Մենք արդեն սովորել ենք այն մտքին, որ Արհեստական բանականությունը (AI) կարող է հրաշալի նկարել կամ տեքստեր գրել։ Սակայն մինչ մենք ժամանց ենք անցկացնում ChatGPT-ի հետ, գիտական աշխարհում տեղի ունեցավ մի իրադարձություն, որի նշանակությունը համեմատելի է մանրադիտակի կամ ԴՆԹ-ի հայտնագործման հետ։
Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:
Google DeepMind ընկերությունը ստեղծեց AlphaFold 3 համակարգը, որը վայրկյանների ընթացքում կատարեց մի աշխատանք, որի համար մարդկությունից կպահանջվեին տասնամյակներ։ Այն բացահայտեց կյանքի կառուցման հիմնական գաղտնիքը։
Ինչու՞ էր սա անհնարին թվում (Սպիտակուցների ծալման առեղծվածը)
Որպեսզի հասկանանք այս հեղափոխության իրական մասշտաբը, եկեք թարմացնենք դպրոցական կենսաբանության գիտելիքները։ Մեր օրգանիզմի ցանկացած գործողություն՝ տեսողությունը, իմունիտետը, մարսողությունը, իրականացվում է սպիտակուցների (պրոտեինների) միջոցով։
Սպիտակուցը նման է երկար շղթայի, որը պետք է ծալվի և ստանա յուրահատուկ, բարդ եռաչափ (3D) տեսք («կծիկ»), որպեսզի կարողանա գործել։
🧩 Գլխավոր բարդությունը.
Մինչև վերջերս գիտնականները չգիտեին, թե կոնկրետ սպիտակուցը ինչ տեսք կստանա ծալվելուց հետո։ Մեկ սպիտակուցի կառուցվածքը պարզելու համար պահանջվում էր մոտ 100,000 դոլար և մեկ տարվա տքնաջան լաբորատոր աշխատանք։
Կենսաբանները կատակում էին, որ եթե փորձենք հաշվարկել ծալման բոլոր հնարավոր տարբերակները սովորական համակարգչով, ապա Տիեզերքի տարիքը չի բավականացնի։ Այս խնդիրը հայտնի էր որպես «Լևինթալի պարադոքս»։
Եվ հայտնվեց AlphaFold-ը…
AlphaFold-ը սովորեցրեց արհեստական բանականությանը կանխատեսել սպիտակուցի կառուցվածքը։ Արդյունքները ցնցեցին անգամ ամենասկեպտիկ գիտնականներին. այն, ինչի վրա մարդիկ տարիներ էին ծախսում, AI-ն կատարեց րոպեների ընթացքում՝ ատոմային ճշգրտությամբ։
2024 թվականին AlphaFold-ի ստեղծողներ Դեմիս Հասաբիսը և Ջոն Ջամփերը արժանացան Նոբելյան մրցանակի քիմիայի ոլորտում։ Նրանք գիտությանը նվիրեցին ավելի քան 200 միլիոն սպիտակուցների կառուցվածքներ՝ փաստացի քարտեզագրելով Երկրի վրա գոյություն ունեցող գրեթե ողջ կյանքը։
AlphaFold 3. Ինչու՞ է սա փոխում խաղի կանոնները
Եթե նախորդ տարբերակները աշխատում էին միայն սպիտակուցների հետ, ապա նոր՝ AlphaFold 3-ը գնաց շատ ավելի առաջ։ Այն այժմ կարողանում է մոդելավորել ոչ միայն սպիտակուցը, այլև դրա փոխազդեցությունը ԴՆԹ-ի, ՌՆԹ-ի և, ամենակարևորը՝ դեղանյութերի հետ։
Սա աշխատում է «Կողպեքի և բանալիի» սկզբունքով.
- Հիվանդությունը կողպեքն է (օրինակ՝ քաղցկեղի բջիջի սպիտակուցը)։
- Դեղը բանալին է։
- AlphaFold 3-ը մեզ ցույց է տալիս, թե ճիշտ ինչպիսի՞ն պետք է լինի բանալին, որպեսզի այն բացի կողպեքը։
Կարդացեք նաև՝ ChatGPT-ն անվտանգ չէ. 5 բան, որոնք չի կարելի պատմել չատ-բոտին 2026 թվականին
Ի՞նչ է սա տալիս մեզ՝ սովորական մարդկանց
Մենք կանգնած ենք «թվային կենսաբանության» դարաշրջանի շեմին։ Ահա 3 կոնկրետ ոլորտ, որոնք արմատապես կփոխվեն մոտ ապագայում.
- Նոր դեղամիջոցներ. Դեղերի ստեղծումը, որը նախկինում տևում էր 10-15 տարի և արժենում միլիարդավոր դոլարներ, այժմ կդառնա անհամեմատ ավելի արագ։ Մենք հնարավորություն կստանանք գտնել դեղեր այնպիսի հիվանդությունների դեմ, որոնք նախկինում համարվում էին անբուժելի։
- Պայքար գերմանրէների դեմ. Բակտերիաները դառնում են ավելի ու ավելի կայուն հակաբիոտիկների նկատմամբ։ AlphaFold-ը օգնում է գտնել նոր խոցելի կետեր բակտերիաների կառուցվածքում՝ ստեղծելով ավելի հզոր պաշտպանություն։
- Էկոլոգիա. Գիտնականներն արդեն օգտագործում են այս տեխնոլոգիան՝ ստեղծելու հատուկ ֆերմենտներ, որոնք կարող են «ուտել» և քայքայել պլաստիկը ռեկորդային արագությամբ՝ մաքրելով մոլորակը։
Վերջաբան
«Մենք մուտք ենք գործում մի դարաշրջան, որտեղ կենսաբանությունը վերածվում է տեղեկատվական գիտության։ AlphaFold-ը ոչ թե վերջն է, այլ նոր, զարմանահրաշ ճանապարհորդության սկիզբը»։
— Դեմիս Հասաբիս, Google DeepMind-ի ղեկավար
Գրանցվիր մեր 
