Երբ բախվում եք կեղծ կամ մոլորեցնող տեղեկատվության, օրինակ՝ համացանցում կամ նույնիսկ ընտանեկան չատում, շատերի բնազդային արձագանքը դառնում է փաստերով այն հերքելու փորձը՝ վիճակագրություն մեջբերելը, սոցիալական ցանցերում բացահայտող գրառում հրապարակելը կամ ստուգված աղբյուր ուղարկելը, գրում է The Conversation-ը:
Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:
Թեև փաստերի ստուգումը (fact-checking) համարվում է ապատեղեկատվության դեմ պայքարի ստանդարտ միջոց, գործնականում այն հաճախ քիչ արդյունավետ է լինում։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ մարդիկ ավելի քիչ են վստահում այն լրագրողներին, ովքեր հերքում են առասպելները, քան նրանց, ովքեր պարզապես հաստատում են պնդումները, իսկ բուն հերքումը կարող է ոչ միտումնավոր կրկնել սուտը և այն ավելի լայն տարածել:
Մեդիա հետազոտող Էլիս Մարվիկը բացատրում է, որ ապատեղեկատվությունը ոչ թե պարզապես բովանդակության խնդիր է, այլ երեք փոխկապակցված գործոնների բարդ համադրություն՝ հաղորդագրության բովանդակության, այն տարածող մարդկանց անձնական համատեքստի և տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքի, որն ուժեղացնում է տարածումը:
- Առաջին՝ մարդկանց համար հոգեբանորեն ավելի հեշտ է ընդունել տեղեկատվությունը, քան մերժել այն, հատկապես երբ այն էմոցիոնալ արձագանք է գտնում կամ արտացոլում է արդեն իսկ գոյություն ունեցող համոզմունքները։ Ապատեղեկատվությունը հաճախ հղում է անում «խորքային պատմություններին»՝ էմոցիոնալ նարատիվներին, որոնք բացատրում են մարդու քաղաքական կամ սոցիալական հայացքները նույնիսկ պարզեցված ձևով։
- Երկրորդ՝ երբ կեղծ պնդումները համընկնում են մարդու արժեքների, համոզմունքների կամ գաղափարախոսության հետ, դրանք կարող են արագ արմատավորվել և դառնալ «գիտելիք», որը դժվար է հերքել։ Նման վարքագիծը հաճախ ծառայում է որպես սեփական խմբին պատկանելության ազդանշան, այլ ոչ թե ճշգրտության ձգտում։
- Երրորդ՝ սոցիալական ցանցերն ու հարթակները, որոնք կառուցված են ներգրավվածության վրա կենտրոնացած ալգորիթմների հիման վրա, ուժեղացնում են էմոցիոնալ երանգավորում ունեցող բովանդակությունը (զայրույթ, վախ, վրդովմունք), քանի որ այն ստանում է ավելի շատ հավանումներ (լայքեր), տարածումներ (ռեփոստեր) և մեկնաբանություններ։ Սա ապատեղեկատվության տարածումն ավելի արագ և լայնածավալ է դարձնում։
Կարդացեք նաև՝ Սոցցանցերի թակարդները. ինչն է ստիպում մարդկանց ավելի հեշտությամբ հավատալ կեղծ լուրերին
Արդյունքում՝ կեղծ տեղեկատվության դեմ պայքարը չի կարող սահմանափակվել միայն փաստերի ստուգմամբ։ Հեղինակներն ընդգծում են, որ խնդրի արդյունավետ լուծման համար անհրաժեշտ է փոխել հարթակների կառուցվածքային գործոնները, որոնք խթանում են ապատեղեկատվության տարածումը, ինչպես նաև սոցիալական նորմերը և սուտը տարածող մարդկանց մոտիվացիայի ընկալումը։
Եթե շարունակենք ապատեղեկատվությունն ընկալել որպես պարզ հակամարտություն «ճշմարտության և ստի» միջև, մենք անընդհատ պարտվելու ենք, քանի որ ապատեղեկատվությունը ծաղկում է էմոցիոնալ, սոցիալական և տեխնոլոգիական այն պայմանների շնորհիվ, որոնք այն դարձնում են նշանակալի և գրավիչ մարդկանց համար։
Գրանցվիր մեր 
