Աչքերը չեն ստում: Իսկապե՞ս դա այդպես է․ հոգեբանությունը անսպասելի պատասխան է տվել

Շատերը համոզված են, որ աչքերը չեն ստում, և ստախոսին կարելի է ճանաչել միայն նրա հայացքից։ Սակայն հոգեբանության մեջ սա վաղուց համարվում է ամենաշատ հերքված միֆերից մեկը։ Այս մասին գրում է Silicon Canals-ը։

Այդուհանդերձ, «աչքերը հոգու հայելին են» հայտնի արտահայտության մեջ ճշմարտության որոշ բաժին կա։ Խոսքը ոչ թե հայացքի ուղղության, այլ այն ակամա ռեակցիաների մասին է, որոնք մարդը չի կարող լիովին վերահսկել։ Դրանցից մեկն, օրինակ, բիբերի լայնացումն է։

Ի՞նչ կարող են իրականում մատնել աչքերը

Դեռևս 1960-ականներին հոգեբան Էքհարդ Հեսը պարզել էր, որ մարդու բիբերը լայնանում են, երբ նա հետաքրքրված է, հուզված կամ մտավոր լարվածության մեջ է։ Եվ, ի տարբերություն հայացքի ուղղության, այս արձագանքը մարդը չի կարող գիտակցաբար կառավարել։

Գիտությունը մեկ այլ բավական վստահելի նշան էլ է առանձնացնում՝ անկեղծ ժպիտը։ Երբ մարդն իսկապես ուրախ է, ժպտալիս աշխատում են նաև աչքերի շուրջ գտնվող մկանները, ինչի հետևանքով հայտնվում են բնորոշ մանր կնճիռներ։ Իսկ ձևական կամ պարզապես քաղաքավարի ժպիտը հաճախ մնում է միայն շուրթերին և գրեթե չի արտահայտվում աչքերում։

Հայացքը շեղելը դեռ չի նշանակում, որ մարդը ստում է

Փոխարենը չի հաստատվել տարածված այն կարծիքը, թե ստախոսները հայացքը շեղում են և խուսափում աչքերի մեջ նայելուց։ Հոգեբան Ալդերտ Վրայի և նրա գործընկերների հետազոտությունները ցույց են տվել, որ սուտ խոսող մարդը երբեմն ճիշտ հակառակն է անում՝ հատուկ պահում է զրուցակցի հայացքը, որպեսզի ավելի վստահ ու համոզիչ թվա։

Խաբեության թեմայով գիտական ուսումնասիրությունների ամփոփումները նույնպես չեն գտել կայուն կապ մարդու հայացքի ուղղության և նրա ասածի ճշմարտացիության միջև։

Ինչո՞ւ հայացքը վստահելի չափանիշ չէ

Պատճառը պարզ է․ մարդը կարող է հեշտությամբ վերահսկել, թե ուր է նայում, բայց շատ ավելի դժվար է կառավարել մարմնի ակամա արձագանքները, օրինակ՝ բիբերի փոփոխությունը։ Հենց այդ պատճառով հայացքի ուղղությունը հեշտ է գիտակցաբար «խաղարկել» և այն այնքան էլ վստահելի նշան չէ։

Հեղինակները նաև զգուշացնում են, որ սեփական կարողությանը՝ մարդկանց հայացքից նրանց ազնվությունը հասկանալու, չափազանց վստահելը կարող է հակառակ արդյունքը տալ և մարդուն ավելի խոցելի դարձնել մանիպուլյացիաների նկատմամբ։

Նման «հնարքին» վստահող մարդը կարող է կասկածել ամաչկոտ, բայց լիովին անկեղծ մեկին և միաժամանակ հավատալ փորձառու ստախոսին, որը հանգիստ ու վստահ նայում է ուղիղ աչքերի մեջ։