Մինչև Մարտիրոս Սարյանը աշխարհը Հայաստանն ընկալում էր որպես գորշ քարերի, փոշու և անվերջանալի ողբի երկիր։ Բայց այս մարդը վերցրեց վրձինն ու հրաշք գործեց՝ ապացուցելով, որ իր հայրենիքը հյուսված է մաքուր արևի լույսից։ Սակայն քչերը գիտեն, թե իրականում ինչ սարսափելի գին վճարեց նա այդ պայծառատեսության համար։
Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:
1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ամենաթեժ օրերին, երիտասարդ ու արդեն իսկ հաջողակ նկարիչը մի կողմ դրեց նկարակալն ու շտապեց Էջմիածին, ուր հազարավոր մահամերձ գաղթականներ էին հոսում։ Այնտեղ նա բնավ էլ էտյուդներ չէր նկարում. նա իր ձեռքերով տեղափոխում էր տիֆով հիվանդներին, կերակրում որբերին ու հողին հանձնում մահացածներին, մինչև որ տեսածի սարսափից նրա բանականությունը տեղի տվեց։ Բժիշկները նրան տեղափոխեցին Թիֆլիս՝ ծանրագույն նյարդային քայքայման վիճակում՝ կտրականապես արգելելով անգամ դիպչել ներկերին, որպեսզի չալեկոծեն նրա առանց այդ էլ վիրավոր հոգին։
Թվում էր՝ նման դժոխքի միջով անցնելուց հետո նա պետք է արվեստ վերադառնար որպես մահվան երգիչ՝ վրձնելով սև քառակուսիներ ու ավերակներ։ Բայց Սարյանը մեծագույն հոգևոր ապստամբություն գործեց. հաղթահարելով խելագարության խավարը՝ նա սկսեց պատկերել կյանքն այնպիսի բուռն ուժով, որպիսին իրենից առաջ դեռ ոչ ոք չէր ունեցել։ Նա նկարում էր մանուշակագույն կրակով ճառագող լեռներ, կենսահյութով լեցուն ծիրանի այգիներ և աստվածաշնչյան մարգարեների խորությամբ աչքեր ունեցող մարդկանց դեմքեր։ Դրանով նա կարծես ասեր մահվանը. «Դու կարող ես ոչնչացնել իմ ժողովրդի մարմինը, բայց երբեք չես մարի նրա ոգին»։ Այս կենսահաստատ փիլիսոփայությունը լավագույնս արտացոլված է հենց իր՝ Վարպետի խոսքերում.
«Ես պատերազմ չեմ նկարում, որովհետև պատերազմը մահ է։ Իսկ արվեստը կյանք է։ Մահվանը հաղթում են ոչ թե մահով, այլ անմահությամբ…»
Իր կտավներով նա ստեղծեց ազգի տեսողական անձնագիրը՝ սովորեցնելով հենց հայերին իրենց հողն ընկալել ոչ թե որպես գերեզմանոց, այլ որպես հավերժական արևով ողողված դրախտավայր։
Կարդացեք նաև՝ «Նա վերցրեց մեղքն իր վրա, իսկ կինը հեռացավ». Թարիվերդիևի կյանքի ամենամեծ դրաման, որը դարձավ հայտնի ֆիլմ
Նա ապրեց երկար ու բովանդակալից կյանք՝ վերապրելով կայսրությունների անկումներ, պատերազմներ ու բռնաճնշումներ, և դարձավ իսկական նահապետ՝ «Վարպետ», ում երևանյան տան դռները միշտ բաց էին բոլորի առաջ։ Խոր ծերության տարիներին, երբ աչքերն արդեն տեղի էին տալիս, նրա ներքին տեսողությունը միայն ավելի էր սրվում։ Նա հեռացավ կյանքից 92 տարեկանում՝ մեզ ժառանգություն թողնելով ոչ միայն կտավներ, այլև խավարի հանդեպ լույսի հաղթանակի փիլիսոփայություն։ Մարտիրոս Սարյանն ապացուցեց, որ ժողովրդի ճշմարիտ անմահությունը պահպանվում է ոչ թե սահմանների ու քարտեզների վրա, այլ նկարչի՝ իր երկրի հոգին տեսնելու և այնպես պատկերելու ունակության մեջ, որ այն շողա անգամ մոռացության դարերի միջով…
Գրանցվիր մեր 
