Մարդիկ ամեն օր բախվում են բազմաթիվ սթրեսային իրավիճակների։ Սա հատկապես զգալի է Ուկրաինայում։ Այդ պատճառով շատերին հետաքրքրում է՝ կարո՞ղ է արդյոք արհեստական բանականությունը հոգեբանի դեր կատարել։
Արհեստական բանականության ազդեցությունը մարդու հոգեկան վիճակի վրա ուսումնասիրել են մի շարք գիտնականներ։ Ամերիկացի մասնագետ, փիլիսոփայության դոկտոր Ջուդիթ Ս. Բեքը, հղում անելով հետազոտությունների արդյունքներին, Psychology Today-ում հրապարակված հոդվածում գրել է, որ հոգեբանական վիճակը բարելավելու նպատակով տարբեր չաթ-բոտերի, այդ թվում՝ GPT-ի օգտագործումը կարող է ունենալ և՛ դրական, և՛ բացասական կողմեր։
Միևնույն ժամանակ հոգեբանը նշել է, որ հնարավոր վտանգներն այնքան լուրջ են, որ առաջին հերթին պետք է ուշադրություն դարձնել հենց դրանց։
Կարճ պատասխան
ChatGPT-ն չի կարող փոխարինել հոգեբանին։ Այն կարող է օգնել կազմակերպել առօրյան կամ հետևել սովորություններին, սակայն չի կարող մասնագիտական օգնություն տրամադրել հոգեկան լուրջ խնդիրների կամ ճգնաժամային իրավիճակների դեպքում։
Ինչո՞ւ չի կարելի ChatGPT-ն օգտագործել որպես հոգեբան
Մասնագետը շեշտել է, որ չաթ-բոտերից չպետք է օգտվեն հոգեկան լուրջ խանգարումների ախտանշաններ ունեցող մարդիկ։ Խոսքը, օրինակ, երկբևեռ խանգարման կամ շիզոֆրենիայի մասին է։ Չաթ-բոտերը հարմար չեն նաև նրանց համար, ովքեր մտածում են իրենց կամ ուրիշներին վնասելու մասին։
Ծայրահեղ համոզմունքներ ունեցող մարդիկ հաճախ նկատում են, որ արհեստական բանականությունը ոչ թե հակադարձում, այլ ամրապնդում է իրենց տեսակետները։ Պատճառն այն է, որ համակարգը սովորաբար փորձում է օգտատիրոջը տալ նրա ակնկալիքներին համապատասխան պատասխան։
Հայտնի են առանձին փաստագրված դեպքեր, երբ հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող մարդկանց վիճակը չաթ-բոտերի հետ շփումից հետո ավելի է վատացել։ Որոշ դեպքերում դա հանգեցրել է սպանության կամ ինքնասպանության։
Հենց սա է պատճառներից մեկը, թե ինչու ChatGPT-ն չի կարող լավ հոգեբան համարվել։
Գիտնականների խոսքով՝ չաթ-բոտերը կարող են վնասել նույնիսկ հոգեկան խանգարումներ չունեցող մարդկանց։ Դրանք երբեմն ամրապնդում են ապագայի, աշխարհի, շրջապատի կամ հենց մարդու մասին արդեն գոյություն ունեցող բացասական պատկերացումները։ Դա հատկապես վտանգավոր է, երբ օգտատերը չաթ-բոտից հոգեբանական օգնություն է խնդրում։
Մեկ այլ վտանգ էլ կա։ Եթե մարդը սկսի արհեստական բանականությունն ընկալել որպես կենդանի էակ, իսկ դրա պատասխանները՝ որպես անկեղծ կարեկցանք, ժամանակի ընթացքում կարող է կախվածություն առաջանալ այդ արձագանքներից։ Արդյունքում մարդը կարող է ավելի քիչ շփվել իրական մարդկանց հետ և բաց թողնել նոր հարաբերություններ ստեղծելու կամ արդեն եղած կապերն ամրապնդելու հնարավորությունը։
Ինչո՞ւ է արհեստական բանականությունը միշտ համաձայնում ձեզ հետ և հազվադեպ բանավիճում․ պատճառը կարող է անհանգստացնել
Ինչպե՞ս կարող է օգտատիրոջը հաճոյանալու ԱԲ-ի հակումը ամրապնդել սխալ համոզմունքները և վտանգ ստեղծել մարդու հոգեբանական առողջության ու հարաբերությունների համար։
ChatGPT-ն որպես հոգեբան օգտագործելու մյուս վտանգները
- Չաթ-բոտը հարմար չէ բարդ կամ երկարատև խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար։ Այն չի կարող լիարժեք օգնել նաև նրանց, ովքեր թունավոր հարաբերությունների մեջ են։ Նման դեպքերում մարդուն անհրաժեշտ է մասնագետի կազմած համալիր բուժման կամ աջակցության ծրագիր։
- Արհեստական բանականությունը կարող է մակերեսորեն գնահատել մարդու մտածողությունն ու վարքը։ Այն միշտ չէ, որ կարող է նկատել՝ մարդու որոշ մտքեր կամ գործողություններ վնասակա՞ր են, թե՞ ոչ։ Քանի որ GPT-ն չի տեսնում ամբողջ իրավիճակը, դրա խորհուրդները կարող են սխալ կամ անհամապատասխան լինել։
- Չաթ-բոտերը չեն կարող բուժման մեթոդները հարմարեցնել կոնկրետ մարդու կարիքներին։ Բացի այդ, դրանց հետ շփման դեպքում չկան մասնագիտական գաղտնիության և իրավական պատասխանատվության այն երաշխիքները, որոնք գործում են իրական մասնագետի հետ աշխատանքի ժամանակ։
Շատերը կարծում են, որ ChatGPT-ն հոգեբանի վերածելու համար բավական է պարզապես ճիշտ հարցում գրել։ Իրականում ամեն ինչ այդքան պարզ չէ։ Երբ մարդը չաթ-բոտին վստահում է իր հոգեկան առողջությունը «բարելավելու» գործը, կարող է բախվել մի շարք վտանգների։
Կարո՞ղ է արհեստական բանականությունն աշխատել որպես հոգեբան
Ի տարբերություն իրական թերապևտի՝ արհեստական բանականությանը կարելի է դիմել օրվա ցանկացած ժամի։ Սակայն դա դեռ չի նշանակում, որ այն կարող է լիարժեք հոգեբան լինել։
Բացի արդեն նշված վտանգներից, կա ևս մեկ կարևոր խնդիր։ ChatGPT-ի հետ շփումը կարող է անանուն թվալ, սակայն այդ անանունությունը միշտ չէ, որ իրական է։
Այնուամենայնիվ, հոգեբանի խոսքով՝ չաթ-բոտերին կարելի է վստահել որոշ պարզ և համեմատաբար անվտանգ առաջադրանքներ, օրինակ՝
- օգնել կազմակերպել օրվա ընթացքը,
- գտնել հասանելի ներքին և արտաքին ռեսուրսները,
- հետևել ամենօրյա սովորություններին։
Արհեստական բանականության օգնությամբ կարելի է նաև սովորել հաղորդակցման որոշ մեթոդներ։
Կարևոր հիշեցում
Եթե մարդը մտածում է իրեն կամ ուրիշներին վնասելու մասին, չաթ-բոտի հետ զրույցը չի կարող փոխարինել մասնագիտական և շտապ օգնությանը։
Գրանցվիր մեր 
