Գենետիկ ստորագրություն. ի՞նչ ենք ժառանգում միայն հայրերից

Մանկության տարիներին ամեն ինչ շատ պարզ է թվում. եթե աչքերդ հայրիկինն են, իսկ քիթդ՝ մայրիկինը, ուրեմն գենետիկան իր գործն արել է։ Բայց իրականում մեր ներսում ժառանգության բաժանումը շատ ավելի բարդ է։ Մենք իսկապես ստանում ենք միջուկային ԴՆԹ-ի մոտ կեսը յուրաքանչյուր ծնողից, սակայն թե ինչպես է այդ ամբողջ «ժառանգությունը» աշխատում մեր օրգանիզմում՝ լրիվ առանձին պատմություն է։

Շատ հոդվածներում կարելի է հանդիպել պնդման, թե հոր գեները «ավելի ուժեղ» են կամ «ավելի ագրեսիվ»։ Սփոյլեր՝ ոչ։ Բնությունը մորը չի անտեսել։ Բայց կան բաներ, որոնցում հենց հայրական քրոմոսոմը կամ հայրական գեների էվոլյուցիոն դերը իսկապես որոշիչ է դառնում։

Եկեք հասկանանք՝ մեր մարմնի որ առանձնահատկություններն են հարյուր տոկոսով կամ գրեթե հարյուր տոկոսով հայրիկից եկած «բարև»։

1. Կենսաբանական սեռը. այստեղ հայրիկի դերը որոշիչ է

Սկսենք ամենապարզ թվացող բանից, որը հնում լավ չէին հասկանում։ Դրա պատճառով նույնիսկ արքայական դինաստիաներում ճակատագրեր էին կործանվում։ Հենրի VIII-ը կանանց էր մեղադրում, որ նրանք իրեն որդի չեն պարգևում, մինչդեռ քրոմոսոմային տեսանկյունից որոշիչ դերը հենց տղամարդու օրգանիզմինն էր։

Այս հարցում մայրը գրեթե չեզոք կողմ է։ Կինը ունի միայն X քրոմոսոմներ, այդ պատճառով ձվաբջիջը սովորաբար փոխանցում է X քրոմոսոմ։ Իսկ հոր սպերմատոզոիդների մեջ կա երկու տարբերակ՝ X և Y։ Եթե ձվաբջիջը բեղմնավորում է X քրոմոսոմ կրող սպերմատոզոիդը, զարգանում է աղջիկ։ Եթե Y քրոմոսոմ կրողը՝ տղա։

Այսինքն՝ սովորական XX/XY տարբերակում երեխայի կենսաբանական սեռը որոշվում է հենց հայրական քրոմոսոմով։ Տղամարդկային զարգացման մեկնարկի հարցում կարևոր դեր ունի SRY գենը, որը գտնվում է Y քրոմոսոմի վրա։

2. Աճի և չափերի մեծ պայքարը. էվոլյուցիոն «եսասիրություն»

Գենետիկայում կա հետաքրքիր երևույթ՝ գենոմային իմպրինտինգ։ Պարզ ասած՝ նույն գենը կարող է տարբեր կերպ աշխատել՝ կախված նրանից, թե այն եկել է մորի՞ց, թե՞ հորից։ Իսկ պտղի աճի հարցում հայրական գեներն իրենց պահում են բավական ակտիվ։

Էվոլյուցիոն տեսանկյունից հայրական գեներին «ձեռնտու» է, որ երեխան հնարավորինս լավ աճի, ամրանա և ստանա շատ ռեսուրսներ մայրական օրգանիզմից։ Այդ պատճառով հայրական կողմից եկած IGF2 գենի ակտիվ պատճենը խթանում է պտղի աճը։

Մայրական գեների մի մասը, հակառակը, փորձում է այդ աճը պահել վերահսկողության տակ, որպեսզի մոր օրգանիզմը նույնպես դիմանա հղիությանն ու ծննդաբերությանը։ Վերջում ստացվում է փոխզիջում, բայց աճի կարևոր ազդակներից մեկը գալիս է հենց հայրական կողմից։

3. Ժառանգություն դուստրերի համար. բարև հայրական տատիկից

Եթե դուք աղջիկ եք, այստեղ կա մի հետաքրքիր նրբություն։ Ձեր երկու X քրոմոսոմներից մեկը ստացել եք հորից։ Իսկ հայրը իր X քրոմոսոմը որտեղի՞ց է ստացել։ Ճիշտ է՝ իր մորից։

Տղամարդը իր միակ X քրոմոսոմը փոխանցում է բոլոր դուստրերին։ Այն փոխանցվում է բավական ուղիղ գծով, թեև կենսաբանորեն ճիշտ չէ ասել, թե այն երբեք ոչ մի փոփոխության չի ենթարկվում։ Կարող են լինել փոքր փոփոխություններ և նոր մուտացիաներ, բայց ընդհանուր իմաստով դստեր հայրական X քրոմոսոմը նրան կապում է հայրական տատիկի գենետիկ գծի հետ։

Սա չի նշանակում, թե աղջկա մաշկը, կազմվածքը կամ միմիկան ամբողջությամբ գալիս են հայրական տատիկից։ Այդպիսի հատկանիշները սովորաբար ձևավորվում են բազմաթիվ գեների համադրությամբ և երկու ծնողների ազդեցությամբ։ Բայց X քրոմոսոմի հետ կապված որոշ առանձնահատկությունների դեպքում հայրական տատիկի հետ կապը իսկապես կարող է նկատելի լինել։ Այնպես որ հոր մոր հին լուսանկարները երբեմն կարող են շատ հետաքրքիր հուշումներ տալ։

4. Տղամարդկային «բոնուսներ» որդիների համար. Y քրոմոսոմը

Եթե դուստրերին հայրը փոխանցում է X քրոմոսոմ, ապա որդուն փոխանցում է Y քրոմոսոմը։ Այն փոքր է, գեներով ավելի «համեստ», քան շատ այլ քրոմոսոմներ, բայց նրա դերը շատ հստակ է։

Y քրոմոսոմը հորից որդուն է անցնում գրեթե ուղիղ հայրական գծով։ Հենց դրա մեջ է գտնվում SRY գենը, որը մեկնարկ է տալիս օրգանիզմի զարգացմանը տղամարդկային ուղղությամբ։ Այս քրոմոսոմը կապված է տղամարդկային սեռական զարգացման, ամորձիների ձևավորման և որոշ վերարտադրողական առանձնահատկությունների հետ։

Բայց այստեղ էլ պետք է զգույշ լինել պոպուլյար միֆերից։ Օրինակ՝ ականջների ուժեղ մազակալումը երկար ժամանակ ներկայացվել է որպես Y քրոմոսոմով փոխանցվող դասական հատկանիշ, սակայն ժամանակակից գենետիկայում այդ պնդումը համարվում է վիճելի։ Այսինքն՝ Y քրոմոսոմը շատ կարևոր է, բայց ամեն «տղամարդկային» արտաքին դետալ չէ, որ պետք է անմիջապես նրան վերագրել։

Միֆերի փոքրիկ ապամոնտաժում. ինչի՞ մասին են ձեզ սխալ պատմել

Արդարության համար պետք է մոռանալ երկու բան, որոնք հաճախ անտեղի վերագրում են հայրերին։

Բնությունը հանճարեղ դիջեյ է։ Այն վերցնում է երկու թրեք՝ մայրականն ու հայրականը, խաղում է ձայների հետ և ստեղծում մի յուրահատուկ ռեմիքս, որը կոչվում է՝ դուք։

Հայրը գուցե չի որոշում ձեր բնավորությունը կամ ականջների ձևը, բայց հենց նրա ԴՆԹ-ն է որոշել ձեր քրոմոսոմային սեռը, կարևոր ազդակ տվել ձեր աճին և անտեսանելի թելով կապել ձեր ընտանիքի մի քանի սերունդների հետ։