19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Եվրոպան ապրում էր իր «Ոսկե դարը»: Փարիզը շքեղության, նորաձևության և արվեստի կենտրոնն էր, որտեղ հավաքվում էին աշխարհի մեծահարուստները՝ ռուս իշխաններից մինչև ամերիկյան արդյունաբերողներ:
Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:
Սակայն նրանց բոլորի մեջ առանձնանում էր մի մարդ, ում մասին լեգենդներ էին պտտվում: Նա բարձրահասակ էր, միշտ անթերի հագնված, արիստոկրատ կեցվածքով և վճռական հայացքով: Դա Ալեքսանդր Մանթաշյանցն էր՝ հայ նավթային արքան, ում ձեռքում էր կենտրոնացած Բաքվի «սև ոսկու» առյուծի բաժինը:
Մանթաշյանցը սիրում էր Փարիզը, իսկ Փարիզը պաշտում էր նրա փողերը: Բայց մի երեկո Ֆրանսիայի սրտում տեղի ունեցավ մի միջադեպ, որը ցնցեց տեղի բարձրաշխարհիկ հասարակությանը և դարձավ պատմական անեկդոտ:
Ճակատագրական ընթրիքը Ելիսեյան դաշտերում
Ամեն ինչ սկսվեց սովորականի պես: Մանթաշյանցն իր մտերիմ ընկերների հետ ընթրում էր Փարիզի ամենաէլիտար և փակ ռեստորաններից մեկում:
Սեղանները ծածկված էին ճերմակ սփռոցներով, մատուցվում էին լավագույն ֆրանսիական գինիները, իսկ բեմում նվագում էր հայտնի կամերային նվագախումբը: Մթնոլորտը չափազանց ակադեմիական էր, զուսպ և, անկեղծ ասած, ձանձրալի:
Հանկարծ Մանթաշյանցի սիրտը, գինու և ջերմ զրույցների ազդեցության տակ, կարոտով լցվեց: Նրա հոգին հարազատ մեղեդի պահանջեց: Նա կանչեց գլխավոր մատուցողին, նրա գրպանը սահեցրեց խոշոր թեյավճար և խնդրեց.
— Բարեկամս, փոխանցիր դիրիժորին իմ խնդրանքը: Թող նվագեն որևէ հայկական կամ կովկասյան մեղեդի: Հոգիս տոն է ուզում:
Դասական երաժշտության գոռոզությունը
Մատուցողը մոտեցավ դիրիժորին և ինչ-որ բան շշնջաց: Դիրիժորը, ով իրեն համարում էր բարձր արվեստի միակ պահապանը, դեմքը ծամածռեց և բարձրաձայն, որպեսզի լսելի լինի հարակից սեղաններին, պատասխանեց.
Դահլիճում քար լռություն տիրեց: Ֆրանսիացի ազնվականները քմծիծաղով նայեցին հայ մեծահարուստի կողմը: Մանթաշյանցի ընկերները քարացան՝ սպասելով սկանդալի: Բայց Մանթաշյանցը չբղավեց, նույնիսկ ձայնը չբարձրացրեց:
Գործարք, որը տևեց 5 րոպե
Մանթաշյանցը հանգիստ վեր կացավ, ուղղեց փողկապը և դանդաղ քայլերով մոտեցավ ռեստորանի սեփականատիրոջը, ով կանգնած էր մուտքի մոտ:
— Մսյո,— դիմեց նա սեփականատիրոջը,— շատ հաճելի հաստատություն ունեք: Ի՞նչ արժե այն:
— Ներեցեք, պարոն, չհասկացա,— շփոթվեց ֆրանսիացին:
— Ես ուզում եմ գնել այս ռեստորանը: Հենց հիմա: Ասա գինը:
— Բայց, պարոն, այն չի վաճառվում… Սա իմ ընտանեկան բիզնեսն է…
— Ամեն ինչ վաճառվում է, մսյո, հարցը միայն գինն է,— ժպտաց Մանթաշյանցը և հանեց իր չեկի գրքույկն ու ոսկե գրիչը:
— Գրիր այնպիսի թիվ, որի դիմաց դու պատրաստ ես հենց հիմա զիջել ինձ ռեստորանը։
Ֆրանսիացին, տեսնելով Մանթաշյանցի վճռականությունը, կատակով նշեց մի աստղաբաշխական գումար, որը մի քանի անգամ գերազանցում էր ռեստորանի իրական արժեքը: Մանթաշյանցը, առանց աչքը թարթելու, լրացրեց չեկը, ստորագրեց և պոկեց թուղթը:
— Շնորհավորում եմ,— ասաց նա ապշահար սեփականատիրոջը:— Այժմ սա իմ ռեստորանն է:
Կարդացեք նաև՝ «Ինձ պետք չէ ձեր արձանիկը». Ինչու՞ Վիլյամ Սարոյանը դեմ գնաց Հոլիվուդին և մերժեց «Օսկարը»
Փարիզը՝ զուռնա-դհոլի տակ
Գործարքից անմիջապես հետո Մանթաշյանցը տվեց իր առաջին հրամանը՝ որպես նոր սեփականատեր.
— Այս դիրիժորին և նվագախմբին՝ դուրս: Իսկ հիմա գնացեք և բերեք Փարիզում գտնվող բոլոր հայ երաժիշտներին:
Կես ժամ չանցած՝ Փարիզի ամենաազնվական թաղամասը թնդում էր: Բեմ բարձրացան զուռնաչիները, դհոլահարները և թառահարները: Շքեղ ջահերի ներքո սկսեցին հնչել «Քոչարին», «Թամզարան» և հայկական ժողովրդական այլ երգեր:
🥂 Խնջույք՝ բոլորի համար
Կարծում եք, թե ֆրանսիացի «սնոբ» հյուրերը հեռացա՞ն: Ոչ: Մանթաշյանցը հրամայեց փակել դռները և հայտարարեց.
«Այս գիշեր բոլորը իմ հյուրն են: Շամպայնը և խավիարը՝ իմ հաշվին»:
Եվ Փարիզի էլիտան մինչև լուսաբաց պարեց հայկական երաժշտության տակ:
Առավոտյան անակնկալը
Երբ լուսացավ, և խնջույքն ավարտվեց, Մանթաշյանցը կանչեց ռեստորանի նախկին տիրոջը (ով դեռ շոկի մեջ սեղմել էր չեկը): Մանթաշյանցը նրան վերադարձրեց սեփականության փաստաթղթերը:
— Վերցրու ռեստորանդ հետ,— ասաց նա:— Ինձ ռեստորան պետք չէ: Ես պարզապես ուզում էի լավ երաժշտություն լսել և սովորեցնել ձեզ հարգել ուրիշի մշակույթը:
Նա թողեց ապշած ֆրանսիացուն, նստեց իր կառքը և հեռացավ: Այդ օրվանից հետո, երբ Մանթաշյանցը մտնում էր այդ ռեստորան, նվագախումբը ինքնակամ, առանց խնդրանքի, սկսում էր նվագել հայկական մեղեդիներ:
Գրանցվիր մեր 
