Մենք միշտ չէ, որ կարող ենք փոխել հանգամանքները, համոզել դիմացինին կամ հասնել մեր ուզածին։ Բայց հոգեկան հանգստություն գտնելու համար պարտադիր չէ, որ ամեն ինչ մեր ուզածով լինի։ Կարող ենք սովորել այլ կերպ վերաբերվել տեղի ունեցողին՝ ժամերով չմեղադրել ինքներս մեզ, չփորձել ամեն ինչ վերահսկել և յուրաքանչյուր սխալից հետո չմտածել, թե ոչնչի ընդունակ չենք։
Ճապոնական մշակույթում կան մի քանի հետաքրքիր հասկացություններ, որոնք օգնում են առօրյա դժվարություններին այլ աչքով նայել։ Իհարկե, դրանք հրաշագործ միջոցներ չեն և չեն կարող լուծել բոլոր հոգեբանական խնդիրները։ Բայց դրանց հիմքում ընկած գաղափարները կարելի է կիրառել առօրյա կյանքում և աստիճանաբար օգտակար սովորություններ ձևավորել։
1. Օուբայտորի․ դադարեք ձեր կյանքը համեմատել ուրիշների կյանքի հետ
Ճապոներենում կա օուբայտորի (桜梅桃李) հասկացությունը, որը միավորում է չորս ծաղկող ծառերի՝ բալենու, սալորենու, դեղձենու և ծիրանենու անունները։ Դրանցից յուրաքանչյուրն իր ժամանակին և իր ձևով է ծաղկում։ Եվ ոչ մեկը մյուսին նմանվելու կարիք չունի։
Այս գեղեցիկ համեմատությունը հատկապես տեղին է այն պահերին, երբ թվում է, թե շրջապատում բոլորն ավելի հաջողակ են։ Մեկը լավ կարիերա է կառուցել, մյուսն արդեն գտել է իր կյանքի ընկերոջը, երրորդը սեփական բնակարան ունի, իսկ ինչ-որ մեկն էլ պարզապես ձեզանից երջանիկ է թվում։
Երբ անընդհատ համեմատում ենք մեզ ուրիշների հետ, ակամա սկսում ենք ապրել նրանց չափանիշներով։ Մոռանում ենք, որ յուրաքանչյուրիս կյանքի պայմանները, հնարավորություններն ու մեկնարկային դիրքերը տարբեր են։ Այն, ինչ մեկին հաջողվել է 25 տարեկանում, մյուսի համար կարող է հնարավոր դառնալ 40-ում։ Եվ դրանում ոչ մի վատ բան չկա։
Ինչպես կիրառել
Հաջորդ անգամ, երբ մտածեք՝ «Ես բոլորից հետ եմ մնացել», փորձեք ինքներդ ձեզ հարցնել. «Իսկ ես իրականում ի՞նչ եմ ուզում։ Եվ ի՞նչ կարող եմ անել դրա համար կյանքի այս փուլում»։ Այս պարզ հարցերը կօգնեն ավելի քիչ կենտրոնանալ ուրիշների հաջողությունների վրա և ավելի շատ ուշադրություն դարձնել սեփական նպատակներին։
2. Կինցուգի․ մի՛ փորձեք թաքցնել ձեր բոլոր ճաքերը
Կինցուգին կոտրված կերամիկական իրերը վերականգնելու ճապոնական արվեստ է։ Վարպետները կոտրված մասերն իրար են միացնում հատուկ լաքով և ոսկու փոշով։ Ընդ որում, նրանք չեն փորձում թաքցնել ճաքերը։ Ընդհակառակը՝ ոսկեգույն գծերը դառնում են իրի առանձնահատկությունը՝ պահպանելով նրա անցած ճանապարհի հետքերը։
Այս արվեստի մեջ նաև կյանքի մասին գեղեցիկ միտք կա. անցած դժվարություններն ու անհաջողությունները չեն նվազեցնում մարդու արժեքը։ Սխալ որոշումը, ամուսնալուծությունը, աշխատանքը կորցնելը կամ չարդարացված ընտրությունը կարող են ցավոտ հետք թողնել։ Բայց դա դեռ չի նշանակում, թե ձեր ամբողջ կյանքը փչացած է, և այլևս ոչինչ հնարավոր չէ փոխել։
Միևնույն ժամանակ, պետք չէ մտածել, թե ամեն տառապանք անպայման մեզ ավելի ուժեղ է դարձնում։ Ոչ բոլոր ցավոտ փորձություններն են օգտակար դաս տալիս։ Երբեմն պարզապես պետք է ընդունել, որ դժվար շրջան եք ապրել, և ժամանակ տալ ինքներդ ձեզ՝ աստիճանաբար վերականգնվելու համար։
Ինչպես կիրառել
«Ես ամեն ինչ փչացրի» ասելու փոխարեն փորձեք ավելի հստակ նայել իրավիճակին. «Այս որոշումն անհաջող էր։ Ի՞նչ կարող եմ հիմա շտկել, իսկ ինչի՞ հետ պետք է համակերպվեմ»։ Երբ խնդիրը հստակ ձևակերպում եք, ավելի հեշտ է դառնում ելք փնտրելը՝ ինքներդ ձեզ անվերջ մեղադրելու փոխարեն։
3. Իչիգյո-ձամմայ․ սովորեք միաժամանակ միայն մեկ գործով զբաղվել
Իչիգյո-ձամմայ արտահայտությունը գալիս է ձեն-բուդդայական ավանդույթից և նշանակում է ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացնել մեկ գործողության վրա։ Պարզ ասած՝ փորձել լիովին ներկա լինել այն ամենում, ինչ անում եք տվյալ պահին՝ առանց անընդհատ մի գործից մյուսին անցնելու կամ մտքերով ապագա տեղափոխվելու։
Մտածեք՝ որքան հաճախ է պատահում, որ ամաններ լվանալիս մտքում նորից ու նորից վերապրում եք որևէ տհաճ խոսակցություն։ Կամ հաղորդագրության եք պատասխանում, բայց արդեն անհանգստանում եք վաղվա հանդիպման համար։ Նույնիսկ հանգստանալիս կարող եք ձեզ մեղադրել, որ այդ ժամանակը «ավելի օգտակար» չեք անցկացնում։
Արդյունքում ուղեղը գրեթե երբեք հանգիստ չի ստանում։ Անգամ ամենասովորական գործերը սկսում են հոգնեցնել, որովհետև ֆիզիկապես մի բան եք անում, իսկ մտքով միաժամանակ մի քանի այլ տեղում եք։
Ինչպես կիրառել
Ընտրեք որևէ պարզ զբաղմունք՝ նախաճաշ պատրաստելը, զբոսնելը կամ աշխատասեղանը կարգի բերելը։ Մի քանի րոպե փորձեք կենտրոնանալ միայն այդ գործի վրա։ Նկատեք ձեր շարժումները, լսեք շրջապատի ձայները, զգացեք բույրերն ու այլ զգացողությունները։ Եթե մտքերը շեղվեն, ոչինչ։ Պարզապես հանգիստ վերադարձրեք ուշադրությունը ձեր զբաղմունքին։
Այս վարժությունը, իհարկե, չի վերացնի բոլոր անհանգստությունները։ Բայց կօգնի աստիճանաբար սովորել կառավարել ուշադրությունը և առօրյան դարձնել մի փոքր ավելի հանգիստ ու պակաս խառնաշփոթ։
4. Կայզեն․ փոխեք ձեր կյանքը փոքր քայլերով
Կայզեն ճապոներեն նշանակում է շարունակական, աստիճանական բարելավում։ Այս սկզբունքը լայնորեն կիրառվում է Ճապոնիայի գործարար միջավայրում, բայց նույն մոտեցումը կարող է օգտակար լինել նաև առօրյա կյանքում՝ նոր սովորություններ ձեռք բերելու, սովորելու կամ բարդ խնդիրներ լուծելու համար։
Երբ որոշում ենք փոխել մեր կյանքը, հաճախ ուզում ենք ամեն ինչ անել միանգամից։ Խոստանում ենք ամեն օր մարզվել, երկու ժամ օտար լեզու սովորել, առողջ սնվել և այլևս երբեք գործերը չհետաձգել։ Սկզբում ոգևորությունը մեծ է, բայց նման ծանրաբեռնվածությանը երկար դիմանալը հեշտ չէ։ Բավական է մի քանի օր չհետևենք ծրագրին, և մեզ արդեն թվում է, թե կրկին ձախողվել ենք։
Կայզենն առաջարկում է չշտապել։ Պետք չէ միանգամից բոլորովին ուրիշ մարդ դառնալ։ Ավելի լավ է ամեն օր թեկուզ մի փոքր բան փոխել դեպի լավը և այդ փոփոխությունը դարձնել սովորություն։
Ինչպես կիրառել
«Պետք է գերմաներեն սովորեմ» մեծ նպատակի փոխարեն որոշեք ամեն օր ընդամենը հինգ օգտակար արտահայտություն կրկնել։ Իսկ եթե ցանկանում եք լավ մարզավիճակ ձեռք բերել, սկսեք օրական տասը րոպե քայլելուց։ Երբ դա սովորական ու հեշտ գործ դառնա, կարող եք աստիճանաբար ավելացնել ծանրաբեռնվածությունը։
Իհարկե, մեկ փոքր քայլը դեռ մեծ հաջողության երաշխիք չէ։ Բայց փոքրից սկսելն ավելի հեշտ է։ Բացի այդ, այդպես կարող եք առաջ շարժվել առանց այն զգացողության, թե ամեն ինչ պետք է կատարյալ անեք կամ սպասեք հարմար պահի։
5. Ուկետամոու․ ընդունեք այն իրականությունը, որը չեք կարող փոխել
Ուկետամոու բառը երբեմն հանդիպում է իրականությունն ընդունելու մասին ճապոնական փիլիսոփայության ժամանակակից մեկնաբանություններում։ Թեև այն հոգեբանության մեջ ընդունված մասնագիտական եզրույթ չէ, դրա հետ կապվող գաղափարը բավական պարզ է. նախ ընդունեք այն, ինչ արդեն տեղի է ունեցել, հետո միայն մտածեք, թե ինչ կարող եք անել։
Սակայն ընդունել չի նշանակում ամեն ինչի հետ համակերպվել։ Դա չի նշանակում հանդուրժել նվաստացումը, աչք փակել անարդարության վրա կամ հրաժարվել ձեր կյանքը փոխելու հնարավորությունից։ Ընդունելն ու հանձնվելը տարբեր բաներ են։
Երբ ընդունում եք իրականությունը, դադարում եք ուժ ու ժամանակ վատնել տեղի ունեցածը ժխտելու վրա։ Փոխարենը սկսում եք մտածել, թե ստեղծված իրավիճակում ինչ կարող եք անել։
Օրինակ՝ դուք չեք կարող ստիպել որևէ մեկին ներողություն խնդրել։ Չեք կարող վերադառնալ անցյալ և չեղարկել ձեր սխալը։ Չեք կարող նաև մի ակնթարթում փոխել բոլոր հանգամանքները։ Բայց կարող եք որոշել, թե ինչպես պաշտպանել ձեր անձնական սահմանները, ում դիմել աջակցության համար և ինչ քայլեր ձեռնարկել հետագայում։
Ինչպես կիրառել
Երբ բախվում եք բարդ իրավիճակի, փորձեք այն բաժանել երկու մասի՝ պատասխանելով երկու հարցի.
Ի՞նչը չեմ կարող փոխել հենց հիմա։
Ինչի՞ վրա, այնուամենայնիվ, կարող եմ ազդել։
Սկսեք երկրորդ հարցի պատասխաններից։ Հնարավոր է՝ խնդիրը դրանից անմիջապես չլուծվի, բայց գոնե կզգաք, որ իրավիճակից դուրս գալու համար ինչ-որ բան կարող եք անել։
Հոգեկան հանգստությունը չի սկսվում կատարյալ կյանքից
Ճապոնական մշակույթի այս հասկացությունները չեն կարող փոխարինել հոգեթերապիային կամ երաշխավորել, որ այլևս երբեք չեք անհանգստանա։ Բայց դրանցից յուրաքանչյուրը մի կարևոր բան է հիշեցնում. պարտադիր չէ ապրել ուրիշների թելադրած տեմպով, յուրաքանչյուր սխալի համար դատապարտել ինքներդ ձեզ կամ փորձել բոլոր խնդիրները միանգամից լուծել։
Երբեմն պետք չէ անընդհատ նոր ուղիներ փնտրել՝ ավելի լավը, ավելի հաջողակը կամ ավելի կատարյալը դառնալու համար։ Գուցե բավական է պարզապես մի փոքր քայլ անել, որը ձեր այսօրվա օրը կդարձնի թեկուզ մի քիչ ավելի թեթև։
Գրանցվիր մեր 
