Գերմանացի գիտնականները պարզել են, թե ինչու են մեր բջիջները տարիքի հետ կորցնում էներգիան և դառնում ավելի խոցելի տարբեր հիվանդությունների առաջ։ Պարզվում է՝ բջջային ծերացման պատճառներից մեկը կարող է լինել ընդամենը մեկ կարևոր մոլեկուլային «շինանյութի» պակասը։ Իսկ ամենահետաքրքիրն այն է, որ այդ պակասը հնարավոր է լրացնել։
Այս բացահայտումը փոխում է տարիքային փոփոխությունների մասին ընդունված պատկերացումները։ Այն նաև հույս է տալիս, որ ապագայում հնարավոր կլինի ստեղծել ավելի հասանելի մեթոդներ՝ առողջ և ակտիվ կյանքը երկարացնելու համար։
Ինչի համար են անհրաժեշտ միտոքոնդրիաները
Ծերացման ֆիզիոլոգիական գործընթացը հասկանալու համար պետք է նայել ոչ թե միայն ամբողջ օրգանիզմին, այլև առանձին բջջի ներսը։ Այնտեղ կարևոր դեր ունեն միտոքոնդրիաները, որոնք հաճախ անվանում են բջջի էներգետիկ կայաններ։ Բայց իրականում դրանք պարզապես ցիտոպլազմայում գտնվող առանձին «մարտկոցներ» չեն։
Առողջ օրգանիզմում միտոքոնդրիաները ստեղծում են բարդ և անընդհատ փոփոխվող համակարգ։ Դրանք կարող են միանալ իրար՝ կազմելով երկար ու ճկուն շղթաներ, ապա նորից բաժանվել։ Այդպես բջիջը կարողանում է էներգիան և ռեսուրսները հասցնել հենց այնտեղ, որտեղ դրանք տվյալ պահին ամենից շատ են պետք։ Միտոքոնդրիաներն էներգիա են տալիս բջիջներին աճի, բաժանման և վնասված հատվածների վերականգնման համար։
Երկար ժամանակ կենսաբանության մեջ տարածված էր այն կարծիքը, որ բջջային «շարժիչը» շարքից դուրս է գալիս գենետիկ մուտացիաների աստիճանական կուտակման պատճառով։ Եթե խնդիրը միայն ԴՆԹ-ի մեջ լիներ, ապա բջիջները երիտասարդացնելու համար անհրաժեշտ կլինեին գեների չափազանց բարդ փոփոխություններ։ Սակայն Գերմանիայի Ֆրից Լիպմանի ինստիտուտի նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ խնդիրը կարող է շատ ավելի պարզ լինել․ միտոքոնդրիաների թաղանթների կառուցման համար բջիջներին կարող են չհերիքել անհրաժեշտ ճարպերը։
Ինչու են միտոքոնդրիաների թաղանթները տարիքի հետ կորցնում ճկունությունը
Յուրաքանչյուր միտոքոնդրիա ունի պաշտպանիչ թաղանթ, որը կազմված է լիպիդներից։ Դրանց մեջ շատ կարևոր դեր ունի ֆոսֆատիդիլխոլինը։ Հենց այս ճարպանման նյութն է օգնում, որ թաղանթը մնա փափուկ, առաձգական և կարողանա հեշտությամբ փոխել ձևը, երբ միտոքոնդրիաները միանում են իրար։
Կենսաբանները պարզել են, որ տարիքի հետ ֆոսֆատիդիլխոլինի մակարդակը նվազում է։ Պատճառը այն է, որ ծերացող օրգանիզմը սկսում է ավելի քիչ արտադրել այն սպիտակուցները, որոնք անհրաժեշտ են այս լիպիդի ստեղծման համար։ Երբ անհրաժեշտ ճարպերը չեն հերիքում, միտոքոնդրիաները կորցնում են միասնական ցանցեր կազմելու ունակությունը։ Դրանք դառնում են ավելի մանր, մասնատված և կոշտ։
Գիտնականներն այս գործընթացը համեմատում են մեծ քաղաքի էներգետիկ համակարգի մաշվածության հետ։ Պատկերացրեք՝ լարերը վնասվում են, կապերը կտրվում են, իսկ համակարգը դեռ փորձում է աշխատել։ Նույնն էլ տեղի է ունենում բջջում․ միտոքոնդրիաները շարունակում են էներգիա արտադրել, բայց դա անում են արդեն շատ ավելի անարդյունավետ։ Ռեսուրսներն այլևս չեն բաշխվում բջջի ներսում այնքան ճկուն, որքան առաջ։ Արդյունքում բջիջը աստիճանաբար հյուծվում է։
Ինչպես է սնունդը ազդում ծերացման վրա
Հետազոտողները որոշել են պարզել՝ հնարավոր է արդյոք այս գործընթացը հետ շրջել։ Դրա համար նրանք մի շարք փորձեր են անցկացրել լաբորատոր նեմատոդ որդերի վրա։ Այս մանրադիտակային օրգանիզմները երկար չեն ապրում, բայց նրանց բջջային ծերացման մեխանիզմները շատ առումներով նման են մարդու օրգանիզմում տեղի ունեցող գործընթացներին։ Այդ պատճառով կենսաբանները հաճախ օգտագործում են դրանք որպես ուսումնասիրության մոդել։
Արդյունքները տպավորիչ են եղել։ Երբ ծերացման նշաններ ունեցող տարեց որդերի սննդակարգում ավելացրել են ֆոսֆատիդիլխոլին, նրանց միտոքոնդրիաները սկսել են վերականգնվել։ Ընդամենը մի քանի օր անց բջջային կառուցվածքները կրկին դարձել են ավելի ճկուն և «երիտասարդ»։ Էներգետիկ ցանցը նորից սկսել է աշխատել առանց լուրջ խափանումների։ Պարզվել է, որ երբ բջիջը ստանում է անհրաժեշտ շինանյութը, կարող է ինքնուրույն վերականգնել իր թաղանթները։
Իհարկե, մարդու օրգանիզմը շատ ավելի բարդ է։ Սակայն մարդկային հյուսվածքների նմուշների վերլուծությունը նույնպես հաստատել է նույն օրինաչափությունը։ Տարեց մարդկանց մոտ թաղանթային լիպիդների բարձր մակարդակը կապված է եղել արագ քայլքի և լավ հիշողության հետ։ Սրանք առողջ ծերացման կարևոր ցուցիչներից են։ Միևնույն ժամանակ, ճարպակալում կամ շաքարային դիաբետ ունեցող մարդկանց բջիջներում նկատվել է այս նյութերի սուր պակաս։
Կարդացեք նաև
Գիտնականները պարզել են՝ որն է մարդու կյանքի ամենահյուծիչ տասնամյակը
Թեմային մոտ հոդված՝ այն մասին, թե ինչու է հենց 40-ից 50 տարեկանը շատերի համար դառնում էներգիայի ամենալարված և ամենահյուծիչ շրջանը։
Կանանց հոգնածության անսպասելի պատճառը
Բժշկական տվյալները մանրամասն ուսումնասիրելիս գիտնականները նկատել են ևս մեկ կարևոր տարբերություն տղամարդկանց և կանանց միջև։ Պարզվել է, որ տղամարդկանց բջիջներում ֆոսֆատիդիլխոլինի մակարդակը կյանքի ընթացքում նվազում է դանդաղ և համեմատաբար հավասար տեմպով։
Կանանց դեպքում պատկերը այլ է։ Նրանց մոտ այս ցուցանիշը կարող է կտրուկ ընկնել 40-ից 50 տարեկանի շրջանում։ Հենց այս ժամանակահատվածն է հաճախ համընկնում մենոպաուզայի սկսվելու հետ, երբ օրգանիզմում տեղի է ունենում հորմոնալ և նյութափոխանակային մեծ վերակառուցում։
Այս հանկարծակի քիմիական անհավասարակշռությունը կարող է լինել այն պատճառներից մեկը, որի հետևանքով միջին տարիքի կանայք հաճախ բողոքում են ուժեղ հոգնածությունից և էներգիայի քրոնիկ պակասից։ Երբ էներգիան նվազում է, նյարդային համակարգն էլ է դառնում ավելի խոցելի։
Տարիքային հիվանդությունների բուժման հեռանկարները՝ բջջային ծերացումը դանդաղեցնելու միջոցով
Մասնատված և վատ աշխատող միտոքոնդրիաները միայն կնճիռների կամ ֆիզիկական դիմացկունության նվազման պատճառ չեն։ Երբ դրանք թուլանում են, բջջում սկսվում է խանգարումների շղթա, որը ժամանակի ընթացքում կարող է հանգեցնել ծանր քրոնիկ հիվանդությունների։
Բջիջների էներգետիկ քաղցի հիմնական հետևանքների շարքում բժիշկները առանձնացնում են՝
- շաքարային դիաբետ և նյութափոխանակության այլ լուրջ խանգարումներ,
- քաղցկեղային հիվանդություններ, որոնք կարող են զարգանալ բջջային սթրեսի ֆոնին,
- նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններ, այդ թվում՝ Պարկինսոնի հիվանդություն,
- տարիքային մկանային զանգվածի կորուստ։
Հետազոտությունը ցույց է տալիս մի շատ կարևոր բան․ բջիջներում տեղի ունեցող տարիքային փոփոխությունները հնարավոր է հետ շրջել կամ գոնե զգալիորեն դանդաղեցնել։
Այսինքն՝ ծերացումը միշտ չէ, որ անդառնալի գենետիկ մաշվածություն է։ Շատ դեպքերում այն կարող է կապված լինել կոնկրետ մոլեկուլային ռեսուրսի պակասի հետ, որը հնարավոր է լրացնել։ Այժմ գիտնականները պետք է պարզեն, թե ինչպես են ֆոսֆատիդիլխոլինի մոլեկուլները ներառվում մարդու բջջային թաղանթներում, և սննդային հավելումների ինչ չափաբաժիններ են անհրաժեշտ հուսալի բուժական արդյունքի համար։
Բայց արդեն հիմա պարզ է մեկ բան․ միտոքոնդրիաների առողջության մասին հոգ տանելը կարող է դառնալ ակտիվ կյանքի և քրոնիկ հոգնածությունից զերծ մնալու կարևոր պայմաններից մեկը։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ինչու է տարիքի հետ էներգիան պակասում
Հոդվածում ներկայացված հետազոտության համաձայն՝ պատճառներից մեկը կարող է լինել միտոքոնդրիաների աշխատանքի թուլացումը։ Երբ դրանց թաղանթները կորցնում են ճկունությունը, բջջի էներգետիկ համակարգը սկսում է աշխատել ավելի անարդյունավետ։
Ինչ է ֆոսֆատիդիլխոլինը
Ֆոսֆատիդիլխոլինը լիպիդ է՝ ճարպանման նյութ, որը կարևոր դեր ունի բջջային և միտոքոնդրիալ թաղանթների կառուցվածքում։ Այն օգնում է, որ թաղանթները մնան ճկուն և կարողանան ճիշտ աշխատել։
Ինչու է էներգիայի անկումը հատկապես նկատվում 40-ից հետո կանանց մոտ
Կանանց մոտ ֆոսֆատիդիլխոլինի մակարդակի կտրուկ անկումը կարող է համընկնել մենոպաուզայի շրջանի հետ, երբ օրգանիզմում տեղի են ունենում հորմոնալ և նյութափոխանակային մեծ փոփոխություններ։
“`
Գրանցվիր մեր 
