Ոչ թե պատերազմների կամ աղետների պատճառով. աշխարհում մարդկանց թիվը սրընթաց նվազում է

Մարդկության պատմության մեջ առաջին անգամ գլոբալ բնակչությունը կրճատվում է ոչ թե պատերազմների կամ համաճարակների, այլ կյանքի որակի և բարեկեցության աճի հետևանքով։ Այս փոփոխությունը շուտով կհանգեցնի աշխատուժի գլոբալ պակասի՝ ստիպելով համաշխարհային տնտեսությանը արմատապես վերանայել իր մոդելն ու անցնել համատարած ավտոմատացման։

Չմոռանաք բաժանորդագրվել մեր Telegram ալիքին:

Ինչո՞ւ է տնտեսական առաջընթացը բերում ժողովրդագրական անկման:

Այսօր հասարակությունը կանգնած է հետաքրքիր փաստի առաջ. մարդիկ ավելի երկար են ապրում, դառնում են ավելի հարուստ և կրթված, բայց ավելի քիչ երեխաներ են ունենում: StepStone ընկերության գլխավոր տնօրեն, ժողովրդագիր Սեբաստիան Դետմերսը Business Insider-ում հրապարակված իր հոդվածում նշում է, որ հենց այս հանգամանքներն են հանգեցնում մարդկանց թվի կրճատմանը:

Գիտության մեջ սա հայտնի է որպես «ժողովրդագրական անցում»: Երբ զարգացած երկրներում մեծանում է կանանց կրթության և կարիերայի հասանելիությունը, իսկ մանկական մահացությունը նվազում է, ընտանիքները նախընտրում են ունենալ ավելի քիչ երեխաներ՝ կենտրոնանալով նրանց որակյալ կրթություն և հուսալի ապագա տալու վրա: Ծնելիության ամենամեծ անկումը նկատվում է հենց այն երկրներում, որոնք առաջ են մղում համաշխարհային տնտեսությունը:

Ինչպիսի՞ն կլինեն թվերը և աշխատուժի պակասն առաջիկայում:

Թվերն ու կանխատեսումները հստակ ցույց են տալիս, որ խնդիրն անխուսափելի է.

• 1 միլիարդով պակաս մարդ. Բիլ և Մելինդա Գեյթսերի հիմնադրամի գնահատականներով՝ մինչև այս դարավերջ մոլորակի բնակչությունը իր առավելագույն ցուցանիշի համեմատ կարող է կրճատվել մոտ մեկ միլիարդով:
• Ասիայի կորուստները. Ասիական առանձին պետություններում սպասվում է աշխատունակ տարիքի մարդկանց թվի կրճատում մինչև երկու երրորդով:
• Եվրոպայի ծերացումը. Հարավային Եվրոպայում աշխատող մարդկանց թիվը կկրճատվի ավելի քան կրկնակի:

Ինչպե՞ս է փոխվելու աշխատաշուկան, և ի՞նչ դեր ունի նոր տեխնոլոգիաների զարգացումը:

Ինչպես նկատում է Popular Mechanics պարբերականը, մասնագետների պակասն արդեն իսկ զգացվում է կենսական նշանակության ոլորտներում՝ սկսած ինժեներիայից և բժշկությունից մինչև կրթություն և սպասարկում: Աշխատողների թվի նվազումն անմիջապես հանգեցնում է արտադրության ծավալների անկման և տնտեսական աճի դանդաղեցման:

Ճգնաժամը հաղթահարելու համար անհրաժեշտ կլինեն արմատական քայլեր.

• Ավտոմատացում և ռոբոտաշինություն. Ֆիզիկական աշխատանքի զանգվածային փոխարինում մեքենաներով:
• Արհեստական բանականություն (AI). Մտավոր, ստեղծագործական և վերլուծական աշխատանքների հանձնում նեյրոցանցերին:
• Վերաորակավորում. Մեծածավալ ներդրումներ մարդկային կապիտալի մեջ՝ սակավաթիվ աշխատողների արդյունավետությունը առավելագույնի հասցնելու նպատակով:

Դետմերսի խոսքով՝ բնակչության նվազումն ինքնին աղետ չէ։ Սակայն եթե տնտեսությունը ժամանակին չվերակառուցվի, դրա հետևանքները շատ ավելի ցավոտ կլինեն, քան գերբնակեցման վտանգը, որից աշխարհն այդքան վախենում էր տարիներ առաջ:

Կարդացեք նաև՝ «Մարդկության պատմությունն ավարտվում է»: Արհեստական բանականություն: Յուվալ Հարարիի շոկային տեսությունը մեր ապագայի մասին

Ինչպե՞ս է այս գլոբալ միտումն ազդում Հայաստանի վրա

Հայաստանն անմասն չէ այս համաշխարհային ժողովրդագրական փոփոխություններից, ավելին՝ մեզ մոտ խնդիրն ավելի բազմաշերտ է։ Մի կողմից ունենք ծնելիության անկում, մյուս կողմից՝ աշխատունակ տարիքի մարդկանց արտահոսք: Հայաստանի ՏՏ ոլորտը, շինարարությունն ու գյուղատնտեսությունն արդեն լրջորեն զգում են և՛ որակյալ մասնագետների, և՛ ֆիզիկական աշխատուժի սուր պակաս: Սա նշանակում է, որ մեզ մոտ բարձր տեխնոլոգիաների և ավտոմատացման գործիքների ներդրումը պարզապես զարգացման այլընտրանք չէ։ Դա գոյատևելու եզակի ուղի է, որը թույլ կտա սահմանափակ մարդկային ռեսուրսներով ապահովել տնտեսական կայունություն և աճ:

Ի՞նչ պատմական զուգահեռներ կարող ենք տանել այս ճգնաժամի հետ

Պատմությունը հուշում է, որ մարդկանց թվի նվազումը կարող է հանգեցնել հասարակական անսպասելի զարգացման: Երբ 14-րդ դարում ժանտախտը խլեց Եվրոպայի բնակչության գրեթե կեսի կյանքը, աշխատող ձեռքի պակասը քանդեց ֆեոդալական համակարգը: Գյուղացիներն ու արհեստավորները ձեռք բերեցին ավելի մեծ ազդեցություն, նրանց աշխատանքի վարձատրությունը բարձրացավ, ինչը հող նախապատրաստեց Վերածննդի դարաշրջանի համար: Ներկայիս ժողովրդագրական անկումը կարող է ունենալ նմանատիպ ազդեցություն։ Քանի որ մարդկային ռեսուրսը դառնում է խիստ արժեքավոր, տնտեսությունը կստիպվի անցում կատարել ավելի մարդակենտրոն մոդելի։ Այդ նոր իրականության մեջ մարդու հիմնական դերը կդառնա ոչ թե միապաղաղ ու կրկնվող աշխատանքը, այլ բացառապես ստեղծագործական արարումը։