Մենք սովոր ենք պատմությունը բաժանել տարբեր դարաշրջանների՝ հին քաղաքակրթություններ, միջնադար, նորագույն ժամանակներ։ Սակայն բավական է համեմատել որոշ պատմական իրադարձությունների տարեթվերը, և ժամանակի մասին մեր պատկերացումները սկսում են փոխվել։
Օրինակ՝ դպրոցական տարիներից բոլորս գիտենք մարդու առաջին տիեզերական թռիչքի մասին։ Բայց երբևէ մտածե՞լ եք, թե քանի տարի է անցել առաջին ինքնաթիռի թռիչքից մինչև մարդու՝ տիեզերք հասնելը։ Պարզվում է՝ շատ ավելի քիչ, քան կարելի էր պատկերացնել։ Եվ սա դեռ ամենազարմանալի համեմատությունը չէ։
Առաջին ինքնաթիռից մինչև տիեզերական թռիչք անցել է ընդամենը 57 տարի
1903 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ռայթ եղբայրներն իրականացրին շարժիչով ինքնաթիռի առաջին հաջող կառավարվող թռիչքը։ Այն տևեց ընդամենը 12 վայրկյան, իսկ ինքնաթիռը հաղթահարեց ընդամենը 36 մետր տարածություն։ Հենց այս իրադարձությունն էլ ընդունված է համարել ժամանակակից ավիացիայի պատմության սկիզբը։
Իսկ արդեն 1961 թվականի ապրիլի 12-ին Յուրի Գագարինը «Վոստոկ-1» տիեզերանավով մեկ պտույտ կատարեց Երկրի շուրջը։ Այս երկու իրադարձությունների միջև անցել էր ընդամենը 57 տարի և գրեթե չորս ամիս։
Պատկերացնո՞ւմ եք՝ կես դարից մի փոքր ավելի ժամանակում մարդկությունը կարողացավ անցնել գետնից մի քանի մետր բարձրությամբ 12 վայրկյան տևած թռիչքից մինչև 108 րոպեանոց տիեզերական ճանապարհորդություն։
Զարմանալի չէ, որ այս երկու իրադարձությունները մեզ թվում են բոլորովին տարբեր դարաշրջանների նվաճումներ։

Կլեոպատրան ծնվել է եգիպտական բուրգերի կառուցումից գրեթե 2500 տարի անց
Հին Եգիպտոսն ասելիս առաջին հերթին պատկերացնում ենք հսկայական բուրգերը, փարավոններին ու Կլեոպատրային։ Եվ հաճախ թվում է, թե այդ ամենը նույն ժամանակաշրջանի պատմություն է։ Բայց իրականում նրանց միջև հազարամյակներ են ընկած։
Պատմական տվյալների համաձայն՝ Քեոփսի հայտնի բուրգը կառուցվել է մոտավորապես մ.թ.ա. 2550 թվականին։ Իսկ Կլեոպատրա VII-ը ծնվել է միայն մ.թ.ա. 69 թվականին։
Այսինքն՝ երբ Կլեոպատրան լույս աշխարհ եկավ, Քեոփսի բուրգն արդեն գրեթե 2500 տարվա պատմություն ուներ։

Այլ կերպ ասած՝ Կլեոպատրայի համար բուրգերը նույնքան հին ու խորհրդավոր հուշարձաններ էին, որքան մեզ համար՝ հազարամյակների պատմություն ունեցող կառույցները։ Դրանք կառուցվել էին նրա ծնվելուց շատ ու շատ դարեր առաջ։
Ի դեպ, եգիպտական բուրգերը կարող են կանգուն մնալ ևս միլիոնավոր տարիներ, եթե բնական ու մարդկային գործոնները լուրջ վնասներ չհասցնեն դրանց։
Օքսֆորդի համալսարանն ավելի հին է, քան ացտեկների կայսրությունը
Օքսֆորդի անունը լսելիս պատկերացնում ենք հին գրադարաններ, ակադեմիական թիկնոցներ ու դարավոր ավանդույթներ։ Բայց գիտե՞ք, թե իրականում որքան հին է այս համալսարանը։
Օքսֆորդի համալսարանի պաշտոնական կայքի համաձայն՝ այստեղ դասավանդում էին դեռևս 1096 թվականին։ Թե կոնկրետ երբ է հիմնադրվել համալսարանը, հայտնի չէ, բայց հաստատ է, որ 11-րդ դարում Օքսֆորդում արդեն ուսանողներ կային։

Իսկ ացտեկների հզոր կայսրությունը ձևավորվել է շատ ավելի ուշ՝ 1428 թվականին, երբ մի քանի քաղաք-պետություններ ռազմական դաշինք կնքեցին։
Ստացվում է, որ Օքսֆորդում դասավանդում էին ացտեկների կայսրության ստեղծումից ավելի քան 300 տարի առաջ։
Այստեղ, իհարկե, մի կարևոր տարբերություն կա։ Խոսքը հենց ացտեկների կայսրության ստեղծման մասին է, ոչ թե ացտեկ ժողովրդի առաջացման։ Ացտեկները գոյություն ունեին նաև դրանից առաջ։ Բայց նույնիսկ այս հանգամանքը հաշվի առնելով՝ ժամանակային տարբերությունն իսկապես տպավորիչ է։
Երբ Եգիպտոսում բուրգեր էին կառուցում, Երկրի վրա դեռ մամոնտներ կային
Մամոնտներին սովորաբար պատկերացնում ենք սառցե դարաշրջանում՝ նախնադարյան մարդկանց կողքին։ Թվում է, թե երբ մարդիկ սկսեցին մեծ քաղաքակրթություններ ստեղծել, այդ հսկա կենդանիներն արդեն վաղուց վերացել էին։ Բայց պարզվում է՝ մամոնտների մի մասը շատ ավելի երկար է ապրել։
Բրդոտ մամոնտների մեծ մասն անհետացել է մոտ 10 հազար տարի առաջ։ Սակայն նրանց մի փոքր խումբ կարողացել է գոյատևել Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսում գտնվող Վրանգելի կղզում։

Գիտնականների տվյալներով՝ այդ կղզու վերջին մամոնտներն անհետացել են մոտ 4000 տարի առաջ։
Այսինքն՝ երբ Եգիպտոսում արդեն կանգնած էին Գիզայի հռչակավոր բուրգերը, ներկայիս Ռուսաստանի տարածքում դեռ կենդանի մամոնտներ էին շրջում։
Ավելին՝ Վրանգելի կղզու մամոնտները գոյատևել են Քեոփսի բուրգի կառուցումից հետո ևս մոտ 500 տարի։
Ի դեպ, գիտնականները նաև ենթադրում են, որ մամոնտների անհետացման մեջ նախնադարյան մարդիկ գուցե այնքան էլ մեծ դեր չեն ունեցել, որքան նախկինում կարծում էին։
▶ ԴԻՏԵՔ ՆԱԵՎ
Հետաքրքիր փաստեր՝ տեսանյութով
Դիտեք նաև այս տեսանյութը։
Տեսանյութը կարող եք դիտել հենց այստեղ՝ առանց հոդվածից դուրս գալու։
Շնաձկները հայտնվել են դինոզավրերից 200 միլիոն տարի առաջ
Երբ խոսում ենք Երկրի հնագույն կենդանիների մասին, առաջինը սովորաբար դինոզավրերն են մտքներիս գալիս։ Բայց շնաձկների համեմատ նրանք նույնիսկ այնքան էլ հին չեն։

Գիտնականների գնահատմամբ՝ շնաձկների նախնիները հայտնվել են մոտ 450 միլիոն տարի առաջ։ Իսկ առաջին դինոզավրերը Երկրի վրա ի հայտ են եկել մոտավորապես 245 միլիոն տարի առաջ։
Այսինքն՝ շնաձկներն արդեն շուրջ 200 միլիոն տարի գոյություն ունեին, երբ հայտնվեցին առաջին դինոզավրերը։
Եվ սա դեռ ամենը չէ։ Իրենց երկարատև պատմության ընթացքում շնաձկների էվոլյուցիոն ճյուղը վերապրել է հինգ զանգվածային բնաջնջում։ Դրանց թվում էր նաև այն աղետը, որի հետևանքով Երկրի երեսից անհետացան ոչ թռչնային դինոզավրերը։
Իհարկե, դա չի նշանակում, թե 450 միլիոն տարի առաջ օվկիանոսներում լողում էին մեզ ծանոթ ժամանակակից սպիտակ շնաձկները։ Այդ հսկայական ժամանակահատվածում շնաձկները շատ են փոխվել՝ անցնելով էվոլյուցիայի երկար ճանապարհ։
Բայց փաստը մնում է փաստ. երբ սկսվեց դինոզավրերի դարաշրջանը, շնաձկների նախնիներն արդեն հարյուր միլիոնավոր տարիներ ապրում էին օվկիանոսներում։ Իսկ նրանց ժառանգներն այդ ջրերում լողում են մինչ օրս։








