Մենք ապրում ենք մի մոլորակի վրա, որի մեծ մասը ծածկված է ջրով: Եվ այնուամենայնիվ, այդ ջրային տարածքները մարդկության համար մնում են մեծագույն առեղծված:
Հետաքրքիր փաստ. մենք Մարսի մակերևույթի ավելի ճշգրիտ քարտեզներ ունենք, քան մեր սեփական տան՝ օվկիանոսի հատակի: Ստորջրյա ռելիեֆի միայն փոքր մասն է ուսումնասիրված և քարտեզագրված: Օվկիանոսի խորքերը թաքցնում են իրենց գաղտնիքները անթափանց խավարի և ահռելի ճնշման հետևում:
Մանրամասն հետազոտության համար ամենախորհրդավոր և անհասանելի վայրը, իրավամբ, համարվում է Չելենջերի անդունդը՝ Մարիանյան իջվածքի ամենախոր կետը: Երկար ժամանակ մարդիկ կարող էին միայն կռահել, թե ինչ է կատարվում դրա հատակին: Սակայն այսօր գաղտնիության վարագույրը սկսում է բացվել:
Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:
Ինչպե՞ս հայտնաբերեցին օվկիանոսի ամենախոր կետը
Հայտնագործության պատմությունը սկսվեց ոչ թե բարձր տեխնոլոգիական սուզումից, այլ առագաստանավ-շոգենավային կորվետով իրականացված մասշտաբային օվկիանոսագիտական արշավախմբից: Բրիտանական «Չելենջեր» նավը, որը վերազինվել էր գիտական նպատակների համար, նավարկության մեկնեց 1872 թվականին: Այն ղեկավարում էր կապիտան Ջորջ Ներսը, իսկ գիտական խմբի ղեկավարը բնագետ Չարլզ Ուայվիլ Թոմսոնն էր: Նպատակն էր ուսումնասիրել օվկիանոսի խորքերը, հավաքել նմուշներ և կյանքի ապացույցներ փնտրել ամենախոր ջրերում:
Արշավախումբը տևեց ավելի քան երեք տարի և աշխարհին պարգևեց կենդանի օրգանիզմների հազարավոր նոր տեսակներ: Բայց գլխավոր հայտնագործությունը պատահական էր: 1875 թվականի մարտին, Խաղաղ օվկիանոսում փոթորկի ժամանակ, գիտնականները որոշեցին չափել խորությունը նավի ողնափայտի տակ: Պարանին ամրացված բեռը շատ երկար էր իջնում:
Երբ չափեցին արձակված պարանի երկարությունը, սարքերը ցույց տվեցին անհավանական թիվ՝ 8184 մետր: Այսպես հայտնաբերվեց մոլորակի ամենախոր կետը, որը հետագայում նավ-հայտնագործողի պատվին անվանվեց Չելենջերի անդունդ:
Անդունդի նվաճումը
Հայտնագործությունից հետո գրեթե մեկ դար իջվածքը մնում էր անհասանելի: Միայն 1960 թվականի հունվարի 23-ին երկու խիզախներ համարձակվեցին մարտահրավեր նետել տարերքին: Շվեյցարացի օվկիանոսագետ Ժաք Պիկարը և ամերիկացի լեյտենանտ Դոն Ուոլշը «Տրիեստ» բատիսկաֆով սուզվեցին խորքը:
Պողպատե գունդ հիշեցնող սարքը նախագծվել էր Ժաքի հոր՝ Օգյուստ Պիկարի կողմից:
Իջնելը տևեց մոտ հինգ ժամ: Լիակատար խավարի մեջ, մթնոլորտայինը հազար անգամ գերազանցող ճնշման տակ, նրանք հասան հատակին: Ավելի ուշ Պիկարը պատմում էր դրսից լսվող տարօրինակ ճաքճաքոցների և բացարձակ սևության մասին, որը ճեղքում էր միայն լուսարձակի ճառագայթը: 10 916 մետր խորության վրա նրանք տեսան տափակ հատակ՝ ծածկված բաց գույնի տիղմով:
Ի զարմանս նրանց, նույնիսկ այստեղ՝ խորին խավարում և ցրտում, կյանք գոյություն ուներ: Իլյումինատորների միջով նրանք նշմարեցին տափակ ձկան նմանվող ինչ-որ արարած և մի քանի ծովախեցգետին: Այս հայտնագործությունը հերքեց ուլտրաաբիսալ (անդնդային) խորությունների լիակատար անկենդանության մասին տեսությունները:
Կապը մակերևույթի հետ աշխատում էր, և նրանք կարողացան հայտնել հաջողության մասին: Հատակին քսան րոպե անցկացնելուց հետո հետազոտողները սկսեցին վերելքը, որը տևեց ավելի քան երեք ժամ: Նրանց սխրանքը ապացուցեց՝ Երկրի նույնիսկ ամենաթշնամական միջավայրերը կարելի է նվաճել:
Ռեժիսորի միայնակ ճամփորդությունը
Մարդու հաջորդ սուզումը Չելենջերի անդունդի հատակ տեղի ունեցավ միայն 52 տարի անց: 2012 թվականին հայտնի կինոռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնը, ոգեշնչված երազանքով և հետաքրքրասիրությամբ, միայնակ ճամփորդություն կատարեց դեպի անդունդ: Նա օգտագործեց իր իսկ նախագծով ստեղծված Deepsea Challenger խորջրյա սարքը: Ժամանակակից տեխնոլոգիաները թույլ տվեցին կրճատել իջնելու ժամանակը մինչև երկուսուկես ժամ:
Քեմերոնը բախվեց լուրջ տեխնիկական խնդիրների: Ահռելի ճնշման պատճառով շարքից դուրս եկան հիդրավլիկ համակարգը և շարժիչների մի մասը: Բայց առաքելությունը հաջողվեց: Ռեժիսորը մի քանի ժամ անցկացրեց հատակին՝ հավաքելով գրունտի նմուշներ և կատարելով ունիկալ 3D նկարահանումներ վավերագրական ֆիլմի համար:
Նա հատակը նկարագրեց որպես «ամայի» և «այլմոլորակային» վայր: Նրա արշավախումբը գիտությանը տվեց ոչ միայն տեսողական նյութեր, այլև կենսաբանական նմուշներ, այդ թվում՝ միկրոօրգանիզմների նոր տեսակներ:
Կարդացեք նաև՝ 12 զարմանահրաշ փաստ Երկրի մասին
Ի՞նչ է թաքցնում հավերժական խավարը
Քեմերոնից հետո տեղի ունեցան ևս մի քանի հաջողված սուզումներ, այդ թվում՝ գիտնականների և նույնիսկ զբոսաշրջիկների մասնակցությամբ: Յուրաքանչյուր արշավախումբ բերում է նոր տվյալներ: Ռոբոտացված սարքերի և նմուշառիչների օգնությամբ իրականացվող ժամանակակից հետազոտությունները նկարում են ավելի մանրամասն պատկեր:
Պարզվել է, որ նույնիսկ բացարձակ խավարի, զրոյին մոտ ջերմաստիճանի և ահռելի ճնշման պայմաններում գոյություն ունի յուրահատուկ էկոհամակարգ: Գիտնականները իջվածքի հատակին հայտնաբերել են ոչ միայն պարզագույններ, այլև կյանքի ավելի բարդ ձևեր՝
- հսկա ամեոբաներ (քսենոֆիոֆորներ),
- արտասովոր ծովային վարունգներ,
- խեցգետնակերպեր,
- ձկների անհայտ տեսակներ:
Այս օրգանիզմները հարմարվել են էքստրեմալ պայմաններին: Օրինակ՝ նրանցից շատերի բջիջներում պարունակվում են հատուկ նյութեր, որոնք կանխում են սպիտակուցների քայքայումը ճնշման տակ:
Վերջին տարիների ամենաանսպասելի և տխուր բացահայտումներից մեկը դարձավ Չելենջերի անդունդի հատակին մարդկային գործունեության հետքերի հայտնաբերումը: Հետազոտողները գտել են պլաստիկե տոպրակ և կոնֆետի փաթեթներ: Սա ապացուցում է, որ նույնիսկ մոլորակի ամենահեռավոր և անհասանելի անկյունները պաշտպանված չեն աղտոտման հետևանքներից:
Հանելուկներ, որոնք դեռ պետք է բացահայտվեն
Չնայած առաջընթացին՝ Չելենջերի անդունդը դեռ շատ գաղտնիքներ է պահում: Գիտնականները մինչ օրս վիճում են ճշգրիտ առավելագույն խորության մասին, քանի որ տարբեր չափումների տվյալները փոքր-ինչ տարբերվում են: Հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև իջվածքի շրջանում երկրաբանական ակտիվությունը: Կան հիդրոթերմալ աղբյուրների վկայություններ, որոնք կարող են սնուցել օրգանիզմների յուրահատուկ քեմոսինթետիկ համայնքներ՝ անկախ արևի լույսից:
Իջվածքի հատակից միկրոօրգանիզմների ուսումնասիրությունը հսկայական հետաքրքրություն է ներկայացնում կենսատեխնոլոգիաների և բժշկության համար: Նրանց ունիկալ ֆերմենտները, որոնք ունակ են աշխատել էքստրեմալ պայմաններում, կարող են կիրառություն գտնել արդյունաբերության և դեղագործության մեջ:
Չելենջերի անդունդի գաղտնիքը մեզ համար բացվում է աստիճանաբար, և յուրաքանչյուր նոր քայլ դեպի այդ հավերժական խավարը բերում է ոչ միայն պատասխաններ, այլև նոր հարցեր մեր տան՝ Երկիր մոլորակի մասին:
Գրանցվիր մեր 
