Եվրոպայում կիրառման թույլտվություն է ստացել ցանցաթաղանթի իմպլանտ, որը կուրության տարածված տեսակներից մեկի դեպքում կարող է մասամբ վերականգնել տեսողությունը: Սա աշխարհում առաջին նման սարքն է, որը պաշտոնական թույլտվություն է ստացել և տեսողության ծանր կորստով մարդկանց հնարավորություն է տալիս կրկին կարդալ։
«Մեր հիվանդներից ոմանք կարողացել են ճանաչել թագուհու դեմքը, իսկ մյուսները սարքի օգնությամբ նկարել են Սիդնեյի օպերային թատրոնը», — պատմել է իմպլանտը մշակած Science Corporation ընկերության ներկայացուցիչ Դարիուս Շահիդան։
Ընկերությունը գտնվում է Կալիֆոռնիայի Ալամիդա քաղաքում։
PRIMA անունը կրող իմպլանտը մասամբ վերականգնում է կենտրոնական տեսողությունը։ Խոսքը ուղիղ հայացքով տեսնելու կարողության մասին է, որը մարդուն անհրաժեշտ է մանր դետալները տարբերելու և կարդալու համար։ Սարքը նախատեսված է աշխարհագրական ատրոֆիայով տառապող մարդկանց համար, գրում է New Scientist-ը։
Աշխարհագրական ատրոֆիան ամբողջ աշխարհում հանդիպում է մոտ 8 միլիոն մարդու մոտ։ Այն տարիքային մակուլյար դեգեներացիայի չոր տեսակի զարգացող և անդառնալի ձևերից է։
Այս հիվանդության դեպքում աստիճանաբար վնասվում է ցանցաթաղանթի մակուլա կոչվող հատվածը։ Դա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ ցանցաթաղանթի բջիջները մահանում են և այլևս չեն վերականգնվում։
Բուժման մեթոդները․ ի՞նչ է հայտնի այս պահին
Այսօր աշխարհագրական ատրոֆիայի բուժման հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են։
ԱՄՆ-ում հաստատվել է երկու դեղամիջոց, որոնք ներարկվում են աչքի մեջ։ Դրանք արգելափակում են այն սպիտակուցները, որոնք կարող են վնասել ցանցաթաղանթը։
«PRIMA իմպլանտն իսկապես տպավորիչ ձեռքբերում է», — ասում է Ֆիլադելֆիայի Ուիլսի ակնաբուժական հիվանդանոցի մասնագետ Սունիր Գարգը։
«ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը՝ FDA-ն, հաստատել է աշխարհագրական ատրոֆիայի բուժման համար նախատեսված երկու դեղամիջոց։ Դրանք դանդաղեցնում են հիվանդության զարգացումը, բայց, ցավոք, չեն կարող վերադարձնել արդեն կորցրած տեսողությունը», — նշում է նա։
Իմպլանտը մոտավորապես քորոցի գլխիկի չափ է և տեղադրվում է ցանցաթաղանթի տակ։ Այն աշխատում է հատուկ ակնոցների հետ, որոնց շրջանակին տեսախցիկ է ամրացված։
Տեսախցիկը նկարահանում և մշակում է շրջապատի պատկերը, ապա այն մերձինֆրակարմիր լույսի միջոցով փոխանցում է իմպլանտի չիպերին։
Մարդու աչքն այդ ալիքի երկարությամբ լույսը չի տեսնում, ուստի սարքի աշխատանքը չի խանգարում պահպանված բնական տեսողությանը։
Չիպերը մերձինֆրակարմիր լույսը վերածում են էլեկտրական ազդակների։ Դրանք խթանում են ցանցաթաղանթի բիպոլյար բջիջները, որոնք սովորաբար չեն վնասվում մակուլյար դեգեներացիայի դեպքում։
Սովորաբար բիպոլյար բջիջներն աշխատում են ցուպիկների և սրվակների հետ միասին։ Հենց ցուպիկներն ու սրվակներն են լույսը վերածում էլեկտրական ազդակների, սակայն մակուլյար դեգեներացիայի դեպքում դրանք վնասվում են։
PRIMA համակարգը շրջանցում է վնասված ցուպիկներն ու սրվակները։ Դրա շնորհիվ բիպոլյար բջիջները կարողանում են էլեկտրական ազդակներ ստեղծել, որոնք ուղեղը մեկնաբանում է որպես տեսողական պատկեր։
Ակնոցները լույսից անմիջապես էլեկտրականություն են ստանում՝ արևային վահանակների աշխատանքի նման սկզբունքով։
«Դրա շնորհիվ հիվանդներին լարով միացված սնուցման աղբյուր պետք չէ», — ասում է Շահիդան։
Անցած տարվա հոկտեմբերին հրապարակված փոքրածավալ հետազոտության ընթացքում PRIMA համակարգը վերականգնել է կենտրոնական տեսողությունը և մասնակիցների մոտ 80 տոկոսի դեպքում բարելավել տեսողության սրությունը։
«ԱՄՆ-ում նորմալ տեսողությունը գնահատվում է 20/20 ցուցանիշով, իսկ կուրությունը՝ 20/200», — բացատրում է Science Corporation-ի ներկայացուցիչ Ֆրենկ Բրոդին։
«PRIMA-ն օգտագործող հիվանդների տեսողության ցուցանիշը հասել է մոտ 20/160-ի։ Այսինքն՝ նրանք կուրության մակարդակից անցել են այնպիսի տեսողության, որն այլևս իրավաբանորեն կուրություն չի համարվում», — ասում է նա։
Կողմնակի ազդեցությունները և իմպլանտի հնարավորությունները
Կողմնակի ազդեցությունների մեծ մասը կապված է եղել վիրահատության հետ և անցել է երկու ամսվա ընթացքում։
«Վիրահատությունից հետո ֆիզիկական վերականգնումը բավական արագ է ընթանում։ Որոշ մարդիկ արդեն մեկ օր անց իրենց ավելի լավ են զգում», — պատմում է Բրոդին։
«Իմպլանտի տեղադրումից հետո հիվանդներին սովորեցնում ենք օգտվել ակնոցներից։ Նրանք պետք է սովորեն ճիշտ պահել գլուխը և տեսախցիկը համապատասխանեցնել բիբի դիրքին», — հավելում է նա։
Գարգի խոսքով՝ նախքան այս մեթոդը լայնորեն կիրառելը անհրաժեշտ են ավելի մեծ թվով մարդկանց մասնակցությամբ նոր հետազոտություններ։ Պետք է նաև երկարաժամկետ տվյալներ հավաքել սարքի անվտանգության վերաբերյալ։
Հետազոտողները պետք է պարզեն նաև՝ իմպլանտը բոլոր հիվանդների համա՞ր է արդյունավետ, թե՞ արդյունքը կախված է մարդու կամ հիվանդության որոշ առանձնահատկություններից։
Սարքը CE հավաստագրում է ստացել Եվրոպական միության բժշկական սարքերի կանոնակարգի համաձայն։ Դա թույլ է տալիս այն կիրառել Եվրոպական միությունում և Մեծ Բրիտանիայում։
PRIMA-ն FDA-ից ստացել է նաև «բեկումնային սարքի» և «մարդասիրական կիրառման սարքի» կարգավիճակներ։
«Սա կարևոր քայլ է Միացյալ Նահանգներում պաշտոնական թույլտվություն ստանալու ճանապարհին», — ասում է Շահիդան։
PRIMA-ի առաջին առևտրային կիրառումը շուտով սպասվում է Գերմանիայում։ Ավելի ուշ՝ նույն տարվա ընթացքում, այն նախատեսվում է կիրառել նաև Մեծ Բրիտանիայում։
«Մենք արդեն ընտրել ենք Գերմանիայի այն բուժհաստատությունները, որտեղ կիրառվելու է սարքը, վերապատրաստել ենք վիրաբույժներին և պատրաստվում ենք շուտով անցկացնել առաջին վիրահատությունները», — ասում է Շահիդան։
«Մեր նպատակն է այս տեխնոլոգիան հասանելի դարձնել ամբողջ աշխարհում և օգնել հնարավորինս շատ մարդկանց», — ընդգծում է նա։
Հետազոտական թիմը նաև ուսումնասիրում է՝ արդյոք իմպլանտը կարելի է կիրառել աչքի այլ հիվանդությունների դեպքում։ Դրանցից մեկը Շտարգարդտի հիվանդությունն է, որը հիմնականում ախտահարում է մակուլան։
Գրանցվիր մեր 
