Կան բաներ, որոնց մասին մարդիկ ժամանակին լռում էին։ Թաքցնում էին, չէին բարձրաձայնում, երբեմն նույնիսկ ամենամտերիմներին չէին ասում։ Որովհետև կար մի ծանր, բոլորին ծանոթ վախ՝ «մարդիկ ի՞նչ կասեն», «լավ չի նայվի», «ամոթ է», «մեր ժամանակ նման բան չկար»։
Բայց ժամանակը միայն հագուստը, տեխնիկան կամ խոսելու ձևը չի փոխում։ Ժամանակը փոխում է նաև այն, թե ինչից ենք ամաչում և ինչին ենք արդեն սովորական նայում։
Այն, ինչը երեկ անհարմար էր թվում, այսօր կարող է լինել լրիվ սովորական։ Այն, ինչի մասին մարդիկ առաջ լռում էին, այսօր բաց գրում են սոցցանցերում։ Իսկ այն, ինչի համար նախկինում կարող էին մարդուն երկար դատել, հիմա շատերը հանգիստ ասում են՝ «նորմալ է, կյանք է»։
Սա, իհարկե, չի նշանակում, թե ամեն նոր բան լավ է։ Եվ չի նշանակում, թե ամեն հին բան սխալ էր։ Պարզապես հասարակությունը փոխվում է։ Երբեմն՝ լավ իմաստով, երբեմն՝ չափազանց արագ, երբեմն էլ այնպես, որ մենք ինքներս չենք հասցնում հասկանալ՝ ինչ կատարվեց։
Ահա 7 բան, որ մի ժամանակ ամոթ էր համարվում, իսկ այսօր դարձել է գրեթե սովորական։
Այս նյութը ոչ թե հնի ու նորի կռիվ է, այլ փորձ՝ հասկանալու, թե ինչպես է փոխվել հասարակության վերաբերմունքը այն բաների հանդեպ, որոնց համար մարդիկ տարիներ շարունակ ամաչել են, լռել կամ իրենց մեղավոր զգացել։
1. Մենակ ապրելը
Մի ժամանակ մենակ ապրելը շատերի համար տարօրինակ բան էր։ Եթե մարդը որոշակի տարիքում դեռ ընտանիք չուներ, անմիջապես սկսվում էին հարցերը․
«Ի՞նչ է եղել»։
«Ինչո՞ւ չի ամուսնանում»։
«Բնավորության հետ կապված բան կա՞»։
«Մենակ ո՞նց է ապրում»։
Հատկապես կնոջ դեպքում մենակ ապրելը հաճախ ընկալվում էր ոչ թե որպես ընտրություն, այլ որպես խնդիր։ Մարդիկ կարծես չէին կարողանում ընդունել, որ կարելի է մենակ ապրել և միաժամանակ լիարժեք կյանք ունենալ։
Այսօր պատկերն արդեն ուրիշ է։ Մարդիկ ավելի ուշ են ամուսնանում, շատերը չեն շտապում ընտանիք կազմել, ոմանք էլ պարզապես ընտրում են իրենց տարածքը, լռությունը, ազատությունը, սեփական ռիթմով ապրելու իրավունքը։
Մենակ ապրելը այլևս պարտադիր չի նշանակում միայնություն։ Երբեմն դա պարզապես նշանակում է, որ մարդը սովորել է ինքն իր հետ լինել։ Սովորել է չմտնել հարաբերության մեջ միայն այն պատճառով, որ հասարակությունը այդպես է սպասում։
Բայց այստեղ կա նաև մյուս կողմը։ Մենակ ապրելը երբեմն կարող է դառնալ հարմար պատյան, որի մեջ մարդը այնքան է փակվում, որ հետո դժվարանում է որևէ մեկին իր կյանք թողնել։ Այսինքն՝ մենակ ապրելը նորմալ է։ Վտանգավոր է այն պահը, երբ մենակությունը դառնում է ոչ թե ընտրություն, այլ պաշտպանություն ամբողջ աշխարհից։
2. Հոգեբանի մոտ գնալը
Տարիներ առաջ հոգեբանի մոտ գնալը շատերի համար գրեթե խայտառակության պես բան էր։ Մարդիկ մտածում էին՝ եթե հոգեբանի մոտ ես գնում, ուրեմն «քեզ հետ ինչ-որ բան այն չէ»։
Շատերը նույնիսկ հստակ չէին տարբերում հոգեբանին, հոգեբույժին և հասարակության մեջ տարածված այն կոպիտ պատկերացումները, որոնք կապված էին «խելագարության» հետ։ Մարդը կարող էր ամիսներով ներսից տառապել, բայց ոչ մեկին չասել, որովհետև ամաչում էր օգնություն խնդրել։
Այսօր հոգեբանի մոտ գնալը կամաց-կամաց դառնում է նույնքան բնական, որքան բժշկի դիմելը։ Մարդը կարող է մասնագետի մոտ գնալ ոչ թե այն պատճառով, որ «կոտրվել է», այլ որովհետև ուզում է հասկանալ իրեն, իր վախերը, հարաբերությունները, կրկնվող սխալները, ներքին լարվածությունը։
Սա լավ փոփոխություն է։ Շատ լավ։
Որովհետև վտանգավոր է այն հասարակությունը, որտեղ մարդիկ տարիներով ցավ են տանում իրենց մեջ՝ միայն թե դրսից «նորմալ» երևան։
Բայց այստեղ էլ չափի հարց կա։ Այսօր երբեմն ամեն սովորական դժվարություն փորձում են անմիջապես հոգեբանական տերմինով բացատրել։ Ամեն տխրություն՝ տրավմա է, ամեն վատ մարդ՝ նարցիս, ամեն անհարմար խոսակցություն՝ թունավորություն։ Իսկ դա արդեն մյուս ծայրահեղությունն է։
Օգնություն խնդրելը ամոթ չէ։ Բայց սեփական կյանքի համար պատասխանատվությունից փախչելն ու ամեն ինչ հոգեբանական բառերի հետևում թաքցնելը նույնպես լուծում չէ։
3. Ամուսնալուծվելը
Մի ժամանակ ամուսնալուծությունը համարվում էր գրեթե կյանքի պարտություն։ Հատկապես կնոջ համար։ Մարդիկ հաճախ չէին հարցնում՝ «երջանի՞կ ես»։ Ավելի շատ հարցնում էին՝ «բա մարդիկ ի՞նչ կասեն»։
Շատերը մնում էին դժբախտ հարաբերությունների մեջ, որովհետև ամուսնալուծվելն ավելի սարսափելի էր թվում, քան ամեն օր լուռ քանդվելը։ Տանը սեր չկար, հարգանք չկար, խաղաղություն չկար, բայց դրսից պետք է երևար, թե «ամեն ինչ լավ է»։
Այսօր մարդիկ ավելի հաճախ են հասկանում, որ ընտանիքը միայն փաստաթուղթ չէ։ Ընտանիքը պետք է լինի տեղ, որտեղ մարդը չի կորցնում իրեն։ Եթե հարաբերությունը դարձել է նվաստացում, վախ, անընդհատ վիրավորանք կամ դատարկ համատեղ կյանք, ապա միայն «մնալու համար մնալը» այլևս առաքինություն չէ։
Ամուսնալուծությունը, իհարկե, հեշտ բան չէ։ Դա ցավ է, կորուստ, կոտրված սպասումներ։ Երբեմն՝ երեխաների, ունեցվածքի, հարազատների և հասարակական ճնշման հետ կապված ծանր պատմություն։ Բայց այն չպետք է ընկալվի որպես մարդու կյանքի վերջ։
Երբեմն ամուսնալուծությունը ոչ թե ընտանիքի քանդում է, այլ մարդու փրկություն։
Կարդացեք նաև
10 բան, որ նախկինում ամոթալի էր համարվում, իսկ այսօր՝ ուժի ու առողջության նշան է
Եթե այս թեման ձեզ հետաքրքրեց, այս նյութը լավ շարունակություն է՝ այն մասին, թե ինչպես են ժամանակի հետ փոխվում հասարակության «ամոթ է» ասող կանոնները։
4. Աշխատանքը փոխելը՝ նույնիսկ հասուն տարիքում
Նախկինում շատերի պատկերացմամբ «լուրջ մարդը» այն մարդն էր, ով տարիներով աշխատում էր նույն տեղում։ Եթե ինչ-որ մեկը հաճախ էր փոխում աշխատանքը, նրա մասին կարող էին ասել՝ «անհաստատ է», «չգիտի ինչ է ուզում», «մոտը բան չի ստացվում»։
Կյանքի ճանապարհը կարծես պետք է լիներ պարզ ու կանխատեսելի․ սովորում ես, աշխատանքի ես ընդունվում, տարիներով մնում ես նույն տեղում, հետո անցնում ես թոշակի։ Փոխելը համարվում էր ռիսկ, երբեմն էլ՝ ամոթ։
Այսօր ամեն ինչ այլ է։ Մարդիկ 35-ում, 40-ում, նույնիսկ 50-ում նոր մասնագիտություն են սովորում, փոխում են ոլորտը, թողնում են «հարմար» աշխատանքը, որովհետև այլևս չեն ուզում ամեն օր ապրել ներքին դատարկությամբ։
Եվ սա բնական է։ Մարդը մեկ անգամ չի ստեղծվում ու վերջ։ Նա փոխվում է։ Այն, ինչ 25 տարեկանում քեզ հարմար էր թվում, կարող է 40-ում խեղդել։ Այն, ինչ մի ժամանակ երազանք էր, մի օր կարող է դառնալ ծանր պարտականություն։
Իհարկե, ամեն ինչ թողնելն ու առանց մտածելու նոր կյանք սկսելը նույնպես հեքիաթ չէ։ Կան հաշիվներ, ընտանիք, պարտավորություններ, իրական ռիսկեր։ Բայց ինքն իրեն անկեղծ խոստովանել, որ այլևս չես ուզում ապրել նախկին ձևով, արդեն մեծ քայլ է։
Այսօր աշխատանքը փոխելը ամոթ չէ։ Երբեմն ավելի ամոթ է տարիներով մնալ այնտեղ, որտեղ վաղուց դադարել ես ապրել։
5. Օնլայն ծանոթանալը
Մի ժամանակ ինտերնետով ծանոթանալը շատերի համար տարօրինակ, նույնիսկ կասկածելի բան էր։ Մարդիկ հաճախ ամաչում էին ասել, որ ծանոթացել են կայքում կամ սոցցանցում։ Ավելի հեշտ էր հորինել՝ «ընդհանուր ընկերների միջոցով», «պատահաբար հանդիպեցինք», «միջոցառման ժամանակ»։
Այսօր օնլայն ծանոթությունը դարձել է սովորական իրականություն։ Մարդիկ աշխատում են օնլայն, գնումներ են անում օնլայն, սովորում են օնլայն, շփվում են օնլայն։ Բնական է, որ նաև ծանոթանում են օնլայն։
Այստեղ ամոթ բան չկա։ Ամոթը կարող է լինել ոչ թե ծանոթության ձևի, այլ վերաբերմունքի մեջ։ Երբ մարդուն սկսում են նայել որպես հերթական պրոֆիլի, հերթական նկարի, հերթական տարբերակի։ Երբ շփումը դառնում է արագ սպառում՝ հավանեցիր, գրեցիր, ձանձրացար, անցար հաջորդին։
Օնլայն ծանոթությունը նորմալ է։ Բայց մարդուն «սվայփի» վերածելը արդեն ժամանակակից խնդիր է։
Եվ գուցե ամենամեծ հարցը սա է․ այսօր մենք ավելի շատ հնարավորություններ ունենք ծանոթանալու, բայց արդյո՞ք ավելի լավ ենք կարողանում ճանաչել իրար։
6. Չուզենալ հյուր գնալ կամ հյուր ընդունել
Մեր հասարակության մեջ հյուրասիրությունը միշտ մեծ արժեք է եղել։ Հյուր գալը, հյուր պահելը, սեղան բացելը, «մի բաժակ սուրճով» ժամերով նստելը՝ այս ամենը մեր կյանքի մի մասն էր։
Բայց դրա հետ միասին կար նաև մի չգրված պարտադրանք․ պետք է միշտ պատրաստ լինես։ Եթե կանչեցին՝ գնա։ Եթե եկան՝ ընդունիր։ Եթե հոգնած ես՝ մի ցույց տուր։ Եթե տրամադրություն չունես՝ միևնույն է, ժպտա։
Նախկինում ասելը՝ «չեմ կարող», «չեմ ուզում», «հոգնած եմ», շատերի համար անհարմար էր։ Մարդը կարող էր հյուր գնալ, երեք ժամ նստել, ներսից երազել տուն վերադառնալու մասին, բայց չասել, որովհետև «ամոթ է»։
Այսօր մարդիկ ավելի շատ են խոսում անձնական սահմանների մասին։ Եվ դա պարզապես նորաձև հոգեբանական արտահայտություն չէ։ Երբեմն մարդը իսկապես իրավունք ունի չուզել շփվել, չուզել հյուր ընդունել, չուզել բացատրել, թե ինչու է հոգնել։
Սա չի նշանակում դառնալ սառը կամ անշնորհք։ Սա նշանակում է սովորել անկեղծ լինել՝ առանց դիմացինին վիրավորելու։
«Այսօր չեմ կարող» արտահայտությունը չպետք է ընկալվի որպես հարաբերության վերջ։ Երբեմն դա պարզապես նշանակում է․ «Ես մարդ եմ, ոչ թե անսպառ մարտկոց»։
7. Սոցցանցերում սեփական կյանքը ցույց տալը
Մի ժամանակ մարդիկ իրենց անձնական կյանքը փակ էին պահում։ Տան ներսը տուն էր։ Ընտանեկան սեղանը՝ ընտանիքի համար։ Երեխայի լուսանկարը՝ ալբոմի մեջ։ Ուրախությունը՝ մտերիմների շրջանակում։
Այսօր ամեն ինչ ավելի բաց է։ Մարդիկ ցույց են տալիս՝ որտեղ են, ինչ են ուտում, ում հետ են, ինչ են գնել, ինչ են զգում, ինչից են նեղացել, ինչ նվեր են ստացել, ինչ տեսք ունի իրենց տունը, երեխան, առավոտը, երեկոն։
Սա արդեն նորմա է դարձել։ Ոմանց համար սոցցանցը աշխատանք է, ոմանց համար՝ հիշողության օրագիր, ոմանց համար՝ շփման միջոց, ոմանց համար էլ՝ ինքնարտահայտվելու տարածք։
Բայց այստեղ ամեն ինչ շատ նուրբ է։
Ցույց տալը վատ չէ։ Վտանգավոր է այն պահը, երբ մարդը սկսում է ապրել ոչ թե իր համար, այլ ցույց տալու համար։ Երբ ուրախությունը լիարժեք չի թվում, եթե այն ուրիշները չեն տեսել։ Երբ սուրճը պետք է նախ նկարվի, հետո խմվի։ Երբ երեխան պետք է նախ ժպտա տեսախցիկի առաջ, հետո միայն ապրի իր մանկությունը։
Սոցցանցերը մեզ ձայն տվեցին, տեսանելիություն տվեցին, կապ տվեցին։ Բայց նաև տարան մի տեղ, որտեղ մարդը երբեմն սկսում է իր կյանքին նայել ոչ թե ներսից, այլ ուրիշների աչքերով։
Եվ գուցե սա մեր ժամանակի ամենամեծ հարցերից է․ մենք ապրո՞ւմ ենք, թե՞ պարզապես ապացուցում ենք, որ ապրում ենք։
Ինչ է կարևոր հիշել
Ամոթը միշտ չէ, որ վատ բան է։ Երբեմն այն պահում է մարդուն սխալից։ Բայց եթե ամոթը ստիպում է լռել, դիմանալ, չփոխել կյանքը կամ ապրել միայն ուրիշների կարծիքով, այն արդեն դառնում է ոչ թե բարոյականություն, այլ վախ։
Վերջաբան
Ամոթը միշտ էլ եղել է հասարակության ամենաուժեղ գործիքներից մեկը։ Դրանով մարդկանց պահել են «ճիշտ» վարքի մեջ, ստիպել են լռել, դիմանալ, չառանձնանալ, չհարցնել, չփոխել, չհեռանալ։
Բայց ամեն ամոթ արդար չէ։
Երբ մարդը ամաչում է վիրավորել, խաբել, դավաճանել, օգտագործել ուրիշին՝ դա առողջ սահման է։ Բայց երբ մարդը ամաչում է օգնություն խնդրել, մենակ ապրել, դժբախտ հարաբերությունից դուրս գալ, աշխատանք փոխել, ասել «չեմ կարող» կամ պարզապես ապրել իր ձևով, դա արդեն ոչ թե բարոյականություն է, այլ վախ։
Ժամանակները փոխվել են։ Որոշ բաներ, որոնք նախկինում թաքցնում էին, այսօր դարձել են սովորական։ Եվ գուցե դա վատ չէ։
Որովհետև հասարակությունը մի քիչ ավելի մարդկային է դառնում այն ժամանակ, երբ մարդը այլևս ստիպված չէ ձևացնել, թե ամեն ինչ լավ է, միայն թե ուրիշների աչքում «նորմալ» երևա։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ի՞նչ է նշանակում, երբ նախկինում ամոթ համարվող բանն այսօր նորմա է դառնում
Դա նշանակում է, որ հասարակության վերաբերմունքը փոխվել է։ Մարդիկ սկսում են ավելի հանգիստ նայել այն ընտրություններին, որոնք նախկինում դատապարտվում էին կամ թաքցվում։
Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ ամեն հին արժեք սխալ էր
Ոչ։ Ամեն հին բան սխալ չէ, ինչպես ամեն նոր բան էլ պարտադիր ճիշտ չէ։ Խնդիրն այն է, որ որոշ «ամոթներ» տարիներով մարդկանց ստիպել են լռել, դիմանալ կամ ապրել ոչ իրենց ուզած կյանքով։
Ինչո՞ւ են մարդիկ հաճախ վախենում անել այն, ինչ արդեն սովորական է դարձել
Որովհետև հասարակական կարծիքը միշտ արագ չի փոխվում։ Նույնիսկ եթե ինչ-որ բան արդեն նորմալ է համարվում, մարդը կարող է դեռ ներսում կրել հին վախերը՝ «ինչ կասեն», «ինչպես կնայեն», «կդատե՞ն, թե ոչ»։
Ո՞րն է ամենակարևոր միտքը այս թեմայում
Ամոթը պետք է պաշտպանի մարդուն վատ արարքից, ոչ թե ստիպի նրան հրաժարվել սեփական կյանքից, ազատությունից, օգնություն խնդրելու իրավունքից կամ երջանիկ լինելու հնարավորությունից։
Գրանցվիր մեր 
