Բեն Էլթոնի «Կույր հավատ» գիրքը սկսվում է գրեթե կատակերգության պես, թեև իրականում բավական մռայլ պատմություն է։
Երիտասարդ ընտանիքում երեխա է ծնվում։ Ապագայի հասարակությունում ծնողները պարտավոր են ծննդաբերության տեսանյութը հրապարակել և հասանելի դարձնել բոլորին։ Ի վերջո, ինչպե՞ս կարելի է այդքան կարևոր մի բան պահել միայն քեզ համար։
Մի՞թե դուք հասարակության լիարժեք անդամ չեք, եթե պատրաստ չեք ձեր կյանքն իր բոլոր մանրամասներով ցույց տալ շրջապատին։
Էլթոնը, իհարկե, միտումնավոր չափազանցնում է։ Բայց հենց դրա շնորհիվ էլ նրա երգիծանքն այդքան դիպուկ է։ Այն մի աշխարհի մասին է, որտեղ աստիճանաբար վերանում է անձնականը, իսկ մարդու անձնական տարածքն այլևս իրեն չի պատկանում։
Ի՞նչ դեր են այսօր խաղում սոցիալական ցանցերը
Նորմալության չափանիշ
Սոցիալական ցանցերն այնքան արագ դարձան մեր առօրյայի մի մասը, որ մենք նույնիսկ չնկատեցինք, թե ինչպես փոխվեցին նորմալության մասին մեր պատկերացումները։
Ես դեռ հիշում եմ այն ժամանակները, երբ սոցցանցերը պարզապես կապը չկորցնելու միջոց էին։ Կարելի էր ընկերներին ցույց տալ արձակուրդի լուսանկարները, գրել մեկ այլ քաղաքում ապրող համակուրսեցուն, կապը պահպանել համալսարանն ավարտելուց կամ տեղափոխվելուց հետո։
Բայց ժամանակի ընթացքում դրանց շուրջ սկսեց ձևավորվել մի ամբողջ զուգահեռ իրականություն։
Տեղի ունեցավ տարօրինակ մշակութային փոփոխություն։ Մի ժամանակ տարածված էր մի մեմ այն տղայի մասին, որը սոցցանցերում էջ չուներ։ Աղջիկները քննարկում էին՝ գուցե նա մոլագա՞ր է։ Մենք ընկերուհիներով երկար ծիծաղում էինք դրա վրա, իսկ հիմա հասկանում եմ, որ այդ կատակի մեջ նաև տխրելու բան կար։
Այսօր, եթե մարդը սոցցանցերում չկա կամ գրեթե ոչինչ չի հրապարակում, դա հաճախ կասկած է առաջացնում։ Կարծես նրա հետ ինչ-որ բան այն չէ։ Ինչո՞ւ է նա այդքան փակ ու տարօրինակ։ Իսկ գուցե վտանգավո՞ր է։
Ստացվում է՝ եթե մարդը ոչինչ չի հրապարակում, հնարավոր չէ՞ հասկանալ, թե ով է նա։
Որպես հոգեբան՝ սա ինձ անհանգստացնում է։ Մի տարածք, որն ի սկզբանե ստեղծվել էր մարդկանց միջև շփման համար, հիմա վերածվել է նորմալության յուրատեսակ չափանիշի։
Եթե ակտիվորեն պատմում ենք մեր մասին, ցույց ենք տալիս զգացմունքները, կիսվում ենք ուղևորությունների տպավորություններով ու լուսանկարներով, ուրեմն մեզ ընկալում են որպես լիարժեք, իրական մարդկանց։ Իսկ եթե ոչ՝ կարծես ընդհանրապես գոյություն չունենք։
Մինչդեռ սոցցանցերում ներկայությունը պարզապես ընտրություն է։ Այն ոչինչ չի ասում մարդու բնավորության, արժեքի կամ անձնական որակների մասին։
Ինչ-որ մեկը սիրում է կիսվել իր կյանքով, մեկ ուրիշը՝ ոչ։ Մեկը հաճույք է ստանում հրապարակայնությունից, մյուսը փորձում է խնամքով պահպանել իր անձնական տարածքը։ Եվ դրանցից ոչ մեկը մարդուն մյուսից ավելի իրական կամ լիարժեք չի դարձնում։
Կյանքի ցուցափեղկը
Սոցիալական ցանցերն ունեն նաև մեկ այլ կողմ։ Դրանք վաղուց վերածվել են կյանքի ցուցափեղկի, ընդ որում՝ բավական յուրահատուկ ցուցափեղկի։
Բոլորս էլ հասկանում ենք, որ այն, ինչ տեսնում ենք լրահոսում, հաճախ հիշեցնում է պոտյոմկինյան գյուղեր։ Լուսանկարներում՝ իդեալական հարաբերություններ, իսկ իրականում ընտանիքն ամուսնալուծության եզրին է։ Այստեղ՝ երեխայի հետ երջանիկ լուսանկար, իսկ մեկ ժամ անց՝ գոռգոռոց ու վեճ։ Այստեղ՝ անվերջ խոսքեր սեփական անձը սիրելու մասին, իսկ իրականում՝ թերարժեքության ծանր զգացում։
Խնդիրն անգամ այն չէ, որ մարդիկ գեղեցկացնում են իրենց կյանքը։ Եկեք անկեղծ լինենք՝ այդպես եղել է միշտ։
Խնդիրն այն է, որ երբ անընդհատ նայում ենք ուրիշների գեղեցիկ ցուցափեղկերին, մեր սեփական կյանքն ու մեր արտացոլանքն այլևս այդքան գրավիչ չեն թվում։
Ինչո՞ւ մարդիկ չեն վարում սոցիալական ցանցերը
«Հրապարակելու բան չունեմ» զգացումը
Շատ մարդիկ սոցցանցեր չեն վարում ոչ թե այն պատճառով, որ ցույց տալու բան չունեն, այլ որովհետև նրանց թվում է՝ իրենց կյանքը բավական հետաքրքիր չէ հրապարակելու համար։
Հոգեբանի աշխատասենյակում ես հաճախ եմ նման խոսքեր լսում։ Հարցնում եմ մարդուն, թե ինչու ոչինչ չի հրապարակում, և նա պատասխանում է մոտավորապես այսպես․
«Իսկ ի՞նչ ցույց տամ։ Մարդիկ ճանապարհորդում են, մարաթոնների մասնակցում, լեզուներ սովորում, բիզնես հիմնում, պարաշյուտով թռչում։ Իսկ իմ կյանքում նման բան չկա»։
Այսպես մենք սկսում ենք մեր սեփական արժեքը չափել նրանով, թե որքան դիտարժան է մեր կյանքը։
Մինչդեռ մարդուն հետաքրքիր են դարձնում ոչ միայն նրա զբաղմունքներն ու ձեռքբերումները։ Ավելին՝ երբեմն ամենախոր, նուրբ և կենդանի մարդիկ ընդհանրապես չեն տեղավորվում «կոնտենտային» կյանքի պատկերացման մեջ։
Նրանց ներաշխարհը կարող է հսկայական լինել, բայց այն դժվար է տեղավորել կարճ տեսանյութերի, սելֆիների և սթորիների ձևաչափում։
Ամեն արժեքավոր բան չէ, որ պետք է հանրային լինի։
Հրապարակայնությունից խուսափելը
Երբեմն մարդը ոչինչ չի հրապարակում պարզապես այն պատճառով, որ ուզում է իր կյանքում ինչ-որ բաներ պահել միայն իր համար։
Սա միանգամայն բնական ցանկություն է, թեև մեր օրերում այն աստիճանաբար սկսել է գրեթե տարօրինակ համարվել։
Ինքնավստահության պակասը
Երբեմն, սակայն, պատճառը իսկապես ինքնավստահության պակասն է։ Մարդուն թվում է, թե ինքը բավականաչափ լավը չէ։
Շատերը լուսանկարներ չեն հրապարակում պարզապես այն պատճառով, որ իրենք իրենց չեն հավանում։
Նրանց թվում է, թե բավական գեղեցիկ չեն, բավական երիտասարդ չեն, լուսանկարներում լավ չեն ստացվում կամ լավ չեն հագնվում։
Սոցիալական ցանցերն էլ իրենց հերթին անընդհատ դրդում են մեզ համեմատվել ուրիշների հետ։
Ֆիլտրերը վաղուց արդեն կարողանում են արտաքին տեսքը փոխել գրեթե անճանաչելիության աստիճանի՝ դեմքը դարձնել ավելի նեղ, մաշկը՝ անթերի, կազմվածքը՝ ավելի սլացիկ, իսկ քիթը՝ ավելի «ճիշտ»։
Արժե՞ մարդուն գնահատել նրա սոցցանցային էջով
Ի վերջո, որքան էլ ցանկանանք մարդու մասին արագ ու հստակ պատկերացում կազմել, նրա սոցցանցային ներկայությունը կամ բացակայությունը գրեթե ոչինչ չի ասում նրա մասին։
Մարդուն հասկանալու համար դեռ պետք է խոսել նրա հետ։
Լսել նրան։ Տեսնել, թե ինչպես է նա մտածում, արձագանքում, զգում և հարաբերություններ կառուցում։
Ոչ մի լրահոս չի կարող ամբողջությամբ փոխարինել կենդանի շփմանը։
Ուստի արժե ավելի զգուշորեն վերաբերվել այն մտքին, թե սոցիալական ցանցերը մարդու էությունը բացահայտող լակմուսի թուղթ են։
Երբեմն լուսանկարների բացակայության հետևում անհանգստություն է թաքնված։ Երբեմն՝ ինքնավստահության պակաս։
Իսկ երբեմն, ինչպես ասում են, բանանը պարզապես բանան է։
Մարդը պարզապես չի ուզում իր կյանքը ցուցափեղկի վերածել։
Գրանցվիր մեր 
