Հայտնի է դարձել, թե ինչպես է փոխվում ուղեղը ռոմանտիկ հարաբերությունների զարգացման ընթացքում

Այսպիսի եզրահանգման է եկել գիտնականների միջազգային խումբը։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Social Cognitive and Affective Neuroscience (SCAN) գիտական ամսագրում։

Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:

Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հարաբերությունների սկզբնական շրջանում մարդու ուղեղի պարգևատրման համակարգում ձևավորվում է սիրելիի յուրահատուկ «նեյրոնային դրոշմ»։ Սակայն, որքան կապն ավելի կայուն է դառնում, այն աստիճանաբար կորցնում է իր եզակիությունը։ Հեղինակների կարծիքով՝ սա արտացոլում է անցումը կրքոտ սիրուց դեպի կապվածության ավելի հանգիստ, գործընկերային ձևաչափի։

Ինչպե՞ս է ուղեղն արձագանքում սիրուն

Հոգեբանների ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել ուղեղի հարակից կորիզի (nucleus accumbens) աշխատանքը։ Սա ուղեղի մի հատված է, որը սերտորեն կապված է դոֆամինի արտադրության հետ և պատասխանատու է մոտիվացիայի ու պարգևատրման զգացողության համար։ Ավելի վաղ կենդանիների վրա կատարված փորձերը ցույց էին տվել, որ զույգերի միջև ամուր կապի ձևավորման հարցում հենց այս գոտին է առանցքային դեր խաղում։

Գիտափորձին մասնակցել է 20-ից 29 տարեկան 47 տղամարդ, որոնք միջինում մոտ մեկուկես տարի ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ են եղել։ Մասնակիցները տրամադրել են իրենց զուգընկերուհիների և մտերիմ ընկերների տեսագրությունները։ Ֆունկցիոնալ ՄՌՏ (մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիա) հետազոտության ընթացքում տղամարդիկ կատարել են հատուկ առաջադրանք՝ ակնկալելով էկրանին տեսնել այդ մարդկանցից որևէ մեկի՝ հավանություն և աջակցություն արտահայտող արձագանքը։

«Ռոմանտիկ հարաբերություններն աչքի են ընկնում բացառիկությամբ, խիստ ներգրավվածությամբ և կրքոտ սիրով. հենց սրանով են դրանք տարբերվում սովորական ընկերությունից», — պարզաբանել է աշխատության համահեղինակ Քենձի Ֆուձիսակին։

Ըստ նրա՝ գիտնականներին նախևառաջ հետաքրքրում էր, թե «ինչպես է ուղեղը տարբերակում սիրելիին ընկերներից, և արդյոք այդ տարբերությունը ժամանակի ընթացքում փոխվում է»։

Ժամանակի ազդեցությունը նեյրոնային կապերի վրա

Ստացված տվյալների վերլուծությունը պարզել է, որ ուղեղն իսկապես «կոդավորում է» զուգընկերոջը որպես առանձին, եզակի կատեգորիա. հարակից կորիզում ակտիվության դրսևորումները թույլ էին տալիս հստակ տարբերել սիրելի կնոջ նկատմամբ արձագանքը պարզապես մտերիմ ընկերոջ նկատմամբ արձագանքից։ Հետաքրքիր է, որ ընկերուհու (իգական սեռի ընկերոջ) կերպարն ուղեղում ավելի նման էր ընկերոջ (արական սեռի) ընկալմանը, քան զուգընկերուհու կերպարին։

Կարդացեք նաև՝ Հետազոտություն. Հարաբերությունների խզումը տղամարդիկ ավելի ծանր են տանում, քան կանայք

Այնուամենայնիվ, հարաբերությունների տևողության գործոնն առանցքային նշանակություն է ունեցել։ Պարզվել է՝ որքան երկար է զույգը միասին եղել, այնքան պակաս արտահայտված է դարձել սիրելիի և մտերիմ ընկերոջ միջև նեյրոնային տարբերությունը։ Այս օրինաչափությունը պահպանվել է նույնիսկ այն ժամանակ, երբ հաշվի են առնվել մտերմության, կրքի և կապվածության մասնակիցների սուբյեկտիվ գնահատականները։

«Հարաբերությունների վաղ փուլերը բնութագրվում են կրքոտ սիրով, ինչը պահանջում է պարգևատրման համակարգի աշխատանքի բարձր առանձնահատկություն», — նշել է Ֆուձիսակին։ «Հարաբերությունների զարգացմանը զուգընթաց այս նեյրոնային յուրահատկությունը նվազում է, ինչն էլ հավանաբար արտացոլում է անցումը դեպի ավելի կայուն, գործընկերային սիրո, որն իր բնույթով շատ առումներով նմանվում է խորը ընկերությանը»։

Հետազոտողներն ընդգծել են, որ նեյրոնային «եզակիության» նվազումը բնավ չի նշանակում հարաբերությունների վատթարացում կամ սառեցում։ Ընդհակառակը, դա վկայում է դրանց պահպանման կենսաբանական մեխանիզմների բնականոն փոփոխության մասին։ Հետագայում գիտնականները նախատեսում են ուսումնասիրել, թե ուղեղի որ այլ համակարգերն են օգնում պահպանել երկարաժամկետ կապերը, և թե ինչպես են դրանց վրա ազդում այնպիսի կարևոր կենսափուլեր, ինչպիսիք են համատեղ բնակությունը կամ ամուսնությունը։