Միշտ չէ, որ դա նախանձ է․ ինչու որոշ մարդիկ չեն կարողանում ուրախանալ ուրիշների հաջողություններով

Ուրախանալ ուրիշների հաջողություններով բնական արձագանք է թվում, հատկապես երբ խոսքը ընկերոջ, գործընկերոջ կամ հարազատի մասին է։ Բայց երբեմն շնորհավորանքի փոխարեն հնչում է ընդամենը կարճ «հիանալի է», իսկ երբեմն՝ նույնիսկ դա չի լինում։ Հոգեբանների կարծիքով՝ նման արձագանքի պատճառը միշտ չէ, որ նախանձն է, գրում է Silicon Canals-ը։

Դրա հետևում կարող են թաքնված լինել սեփական անհաջողությունները, ուրիշների հետ ցավոտ համեմատությունները կամ այն զգացումը, որ սեփական ձեռքբերումները երբեք բավարար ուշադրության չեն արժանացել։

Միևնույն ժամանակ մասնագետները զգուշացնում են՝ միայն մեկ արձագանքով հնարավոր չէ հասկանալ մարդու իրական շարժառիթները, առավել ևս՝ եզրակացություններ անել նրա մանկության կամ հոգեկան վիճակի մասին։ Նույն վարքագիծը տարբեր մարդկանց դեպքում կարող է բոլորովին տարբեր պատճառներ ունենալ։

Ինչպես են մարդիկ արձագանքում լավ նորություններին

Հոգեբան Շելի Գեյբլը և նրա գործընկերներն ուսումնասիրել են, թե ինչպես է շրջապատի արձագանքն ազդում այն մարդու վրա, ով կիսվում է իր կյանքի որևէ դրական իրադարձությամբ։ Չորս հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տվել, որ լավ նորության մասին պատմելն ու դիմացինի արձագանքը կարող են նկատելի ազդեցություն ունենալ մարդու առօրյա ինքնազգացողության վրա։

Ամենադրական ազդեցությունն ունենում է ակտիվ ու անկեղծ հետաքրքրությունը․ երբ դիմացինը իսկապես ուրախանում է, հարցեր է տալիս և ցանկանում է ավելի շատ մանրամասներ իմանալ։

Բայց արձագանքը կարող է լինել նաև զուսպ, բացասական կամ անտարբեր։ Օրինակ՝ մարդը կարող է արագ փոխել խոսակցության թեման, փոքրացնել ձեռքբերման նշանակությունը կամ այնքան սառն արձագանքել, որ պարզ դառնա՝ լուրը նրան առանձնապես չի ուրախացրել։

Ինչու կարող է ուրիշի հաջողությունը ցավ պատճառել

Իրավիճակն ավելի բարդ է դառնում, երբ մեկ ուրիշի հաջողությունը վերաբերում է այնպիսի ոլորտի, որը կարևոր է նաև մեզ համար։

Սա բացատրում է հոգեբան Աբրահամ Թեսերի մշակած ինքնագնահատականի պահպանման մոդելը։ Եթե մեզ մտերիմ մարդը մեծ հաջողության է հասնում մի ոլորտում, որը կարևոր տեղ ունի նաև մեր սեփական ինքնընկալման մեջ, նրա հաջողությունը կարող է ակամա ստիպել մեզ համեմատել մեզ նրա հետ։

Իսկ մեկ այլ ոլորտում նույն մարդու արձագանքը կարող է բոլորովին այլ լինել։ Մենք ավելի հեշտ ենք անկեղծորեն ուրախանում ուրիշի հաջողությամբ, երբ տվյալ ոլորտը մեզ համար կարևոր չէ սեփական ինքնագնահատականի տեսանկյունից։

Երբեմն պատճառը սեփական աննկատ մնալու զգացումն է

Տորոնտոյի Յորքի համալսարանի հոգեբան Գորդոն Ֆլեթն ուսումնասիրում է մի երևույթ, որը գիտական գրականության մեջ կոչվում է anti-mattering։ Պարզ ասած՝ դա այն զգացումն է, որ դու կարևոր չես ուրիշների համար, քեզ չեն նկատում կամ բավարար ուշադրություն չեն դարձնում քեզ։

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այդ զգացման ուժգնացումը կապված է միայնության հետ։ Այլ ուսումնասիրություններում ևս կապ է նկատվել սեփական անձի նկատմամբ չափազանց խիստ վերաբերմունքի և մտերիմ հարաբերություններում առաջացող դժվարությունների հետ։

Սա կարող է մասամբ բացատրել, թե ինչու է ուրիշի ուրախալի լուրը երբեմն ոգևորության փոխարեն ներքին անհարմարություն առաջացնում։ Մեկ ուրիշի հաջողությունը կարող է հիշեցնել այն պահերի մասին, երբ տվյալ մարդու սեփական ձեռքբերումները ոչ ոք չի նկատել կամ արժևորել։

Սակայն սա ընդամենը հնարավոր բացատրություններից մեկն է։ Գիտական հետազոտությունները հիմք չեն տալիս պնդելու, թե ուրիշների հաջողություններով դժվարությամբ ուրախացող յուրաքանչյուր մարդ մանկության տարիներին անպայման նման փորձառություն է ունեցել։

Միշտ արդյո՞ք պատճառը նախանձն է

Հոգեբաններն առանձնացնում են նաև նախանձի տարբեր տեսակներ։ Հետազոտող Նիլս վան դե Վենը և նրա գործընկերները տարբերակում են, այսպես կոչված, բարենպաստ և չարամիտ նախանձը։ Առաջինը կարող է մարդուն դրդել աշխատել իր վրա, զարգանալ և փորձել հասնել այն մակարդակին, որին արդեն հասել է մյուսը։ Երկրորդի դեպքում առաջանում է ցանկություն, որ դիմացինը կորցնի իր հաջողությունը։

Հետևաբար, եթե մարդը լուռ կամ զուսպ է արձագանքում ուրիշի հաղթանակին, դա դեռ չի նշանակում, որ նա ցանկանում է այդ մարդու ձախողումը։ Հնարավոր է՝ պարզապես այդ հաջողությունը ստիպել է նրան ցավոտ կերպով համեմատել ուրիշի կյանքն իր սեփական իրավիճակի հետ։

Կարելի՞ է սովորել ուրախանալ ուրիշների հաջողություններով

Գոյություն ունի նույնիսկ freudenfreude տերմինը, որը նշանակում է ուրիշի ուրախությունից հաճույք ստանալ կամ նրա ուրախությամբ անկեղծորեն ուրախանալ։ Հետազոտողները դա դիտարկում են որպես չարախնդության յուրատեսակ հակադրություն։

Ծրագրերից մեկի ընթացքում մասնակիցներին առաջարկել են ակտիվորեն հետաքրքրվել ուրիշների լավ նորություններով և մանրամասներ հարցնել, նույնիսկ եթե սկզբում առանձնապես մեծ ոգևորություն չեն զգացել։ Մեկ այլ վարժության դեպքում նրանք պատմել են իրենց հաջողությունների մասին՝ միաժամանակ հիշատակելով և արժևորելով այն մարդկանց, որոնք օգնել են իրենց հասնել այդ արդյունքին։

Դեպրեսիվ ախտանիշներ ունեցող ուսանողների մասնակցությամբ երկշաբաթյա փոքր հետազոտության ընթացքում նման վարժությունները կապվել են տրամադրության և հարաբերությունների բարելավման հետ։ Սակայն հետազոտությանը քիչ մարդ է մասնակցել, իսկ դիտարկման ժամանակահատվածը կարճ է եղել։ Հետևաբար, արդյունքներն ավելի շատ ցույց են տալիս, որ այս մոտեցումը կարող է հեռանկարային լինել, քան ապացուցում են դրա արդյունավետությունը բոլոր մարդկանց համար։