Արժեզրկում, մանիպուլյացիաներ, մեղքի զգացում առաջացնելու փորձեր, ամեն ինչ վերահսկելու մշտական ցանկություն… Նարցիսին հատուկ հակումներ ունեցող մարդու հետ շփումը կարող է լրջորեն սասանել ձեր ինքնավստահությունը։ Ժամանակի ընթացքում սկսում եք անընդհատ արդարանալ, կասկածել սեփական զգացմունքներին և ամեն անգամ ճիշտ բառեր փնտրել՝ հույս ունենալով, որ գուցե այս անգամ դիմացինը վերջապես հասկանա ձեզ։
Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե դադարեք արդարանալ և սովորեք այլ կերպ արձագանքել։ Երբեմն մեկ հանգիստ, բայց վճռական արտահայտությունն ավելի մեծ ազդեցություն է ունենում, քան ժամերով շարունակվող վեճը։ Ահա 8 արտահայտություն, որոնք կօգնեն պահպանել ինքնատիրապետումը, պաշտպանել անձնական սահմաններն ու թույլ չտալ, որ ձեզ ներքաշեն անվերջ հոգեբանական խաղերի մեջ։
1. «Դու կարող ես այդպես մտածել, բայց ես իմ կարծիքին եմ մնում»
Դիմացինը փորձում է համոզել, թե դուք սխալ եք, ոչինչ չեք հասկանում կամ ամեն ինչ չափազանց սուր եք ընդունո՞ւմ։ Ամենևին պարտադիր չէ ամեն գնով ապացուցել, որ նա սխալվում է։
Այս արտահայտությունն օգնում է վերջ դնել այն վեճին, որի նպատակը ոչ թե խնդիրը հասկանալն է, այլ ձեզ իր կարծիքը պարտադրելը։ Դուք ընդունում եք, որ դիմացինն իրավունք ունի այլ կերպ մտածելու, բայց միևնույն ժամանակ թույլ չեք տալիս, որ նա որոշի, թե ինչ պետք է մտածեք դուք։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք այլևս չեք փորձում ամեն գնով արժանանալ դիմացինի հավանությանը և թույլ չեք տալիս, որ սովորական խոսակցությունը վերածվի պայքարի, որտեղ մեկը պարտադիր պետք է հաղթի, իսկ մյուսը՝ պարտվի։
2. «Ես պատրաստ եմ քննարկել խնդիրը, բայց ոչ այս տոնով»
Վիրավորանքները, ծաղրն ու նվաստացուցիչ խոսքերը հաճախ օգտագործվում են մի նպատակով՝ ստիպել դիմացինին պաշտպանվել, բորբոքվել կամ կորցնել ինքնատիրապետումը։
Նույն կերպ պատասխանելու փոխարեն հանգիստ, բայց հստակ ասեք, թե ինչ պայմանով եք պատրաստ շարունակել զրույցը։ Դուք չեք հրաժարվում խնդիրը քննարկելուց, պարզապես չեք պատրաստվում հանդուրժել անհարգալից վերաբերմունքը։
Եթե մարդը շարունակում է բարձրացնել ձայնը կամ վիրավորել ձեզ, կարող եք ավելացնել.
«Ես այս խոսակցությունը չեմ շարունակի։ Դրան կվերադառնանք, երբ երկուսս էլ պատրաստ լինենք հանգիստ խոսելու»։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք դադարում եք վիճել, թե ով է ճիշտ, ով՝ սխալ, և հստակեցնում եք մի պարզ կանոն. ինչ խնդիր էլ քննարկեք, միմյանց հետ պետք է հարգանքով խոսեք։
3. «Ես պարտավոր չեմ արդարանալ իմ զգացմունքների համար»
«Դու չափազանց զգայուն ես», «Դու հումոր չես հասկանում», «Դու նորից ամեն ինչ ողբերգություն ես դարձնում»։
Նման արտահայտությունները կարող են մարդուն ստիպել կասկածել սեփական զգացմունքներին և նույնիսկ մտածել, թե գուցե ինքն իսկապես սխալ է ընկալում տեղի ունեցածը։
Բայց ձեր զգացմունքները սխալ չեն դառնում միայն այն պատճառով, որ դիմացինին դրանք դուր չեն գալիս։ Այո՛, հնարավոր է՝ դուք սխալ եք հասկացել կամ մեկնաբանել որևէ իրավիճակ։ Սակայն դա չի նշանակում, որ իրավունք չունեք վիրավորվելու, զայրանալու, հիասթափվելու կամ անհանգստանալու։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք այլևս ստիպված չեք լինում ժամանակ ու ուժ վատնել՝ ապացուցելու համար, որ իրավունք ունեք այս կամ այն զգացումն ունենալու։ Միևնույն ժամանակ, դա չի խանգարում հանգիստ քննարկել տեղի ունեցածն ու պարզել, թե իրականում ինչ է կատարվել։
4. «Ես ճնշման տակ որոշում չեմ կայացնի»
Մանիպուլյացիան հաճախ ուղեկցվում է արհեստական շտապողականությամբ։
«Եթե ինձ սիրում ես, հենց հիմա կհամաձայնես», «Հետո արդեն ուշ կլինի», «Կփոշմանես, եթե մերժես»։
Նման խոսքեր լսելիս ամենաճիշտ քայլերից մեկը կարող է լինել պարզապես դադար վերցնելը։ Պարտադիր չէ անմիջապես համաձայնել միայն այն պատճառով, որ չեք ցանկանում վիճել։ Եվ առավել ևս չարժե որոշում կայացնել հարաբերությունները կորցնելու վախից։
Կարող եք հանգիստ ասել.
«Ինձ մտածելու ժամանակ է պետք։ Երբ որոշում կայացնեմ, քեզ կասեմ»։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք կրկին ինքներդ եք որոշում՝ ինչպես վարվել, այլ ոչ թե շտապում կատարել դիմացինի պահանջը՝ նրա դժգոհությունից կամ հնարավոր հետևանքներից վախենալով։
5. «Եկ վերադառնանք կոնկրետ փաստերին»
Պատահում է՝ դուք փորձում եք քննարկել որևէ խնդիր, իսկ դիմացինը հանկարծ սկսում է խոսել ձեր թերություններից, անցյալի սխալներից կամ ենթադրություններ անել ձեր մտադրությունների մասին։ Ի վերջո, սկզբնական հարցը մոռացվում է, և դուք հայտնվում եք մի իրավիճակում, երբ ստիպված եք անընդհատ պաշտպանվել ու արդարանալ։
Օրինակ՝ հիշեցնում եք, որ մարդը չի կատարել իր խոստումը, իսկ նա պատասխանում է.
«Դու ինքդ ես միշտ ամեն ինչ փչացնում»։
Փորձեք հանգիստ վերադարձնել խոսակցությունը բուն թեմային.
«Հիմա մենք խոսում ենք մեր պայմանավորվածության մասին։ Եկ պարզենք, թե ինչու այն չկատարվեց»։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք թույլ չեք տալիս, որ դիմացինն անընդհատ փոխի թեման և փորձի պատասխանատվությունը բարդել ձեզ վրա։ Իսկ եթե նա շարունակում է խուսափել հարցից, պարտադիր չէ ամեն անգամ նորից սկսել նույն խոսակցությունն ու համառորեն պատասխան պահանջել։
6. «Ո՛չ։ Եվ ես չեմ պատրաստվում սպառնալիքների պատճառով փոխել որոշումս»
Որոշ մարդիկ իրենց ուզածին հասնելու համար դիմում են շանտաժի, ցուցադրաբար վիրավորվում կամ սպառնում խզել հարաբերությունները։ Նման ճնշմանը դիմակայելը հատկապես դժվար է, երբ վախենում եք վեճերից կամ սովոր եք ձեզ մեղավոր զգալ ուրիշների վատ տրամադրության համար։
Բայց «ոչ» ասելու համար պարտադիր չէ երկար բացատրություններ տալ։ Դուք կարող եք լսել դիմացինին, հասկանալ նրա դժգոհությունը, բայց միևնույն ժամանակ չհամաձայնել անել այն, ինչ չեք ցանկանում։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք հասկանում եք, որ դիմացինի դժգոհությունը դեռ չի նշանակում, թե ինչ-որ սխալ բան եք արել։ Նա կարող է նեղանալ կամ հիասթափվել ձեր որոշումից, բայց դա ձեզ չի պարտավորեցնում զիջել։
Եթե սպառնալիքներն արդեն իրական վտանգ են ներկայացնում, կամ վախենում եք ձեր անվտանգության համար, առաջնայինը ոչ թե ճիշտ պատասխան գտնելն է, այլ ինքներդ ձեզ պաշտպանելն ու անհրաժեշտության դեպքում օգնության դիմելը։
7. «Ես իրավիճակն այլ կերպ եմ տեսնում, և պարտադիր չէ, որ դու համաձայնես ինձ հետ»
Երբ շփվում եք մեկի հետ, ով ցանկանում է վերահսկել նաև ուրիշների կարծիքները, նույնիսկ ամենափոքր տարաձայնությունը կարող է վերածվել անվերջ ու հոգնեցուցիչ վեճի։ Նա պահանջում է, որ ընդունեք իր իրավացիությունը, անընդհատ բացատրում է, թե ինչու պետք է իր պես մտածեք, կամ պարզապես ծաղրում է ձեր տեսակետը։
Բայց մի՞թե ամեն խոսակցություն պետք է ավարտվի նրանով, որ կողմերից մեկը մյուսին համոզի իր իրավացիության մեջ։
Իհարկե՝ ոչ։
Այս արտահայտությամբ դուք պարզապես ընդունում եք, որ տարբեր կարծիքներ ունեք, և հրաժարվում եք անիմաստ վեճը շարունակելուց։ Պարտադիր չէ վերջին խոսքը ձերը լինի կամ սպասեք, մինչև դիմացինը վերջապես ընդունի, որ դուք ճիշտ եք։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Ձեր հանգստությունն այլևս կախված չի լինում նրանից, թե դիմացինը հավանություն կտա՞ ձեր կարծիքին, թե՞ ոչ։
8. «Եթե շարունակես ինձ հետ այսպես վարվել, ես կդադարեցնեմ շփումը»
Սա թերևս ամենակարևոր արտահայտություններից մեկն է։ Եվ ոչ այն պատճառով, որ կարող է վախեցնել դիմացինին, այլ որովհետև դրանով դուք հստակ ցույց եք տալիս ձեր անձնական սահմանը։
Անձնական սահման դնելը սպառնալիք չէ և ոչ էլ դիմացինին պատժելու միջոց։ Դա պարզապես նշանակում է, որ դուք ինքներդ եք որոշում, թե ինչ կանեք, եթե ձեզ համար անընդունելի վերաբերմունքը շարունակվի։
Օրինակ՝
«Եթե նորից սկսես ինձ վիրավորել, ես կավարտեմ խոսակցությունը»։
Կամ՝
«Ես չեմ ցանկանում շարունակել այնպիսի հարաբերություններ, որտեղ իմ անձնական սահմաններն անընդհատ խախտվում են»։
Կարևոր է միայն, որ ձեր խոսքերը դատարկ չլինեն։ Ասեք այն, ինչ իսկապես պատրաստ եք անել և ինչի հնարավորությունն ունեք։ Ամեն վեճից հետո հարաբերությունները խզելու սպառնալիքներ տալու կարիք չկա։ Բայց եթե նույն իրավիճակը շարունակ կրկնվում է, արժե լրջորեն մտածել, թե ինչ կարող եք անել ձեզ պաշտպանելու համար։
Ինչո՞ւ է սա օգնում։ Դուք դադարում եք սպասել, որ դիմացինը մի օր ինքնուրույն կսկսի հարգանքով վերաբերվել ձեզ։ Փոխարենը որոշում եք, թե ինչպես եք ինքներդ վարվելու, եթե նրա վերաբերմունքը չփոխվի։
Իսկ ի՞նչն է իրականում մարդուն իր տեղը ցույց տալիս
Ամենաուժեղ պատասխանը ոչ թե այն է, որը կարող է ավելի շատ վիրավորել դիմացինին, այլ այն, որն օգնում է ձեզ չկորցնել ինքներդ ձեզ նույնիսկ ամենալարված վեճի ժամանակ։
Սակայն այստեղ մի կարևոր հանգամանք կա, որը չարժե անտեսել։ Անձի նարցիսական խանգարումը բժշկական ախտորոշում է, որը հնարավոր չէ հաստատել միայն մարդու բնավորության առանձին գծերով կամ վեճերի ժամանակ նրա պահվածքով։ Ամեն եսասեր, կոպիտ կամ ուրիշներին մանիպուլյացիայի ենթարկող մարդ չէ, որ նարցիս է։ Բայց պարտադիր չէ որևէ մեկին ախտորոշում վերագրել՝ հասկանալու համար, որ նրա պահվածքը ձեզ ցավ է պատճառում կամ վնասում է։
Կարևոր է հիշել նաև մեկ այլ բան. չկա այնպիսի կախարդական արտահայտություն, որը կստիպի մարդուն անպայման փոխել իր վարքագիծը։ Երբեմն հանգիստ, բայց հստակ սահմաններ դնելն իսկապես օգնում է բարելավել հարաբերությունները։ Սակայն լինում են նաև դեպքեր, երբ դիմացինը շարունակում է ճնշել, մեղադրել կամ սադրել՝ անկախ նրանից, թե որքան հանգիստ ու ճիշտ եք փորձում խոսել նրա հետ։
Նման իրավիճակում պետք չէ անվերջ փնտրել ավելի ազդեցիկ կամ սրամիտ պատասխաններ։ Երբեմն շատ ավելի օգտակար է սահմանափակել շփումը, ավարտել խոսակցությունը կամ աջակցություն խնդրել։
Ձեր ուժը ոչ թե վեճում դիմացինին հաղթելու մեջ է, այլ սեփական արժեքը գիտակցելու, անձնական սահմանները պաշտպանելու և ուրիշի վերաբերմունքին ձեր կյանքը կառավարելու իրավունք չտալու։
Գրանցվիր մեր 
