Ինչո՞ւ ենք լուսանկարում և հայելու մեջ տարբեր տեսք ունենում․ ո՞ր պատկերն է ավելի մոտ իրականությանը

Ու հենց այդ պահին հարց է առաջանում․ որտե՞ղ ենք մենք իրականում ավելի գեղեցիկ՝ հայելու մե՞ջ, թե՞ լուսանկարում, և ո՞ր պատկերն է ավելի մոտ նրան, ինչ տեսնում են մյուս մարդիկ։ Այսինքն՝ ինչո՞ւ ենք լուսանկարում և հայելու մեջ տարբեր տեսք ունենում։

Ինչպե՞ս ենք լուսանկարում և հայելու մեջ իրականում երևում

Popular Science պարբերականի հեղինակները փորձել են պարզել՝ իրական կյանքում մենք ավելի շատ նման ենք հայելու մեջ տեսած մեր արտացոլմա՞նը, թե՞ լուսանկարում պատկերված մեզ։

Էփլիի խոսքով՝ պատասխանի մի մասը բավական պարզ է և կապված է ֆիզիկայի հետ։ Հայելու մեջ մենք տեսնում ենք մեր դեմքի շրջված պատկերը, իսկ լուսանկարում՝ ոչ։ Բացի այդ, գրեթե բոլոր մարդկանց դեմքերն էլ փոքր-ինչ անհամաչափ են․ մի աչքը կարող է մի փոքր ավելի բարձր լինել, բերանի մի կողմը՝ փոքր-ինչ այլ ձև ունենալ։

Դերասանները հաճախ խոսում են իրենց «լավ կողմի» մասին, և, ամենայն հավանականությամբ, դրանում իսկապես որոշակի ճշմարտություն կա։ Հայելու մեջ մենք ամեն օր, հազարավոր անգամներ, տեսնում ենք մեր դեմքի հենց շրջված տարբերակը և աստիճանաբար սովորում դրան։

Ինչո՞ւ է հայելային պատկերն ավելի «ճիշտ» թվում

Բայց ինչո՞ւ է այդ շրջված պատկերը մեզ ավելի «ճիշտ» թվում, քան իրականը։

Հոգեբանության մեջ այս երևույթը հայտնի է որպես «պարզ ազդեցության էֆեկտ»։ Չիկագոյի համալսարանի Բութի բիզնես դպրոցի վարքագծային գիտությունների մասնագետ դոկտոր Նիկոլաս Էփլիի խոսքով՝ որքան հաճախ ենք ինչ-որ բան տեսնում, այնքան այն մեզ ավելի հարազատ ու հաճելի է թվում։ Պարզապես այն պատճառով, որ արդեն սովոր ենք դրան։

«Քանի որ գրեթե բոլոր դեմքերը որոշ չափով անհամաչափ են, չշրջված լուսանկարում դեմքի գծերի դիրքը մեզ կարող է մի փոքր անսովոր թվալ։ Թեև մյուս մարդկանց համար այդ նույն դեմքը լիովին բնական է», — նշում է Իտալիայի Մեսինայի համալսարանի կոգնիտիվ նեյրոգիտության ամբիոնի դոցենտ դոկտոր Վալենտինա Կացատոն։

Էփլին նույնպես համաձայն է այս տեսակետի հետ․

«Առօրյա կյանքում մենք սովոր ենք մեզ տեսնել ճիշտ հակառակ կերպ, քան մեզ տեսնում են մյուս մարդիկ»։

Այսինքն՝ եթե հաճախ մտածում եք՝ «Ինչո՞ւ եմ հայելու մեջ ավելի լավ տեսք ունենում», պատասխանի մի մասը հենց սովորության մեջ է։ Մենք այնքան ենք ընտելացել մեր հայելային պատկերին, որ այն մեզ ավելի բնական է թվում։ Մինչդեռ մյուս մարդիկ մեզ այդպես չեն տեսնում։

Սակայն, Կացատոյի խոսքով, լուսանկարի և հայելային արտացոլանքի տարբերությունը միայն աջ ու ձախ կողմերի փոխատեղմամբ չի սահմանափակվում։

«Հայելու մեջ նայելը շարժուն և փոխազդեցիկ գործընթաց է․ մենք շարժվում ենք, փոխում ենք դեմքի արտահայտությունը և ինքներս ենք ընտրում, թե որ անկյունից մեզ նայենք», — ասում է նա։ «Լուսանկարը, հակառակը, ֆիքսում է վայրկյանի մի փոքր հատված՝ հաճախ այնպիսի լուսավորությամբ, տեսախցիկից այնպիսի հեռավորությամբ և այնպիսի օբյեկտիվով, որոնք մենք ինքներս չէինք ընտրի»։

Այդ պատճառով լուսանկարը երբեմն կարող է մեզ անսովոր կամ նույնիսկ անհաջող թվալ։ Բանն այն չէ միայն, որ այն հայելային չէ։ Պարզապես լուսանկարը մի ակնթարթ է ֆիքսում, մինչդեռ հայելու մեջ մենք մեզ տեսնում ենք շարժման մեջ, տարբեր դիրքերից և կենդանի, եռաչափ պատկերով։

Ի՞նչն է ավելի ճշմարտացի՝ լուսանկարը, թե հայելին, և ի՞նչ կապ ունի այստեղ հոգեբանությունը

Փորձելով պարզել, թե լուսանկա՞րն է ավելի մոտ իրականությանը, թե՞ հայելային արտացոլանքը, Էփլին մի շարք հետազոտություններ է անցկացրել։

Փորձերից մեկի ժամանակ նրա թիմը մասնակիցներին լուսանկարել է չեզոք դեմքի արտահայտությամբ՝ ուղիղ տեսախցիկին նայելիս։ Այնուհետև յուրաքանչյուր լուսանկար թվային եղանակով փոփոխել են։ Ստացվել են տարբեր տարբերակներ՝ ավելի գրավիչ դեմքով, այլ մարդկանց դեմքերի միջինացված գծերով կամ, հակառակը, պակաս գրավիչ արտաքինով։

Յուրաքանչյուր մասնակցի համար ստեղծվել է տարբեր աստիճաններով փոփոխված 11 պատկեր։ Դրանից հետո նրանց խնդրել են ընտրել այն լուսանկարը, որն, իրենց կարծիքով, ամենից ճշգրիտ էր ներկայացնում սեփական դեմքը։

«Միջին հաշվով մարդիկ հակված էին ընտրելու իրենց իրական դեմքից փոքր-ինչ ավելի գրավիչ տարբերակը», — ասում է Էփլին։

Սակայն Էփլին զգուշացնում է, որ այս արդյունքները չպետք է չափազանց լայն մեկնաբանել։

«Կան նաև այլ հնարավոր բացատրություններ, որոնք մենք ուղղակիորեն չենք ստուգել», — ասում է նա։

Նա նաև նշում է, որ փորձի մասնակիցները լուսանկարվել էին լաբորատոր պայմաններում և չեզոք դեմքի արտահայտությամբ։ Իսկ առօրյա կյանքում մենք սովորաբար այդպես չենք նայում ո՛չ հայելու մեջ, ո՛չ էլ հեռախոսով լուսանկարվելիս։

«Հնարավոր է՝ ձեր լուսանկարներում դուք ավելի հաճախ եք ժպտում, — ասում է Էփլին, — և այդ պատճառով դրանք ավելի դրական տպավորություն են թողնում, քան այն նկարները, որոնք մենք արել էինք լաբորատորիայում»։

Իր հետազոտություններում Կացատոն այս գաղափարը զարգացրել է ևս մեկ քայլով։ Նրա թիմը մասնակից կանանց դեմքերը համադրել է անծանոթ կանանց դեմքերի հետ։ Վերջիններս կոսմետիկ միջամտությունների էին ենթարկվել, մասնավորապես՝ շուրթերի և այտերի ծավալը մեծացրել էին ֆիլերներով։ Դրանից հետո մասնակիցներին խնդրել են որոշել, թե որ պատկերն է իրենցը։

«Մենք նկատեցինք, որ կարճ ժամանակով պատկերը դիտելիս մարդիկ շարունակում էին այն իրենց դեմքը համարել, նույնիսկ երբ պատկերի մեջ արդեն բավական շատ գծեր կային մեկ ուրիշի դեմքից», — ասում է Կացատոն։

«Սա չի նշանակում, որ բոլորս մեր մտքում մեզ ավելի գեղեցիկ ենք պատկերացնում։ Ավելի շուտ այն ցույց է տալիս, որ սեփական դեմքի մասին մեր պատկերացումը բավական ճկուն է և կարող է ներառել ուրիշների դեմքերի դրական գնահատվող որոշ գծեր, հատկապես այն դեպքերում, երբ գնահատումը շատ արագ է կատարվում և մարդը երկար չի մտածում»։

Մեզ ծանոթ մեր դեմքը համեմատել այն տարբերակի հետ, որը տեսնում են մյուս մարդիկ, երբեմն իսկապես կարող է տհաճ զգացողություն առաջացնել։ Սակայն Էփլիի խոսքով՝ այստեղ նաև լավ նորություն կա։

Այն պատկերը, որը ձեզ լուսանկարում կարող է տարօրինակ կամ նույնիսկ անհրապույր թվալ, մյուս մարդկանց համար նույնքան սովորական է, որքան ձեզ համար՝ հայելու մեջ ձեր արտացոլանքը։ Եվ շատ հնարավոր է, որ նրանց այդ տարբերակը նույնպես ավելի շատ է դուր գալիս հենց այն պատճառով, որ իրենք սովոր են այն տեսնել։

«Հնարավոր է՝ ձեզ այդ պատկերը դուր չի գալիս, — ասում է Էփլին, — բայց եթե մյուս մարդիկ ձեզ մշտապես այդպես են տեսնում, հավանաբար նրանց այն ավելի շատ է դուր գալիս, քան ձեզ։ Եվ դա ինչ-որ չափով մխիթարող է»։