Ընդունված է կարծել, որ աչքերի բիբերը լայնանում կամ նեղանում են միայն պայծառ լույսի, վախի կամ ուժեղ հույզերի ազդեցությամբ։ Սակայն պարզվում է՝ մեր աչքերը կարող են մատնել նույնիսկ այն, ինչի մասին բարձրաձայն չենք խոսում։ Ճապոնացի գիտնականները հետաքրքիր փորձ են անցկացրել և պարզել, որ աչքերի բիբերը տարբեր կերպ են արձագանքում բարձրաձայն արտասանված բառերին և այն բառերին, որոնք ասում ենք միայն մտքում։
Ի՞նչ տարբերություն կա բարձրաձայն և մտքում խոսելու միջև
Թվում է՝ մտքում խոսելը նույն սովորական խոսքն է, պարզապես առանց ձայնի։ Սակայն արդյո՞ք մեր ուղեղն այդ երկու դեպքում էլ նույն կերպ է աշխատում։ Հենց սա պարզելու համար գիտնականները մի քանի տասնյակ կամավորների առաջարկել են հաշվելու հետ կապված պարզ առաջադրանքներ կատարել։ Այդ ընթացքում հատուկ սարքավորումները հետևել են նրանց աչքերի բիբերի նույնիսկ ամենափոքր փոփոխություններին։
Սկզբում մասնակիցներին խնդրել են հանգստանալ և փորձել ոչնչի մասին չմտածել։ Այնուհետև նրանք անցել են առաջադրանքներին։
Յուրաքանչյուր մասնակից պետք է կատարեր երեք գործողություն՝ սկզբում մտքում, ապա բարձրաձայն.
01
Սովորական հաշվում
02
Առարկաների հաշվում
03
Հաշվում՝ բաց թողնելով մեկական թիվ
Արդյունքներն անակնկալի են բերել նույնիսկ հետազոտողներին։ Պարզվել է, որ երբ մասնակիցները թվերը բարձրաձայն են արտասանել, նրանց աչքերի բիբերը լայնացել են բոլոր երեք առաջադրանքների ժամանակ։
Այսինքն՝ նույնիսկ ամենապարզ բաները բարձրաձայն ասելն օրգանիզմից որոշակի ջանք է պահանջում։ Խոսելու ընթացքում մենք ավելի ենք կենտրոնանում, ինչն էլ անդրադառնում է աչքերի բիբերի չափերի վրա։
Ինչպե՞ս են մտքերն ազդում աչքերի բիբերի վրա
Մտքում հաշվելու դեպքում պատկերը բոլորովին այլ է եղել։ Գիտնականները պարզել են, որ աչքերի բիբերի արձագանքը կախված է նրանից, թե մարդն այդ պահին ինչ է մտածում կամ մտքում ինչ գործողություն է կատարում։
Ահա թե ինչ են նկատել հետազոտողները.
Ընդ որում, մտքում հաշվելու ընթացքում նկատված բոլոր փոփոխությունները շատ ավելի թույլ են եղել, քան բարձրաձայն խոսելու ժամանակ։
Ինչպես ցույց է տվել գիտական հետազոտությունը, մեր ներքին խոսքն այնքան էլ նման չէ սովորական խոսքին, որքան կարող է թվալ առաջին հայացքից։
Երբ մենք խոսում ենք ինքներս մեզ հետ՝ առանց որևէ բառ արտասանելու, ուղեղն այլ կերպ է աշխատում։ Ներքին խոսքն ուղեկցվում է ավելի թույլ գրգռմամբ, և օրգանիզմն ավելի քիչ ուժ է ծախսում, քան բարձրաձայն խոսելու դեպքում։
Ինչո՞ւ է կարևոր այս բացահայտումը
Իհարկե, պետք չէ անհանգստանալ, թե ինչ-որ մեկը կարող է նայել ձեր աչքերին և կռահել ձեր գաղտնի մտքերը։ Բիբերի չափերի փոփոխություններն այնքան փոքր են, որ դրանք անզեն աչքով նկատելը գրեթե անհնար է։ Նման տարբերությունները գրանցելու համար անհրաժեշտ են հատուկ, չափազանց զգայուն սարքավորումներ։
Սակայն այս բացահայտումը կարող է շատ օգտակար լինել գիտության համար։ Մասնավորապես, աչքերի բիբերի արձագանքների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել ավելի լավ հասկանալ փոքրիկ երեխաներին, որոնք դեռ խոսել չգիտեն և չեն կարող բառերով պատմել, թե ինչ են զգում կամ ինչ տպավորություններ ունեն։
Հնարավոր է՝ ապագայում գիտնականները կարողանան պարզապես հետևելով երեխաների աչքերի արձագանքներին՝ առանց բարդ թեստերի գնահատել, թե ինչպես են զարգանում նրանց մտածողությունն ու ներքին խոսքը։
Բացի այդ, հետազոտության արդյունքները որոշ չափով բացատրում են, թե ինչու կարևոր գործից առաջ մտքում ինքներս մեզ քաջալերելը կարող է ավելի հանգիստ ազդեցություն ունենալ, քան նույն բառերը բարձրաձայն ասելը։
Լրացուցիչ տեղեկություն հետազոտության մասին
Հետազոտությունն իրականացրել են Ճապոնիայի Ցուկուբայի և Ռիցումեյկանի համալսարանների գիտնականները։ Արդյունքների մասին Ցուկուբայի համալսարանը հայտնել է 2026 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։
Գիտնականները երեք փորձի ընթացքում ուսումնասիրել են, թե ինչպես են փոխվում աչքերի բիբերի չափերը բարձրաձայն և մտքում խոսելիս։ Արդյունքները հրապարակվել են iScience գիտական ամսագրում։
Կարևոր է նաև հասկանալ, որ աչքերի բիբերի փոփոխությունները չեն բացահայտում մարդու մտքերի բովանդակությունը։ Դրանք կարող են միայն հուշել, թե որքանով է ակտիվանում նյարդային համակարգը տարբեր մտավոր գործողությունների ժամանակ։
Իսկ թե որքանով այս մեթոդը կօգնի ուսումնասիրել նորածինների և փոքր երեխաների մտածողության զարգացումը, դեռ պետք է պարզեն հետագա հետազոտությունները։
Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են iScience գիտական ամսագրում։
DOI: 10.1016/j.isci.2026.117825
Գրանցվիր մեր 
