Ի՞նչ են անում դաջվածքները մեր իմունիտետի հետ. սա դժվար թե ձեզ դուր գա

Դաջվածքները վաղուց դադարել են անսովոր երևույթ լինելուց: 2023 թվականի հարցումների համաձայն՝ ռուսաստանցիների մոտ 11%-ն ունի մշտական դաջվածքներ: Բայց մինչ ոմանց համար սա պարզապես ինքնարտահայտման ձև է, գիտնականներն այլ հարց են բարձրացնում. ի՞նչ է կատարվում ներկի հետ մաշկի տակ հայտնվելուց հետո, և ինչպե՞ս է դա ազդում իմունային համակարգի վրա: Նոր լայնածավալ հետազոտության տված պատասխանն շատ ավելի մտահոգիչ է, քան կարելի էր ենթադրել:

Դաջվածքի ազդեցությունն իմունիտետի վրա

Չնայած դաջվածքի ներկերի թունավոր լինելու վերաբերյալ վաղեմի մտահոգություններին՝ մինչև վերջերս ոչ մի հետազոտություն չէր ուսումնասիրել դաջվածք անելու անմիջական ազդեցությունն իմունային համակարգի վրա: Իրավիճակը փոխեց շվեյցարացի գիտնականների աշխատությունը, որը հրապարակվեց 2025 թվականի վերջին PNAS ամսագրում:

Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:

Գիտնականները պարզել են, որ ներկը կլանվում է իմունային բջիջների՝ մակրոֆագերի կողմից, որոնք այնուհետև ոչնչանում են՝ արձակելով ազդանշաններ, որոնք առնվազն երկու ամիս բորբոքում են առաջացնում ավշային հանգույցներում: Պարզ ասած՝ օրգանիզմը դաջվածքի գունակը (պիգմենտը) ընկալում է որպես օտար մարմին և փորձում է պայքարել դրա դեմ: Բայց մասնիկները չափազանց մեծ են մարսվելու համար, և «զավթչին» հաղթելու փոխարեն՝ իմունային համակարգը հայտնվում է քրոնիկ լարվածության վիճակում:

Բացի այդ, հետազոտողները նկատել են, որ պատվաստման հատվածում կուտակված ներկը նվազեցնում է իմունային արձագանքը COVID-19-ի դեմ մՌՆԹ պատվաստանյութի նկատմամբ, սակայն միևնույն ժամանակ ուժեղացնում է այն գրիպի ինակտիվացված պատվաստանյութի դեպքում: Սա չի նշանակում, որ դաջվածքները պատվաստումները վտանգավոր են դարձնում: Պարզապես գունակները կարող են միջամտել իմունային բջիջների նուրբ աշխատանքին՝ կախված պատվաստանյութի տեսակից և ներարկման պայմաններից:

Կարևոր ճշգրտում. դեռ պարզ չէ՝ արդյոք այս էֆեկտները նույնությամբ կրկնվում են մարդկանց մոտ, քանի որ պատվաստանյութերով փորձարկումներն արվել են մկների վրա: Սա աշխատանքի և՛ ուժեղ կողմն է, և՛ սահմանափակումը։ Հեղինակները շեշտում են կլինիկական հետազոտությունների անհրաժեշտությունը, թեև մարդկային բջիջների վերաբերյալ in vitro առկա տվյալները հաստատում են այս դիտարկումները:

Ի՞նչ է տեղի ունենում դաջվածքի ներկի հետ օրգանիզմի ներսում

Շատերը կարծում են, թե դաջվածքի ներկը պարզապես «նստում է» մաշկի տակ: Իրականում ամեն ինչ ավելի բարդ է: Երբ վարպետը գունակը մտցնում է դերմայի (մաշկի խորքային շերտի) մեջ, օրգանիզմն այդ մասնիկները ճանաչում է որպես օտար նյութ: Մակրոֆագերը փորձում են կլանել դրանք: Սակայն գունակի մասնիկները չափազանց մեծ են ամբողջությամբ մարսվելու համար և մնում են բջիջների ներսում: Հենց այս պատճառով դաջվածքները չեն անհետանում:

Բայց ներկը տեղում չի մնում: Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ դաջվածքի գունակը ոչ միայն մնում է մաշկի մեջ, այլև տեղաշարժվում է օրգանիզմով մեկ՝ կուտակվելով ավշային համակարգում, որտեղ կարող է մնալ տարիներ շարունակ: Ավշային հանգույցներն իմունիտետի «հրամանատարական կենտրոններն» են, դրանք զտում և համակարգում են իմունային բջիջների աշխատանքը: Երբ այնտեղ օտար քիմիական նյութեր են կուտակվում, դա բնականաբար լուրջ անհանգստություն է առաջացնում:

Դաջվածք անելուց հետո գունակն ավշային համակարգով արագորեն թափանցում է ավշային հանգույցներ, որտեղ մակրոֆագերը կլանում են այն: Բայց քանի որ չեն կարողանում տրոհել, առաջանում է քրոնիկ բորբոքում, որը կարող է պահպանվել ամիսներ և նույնիսկ տարիներ՝ անընդհատ ծանրաբեռնելով իմունային համակարգը:

Դաջվածքի ներկերի բաղադրությունը

Դաջվածքի ներկը շատ բարդ քիմիական խառնուրդ է: Այն ներառում է գունակներ, ներկի տարածման համար նախատեսված հեղուկ կրիչներ, կոնսերվանտներ և այլ հավելումներ: Եվ այս խառնուրդների բաղադրությունը հեռու է անվնաս լինելուց:

Այսօր դաջվածքների ինդուստրիայում օգտագործվող շատ գունակներ ի սկզբանե ստեղծվել են բոլորովին այլ նպատակներով՝ ավտոմեքենաների ներկերի, պլաստմասսաների և տպիչների տոներների համար: Դրանք երբեք նախատեսված չեն եղել կենդանի հյուսվածքների մեջ ներարկելու համար:

Որոշ ներկեր պարունակում են ծանր մետաղների հետքեր՝ նիկել, քրոմ, կոբալտ, իսկ երբեմն էլ՝ կապար: Այս նյութերը կարող են ալերգիկ ռեակցիաներ հրահրել և բարձրացնել իմունային համակարգի զգայունությունը: Մետաղներից բացի, ներկերի մեջ հանդիպում են նաև.

• Ազոներկանյութեր. սինթետիկ ներկանյութեր, որոնք արևի լույսի տակ կամ լազերային հեռացման ժամանակ կարող են տրոհվել արոմատիկ ամինների: Լաբորատոր պայմաններում այս նյութերը կապվում են ԴՆԹ-ի վնասման և քաղցկեղի առաջացման վտանգի հետ:
• Բազմացիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածիններ (ԲԱԱ). միացություններ, որոնք առաջանում են օրգանական նյութերի ոչ լիարժեք այրումից: Դրանք հանդիպում են մրի, արտանետվող գազերի և ածխացած սննդի մեջ: Տեխնիկական ածխածնի հիմքով սև ներկերը կարող են պարունակել ԲԱԱ-ներ, որոնցից մի քանիսը համարվում են քաղցկեղածին:

Գունավոր ներկերը, հատկապես կարմիրը, դեղինը և նարնջագույնը, ավելի հաճախ են ալերգիաներ և քրոնիկ բորբոքումներ առաջացնում: Սա պայմանավորված է դրանց բաղադրության մեջ առկա մետաղների աղերով և ազոգունակներով: Շվեյցարական հետազոտությունը նաև հաստատել է, որ կարմիր և սև ներկերի դեպքում ռեակցիան ավելի ուժեղ է եղել:

Կարդացեք նաև՝ Բժշկության նոր դարաշրջան. Արհեստական բանականությունը լուծեց կենսաբանության կեսդարյա առեղծվածը (և ինչպե՞ս դա կփոխի մեր կյանքը)

Ալերգիա և բորբոքումներ դաջվածքների պատճառով

Դաջվածքների ամենաուսումնասիրված և հաստատված ռիսկերն ալերգիկ և բորբոքային ռեակցիաներն են: Կարմիր ներկը հատկապես հաճախ է հանգեցնում տևական քորի, այտուցի և գրանուլոմաների (փոքրիկ բորբոքային հանգույցներ) առաջացման: Դրանք ձևավորվում են, երբ իմունային համակարգը փորձում է մեկուսացնել այն նյութը, որն ի վիճակի չէ հեռացնել:

Նման ռեակցիաները կարող են ի հայտ գալ դաջվածքն անելուց ամիսներ կամ անգամ տարիներ անց: Դրանք կարող են հրահրվել արևի տակ մնալու կամ իմունային համակարգի աշխատանքի փոփոխությունների հետևանքով: Աուտոիմունային հիվանդություններ կամ թուլացած իմունիտետ ունեցող մարդկանց համար դաջվածքները կարող են լրացուցիչ ռիսկեր ստեղծել:

Ինչպես մաշկի ծակման հետ կապված ցանկացած միջամտություն, դաջվածքը նույնպես վարակների վտանգ է պարունակում: Հիգիենայի կանոնները չպահպանելու դեպքում հնարավոր է վարակվել ստաֆիլոկոկով, B և C հեպատիտով, իսկ հազվադեպ դեպքերում՝ ատիպիկ միկոբակտերիալ ինֆեկցիաներով:

Իսկ ի՞նչ կասեք քաղցկեղի մասին: Առայժմ չկան համոզիչ համաճարակաբանական տվյալներ, որոնք մարդկանց մոտ դաջվածքները կկապեն ուռուցքաբանության հետ: Սակայն լաբորատոր հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ առանձին գունակներ քայքայվելիս (ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների կամ լազերի ազդեցությամբ) կարող են առաջացնել թունավոր և պոտենցիալ քաղցկեղածին միացություններ: Քաղցկեղի ուսումնասիրության միջազգային գործակալությունը (IARC) նույնպես ուսումնասիրում է դաջվածքների հնարավոր երկարաժամկետ հետևանքները՝ դրանց կապն իմունային արձագանքի, լիմֆոմաների և քաղցկեղի այլ տեսակների հետ: Հաշվի առնելով, որ քաղցկեղի շատ տեսակներ զարգանում են տասնամյակների ընթացքում, իսկ դաջվածքների զանգվածային տարածումը համեմատաբար վերջերս է սկսվել, դեռ վաղ է վերջնական եզրակացություններ անել: Ճիշտ է, կա նաև մի հետազոտություն, որի համաձայն դաջվածքները կարող են պաշտպանել քաղցկեղից, սակայն այն մեծ կասկածներ է հարուցում:

Արդյոք դաջվածքներն իջեցնո՞ւմ են իմունիտետը

«Իջեցնո՞ւմ են արդյոք դաջվածքներն իմունիտետը» հարցը դեռևս միանշանակ պատասխան չունի, ինչն ինքնին արդեն խոսուն փաստ է: Մարդկանց մեծամասնության համար դաջվածքներն առողջական լուրջ խնդիրներ չեն առաջացնում: Սակայն դրանք միանգամայն անվնաս անվանել նույնպես չի կարելի:

Շվեյցարական նոր հետազոտությունը ցույց է տվել հստակ մեխանիզմ. գունակները թափանցում են ավշային հանգույցներ, ոչնչացնում են մակրոֆագերն ու պահպանում բորբոքումը, ինչը կարող է ազդել իմունային պրոցեսների, այդ թվում՝ պատվաստանյութերի նկատմամբ օրգանիզմի արձագանքի վրա: Հեղինակներն իրենց այս աշխատանքն անվանում են «իմունային արձագանքի վրա դաջվածքի ներկերի ազդեցության առայսօր ամենալայնածավալ հետազոտությունը» և ընդգծում են հետագա ուսումնասիրությունների անհրաժեշտությունը՝ առողջապահական քաղաքականությունն ու կարգավորիչ միջոցառումները հիմնավորելու համար:

Գլխավոր խնդիրը կուտակային էֆեկտն է: Որքան շատ են դաջվածքները, որքան դրանք մեծ են ու վառ, այնքան մեծ է ընդհանուր քիմիական ծանրաբեռնվածությունն օրգանիզմի վրա: Արևի ճառագայթների, ծերացման, իմունիտետի փոփոխությունների կամ լազերային հեռացման հետ մեկտեղ՝ այս ծանրաբեռնվածությունը կարող է այնպիսի հետևանքներ ունենալ, որոնք գիտությունը դեռ ամբողջությամբ չի բացահայտել:

Պետք չէ խուճապի մատնվել, բայց տեղեկացված լինելն անհրաժեշտ է: Եթե պլանավորում եք դաջվածք անել, ընտրում եք դրա համար նվազագույն ցավոտ տեղեր (առաջնորդվելով մեր հոդվածով), կամ արդեն ունեք մի քանիսը, ապա խելամիտ կլինի ընտրել վարպետների, որոնք աշխատում են սերտիֆիկացված ներկերով, և հետևել մաշկի վիճակին:

Իսկ գիտությանը դեռ մնում է պատասխանել գլխավոր հարցին. ի՞նչ է կատարվում այն մարդկանց հետ, որոնց ավշային հանգույցներում տասնամյակներ շարունակ պահպանվում են արդյունաբերական գունակի մասնիկները: Այս հարցի պատասխանը մենք, ամենայն հավանականությամբ, կիմանանք առաջիկա տարիներին, և այն կարող է լրջորեն փոխել վերաբերմունքը դաջվածքների ինդուստրիայի նկատմամբ ամբողջ աշխարհում: