուժեղ լինել»։

Ինչու «քեզ հավաքիր» արտահայտությունը կարող է վնասել

Շատերը դեպրեսիա ունեցող մարդուն ասում են․ «Քեզ հավաքիր», «Մի մտածիր դրա մասին», «Ուժեղ եղիր», «Բոլորի կյանքում էլ խնդիրներ կան»։ Սովորաբար դա ասում են ոչ թե վատ մտադրությամբ, այլ որովհետև չգիտեն՝ ինչպես օգնել։

Բայց դեպրեսիայի մեջ գտնվող մարդը շատ հաճախ հենց դա էլ փորձում է անել՝ հավաքվել, դիմանալ, չբողոքել, չխանգարել ուրիշներին։ Խնդիրն այն է, որ դեպրեսիան կամքի պակաս չէ։ Դա վիճակ է, երբ մարդու ներքին ուժերը կարող են լրջորեն սպառված լինել։

Այդ պատճառով նման խոսքերը երբեմն ոչ թե օգնում են, այլ ավելի են խորացնում մեղքի զգացումը։ Մարդը սկսում է մտածել․ «Եթե չեմ կարողանում ինձ հավաքել, ուրեմն իսկապես թույլ եմ»։

Իսկ դա դեպրեսիայի ամենավտանգավոր ծուղակներից մեկն է։

Ինչ անել, եթե մարդը զգում է, որ այլևս մենակ չի կարողանում

Առաջին քայլը պարտադիր չէ, որ լինի երկար բացատրություն։ Պետք չէ ամեն ինչ ճիշտ ձևակերպել կամ ապացուցել, որ վիճակն իսկապես լուրջ է։ Երբեմն բավական է վստահելի մեկին ասել մի պարզ նախադասություն․

«Ինձ շատ վատ է, խնդրում եմ՝ մի քիչ կողքիս եղիր»։

Շատ կարևոր է չմնալ մենակ, հատկապես եթե կան ինքնավնասման, ապրելու ցանկության կորստի կամ անելանելիության մտքեր։ Այդ պահին պետք է զանգել մտերիմ մարդու, դիմել բժշկի, հոգեբույժի, հոգեթերապևտի կամ ճգնաժամային ծառայության։

NICE-ի մեծահասակների դեպրեսիայի բուժման և կառավարման ուղեցույցը նույնպես շեշտում է, որ դեպրեսիայի դեպքում օգնության ձևը պետք է ընտրվի վիճակի ծանրությունից ելնելով․ երբեմն բավարար է հոգեբանական աջակցությունը, իսկ միջին և ծանր դեպքերում կարող է անհրաժեշտ լինել նաև բժշկական բուժում։

Օգնություն խնդրելը չի նշանակում, որ մարդը պարտվել է։ Հակառակը՝ երբ ներսում ամեն ինչ ասում է՝ «լռիր ու դիմացիր», օգնություն խնդրելը կարող է լինել ամենախելացի և ամենափրկող քայլը։

Դեպրեսիան չի դարձնում մարդուն թույլ

Դեպրեսիան չի նշանակում, որ մարդը վատն է, ծույլ է կամ անշնորհակալ։ Այն չի նշանակում, որ նա պարզապես «չի ուզում լավ լինել»։ Շատ մարդիկ շատ են ուզում դուրս գալ այդ վիճակից, բայց միայն ցանկությունը բավարար չի լինում։

Այստեղ ամենակարևորն այն է, որ մարդը չհավատա դեպրեսիայի թելադրած ամեն մտքին։ Եթե ներսում ձայն է հնչում՝ «մնա մենակ», «ոչ մեկին մի ասա», «դու ինքդ պետք է գլուխ հանես», պետք է փորձել անել հակառակը՝ խոսել, զանգել, դիմել, օգնություն խնդրել։

Դեպրեսիայի ժամանակ օգնություն խնդրելը թուլություն չէ։ Դա հասուն, պատասխանատու և շատ հաճախ՝ կյանք փրկող քայլ է։