Ինչո՞ւ ենք երբեմն ամենաշատը վիրավորում հենց այն մարդկանց, որոնց ամենաշատն ենք սիրում

Ինչո՞ւ ենք ամենաշատը վիրավորում մեզ համար ամենաթանկ մարդկանց։ Երբեմն մեկ անզգույշ խոսքն էլ բավական է, որ ցավ պատճառենք նրանց։ Տարօրինակն այն է, որ օտարների հետ հաճախ ավելի համբերատար ու բարեկիրթ ենք, քան մեր հարազատների։ Ինչո՞ւ է այդպես ստացվում։ Ինչո՞ւ ենք երբեմն անարդար վարվում հենց նրանց հետ, ում ամենից շատ ենք սիրում։ Հոգեբանությունը հետաքրքիր բացատրություններ ունի։

Պատկերացրեք սովորական մի օր։ Աշխատավայրում ամեն ինչ այնպես չի ընթացել, ինչպես կցանկանայիք։ Ինչ-որ մեկը նյարդայնացրել է Ձեզ, գործերը կուտակվել են, իսկ օրվա վերջում արդեն ոչ մի բանի ուժ չունեք։ Բայց ամբողջ ընթացքում կարողացել եք զսպել Ձեզ։ Ոչ մեկի հետ չեք վիճել, քաղաքավարի պատասխանել եք բոլորին, նույնիսկ ժպտացել, երբ դրա տրամադրությունը բոլորովին չեք ունեցել։

Եվ ահա վերադառնում եք տուն։ Ձեր սիրելի մարդը մի սովորական հարց է տալիս, իսկ Դուք հանկարծ նյարդայնացած պատասխանում եք։ Նա վիրավորվում է։ Դուք էլ մի պահ անց հասկանում եք, որ անտեղի կոպտեցիք։ Չէ՞ որ նա ոչ մի վատ բան չէր արել։

Ծանո՞թ իրավիճակ է։

Շատերս ենք երբեմն այդպես վարվում։ Հետո զղջում ենք, ներողություն խնդրում, բայց հաջորդ անգամ նույնը կարող է կրկնվել։ Ու ամեն անգամ հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ ենք մեր ամենամտերիմ մարդկանց հետ երբեմն մեզ թույլ տալիս այնպիսի պահվածք, որը երբեք թույլ չէինք տա օտարների ներկայությամբ։

Պարզվում է՝ այս հակասությունը մի քանի հոգեբանական բացատրություն ունի։ Եվ եթե հասկանում ենք դրա պատճառները, ավելի հեշտ է դառնում նաև փոխել մեր վարքագիծը։

1. Մտերիմ մարդկանց կողքին մենք ավելի քիչ ենք զսպում մեզ

Երբ շփվում ենք անծանոթների, գործընկերների կամ պարզապես ծանոթ մարդկանց հետ, սովորաբար ավելի ուշադիր ենք մեր խոսքերին։ Մտածում ենք, թե ինչ տպավորություն կթողնենք, ինչպես կընդունեն մեր ասածը, արդյոք որևէ մեկին չենք վիրավորի։

Իսկ հարազատների կողքին այդ զգոնությունը հաճախ թուլանում է։

Մենք գիտենք, որ նրանք մեզ լավ են ճանաչում։ Տեսել են մեր վատ օրերը, հոգնածությունը, նյարդայնությունը։ Նրանց ներկայությամբ կարիք չկա անընդհատ ժպտալու կամ ձևացնելու, թե ամեն ինչ հրաշալի է։

Իհարկե, սա մտերմության լավ կողմերից մեկն է։ Սիրելի մարդու կողքին պետք է կարողանանք հանգիստ լինել և չթաքցնել մեր զգացմունքները։

Բայց երբեմն այդ ազատությունը շփոթում ենք անզգուշության հետ։

Սկսում ենք ավելի քիչ մտածել, թե ինչպես կհնչեն մեր խոսքերը։ Այն, ինչ երբեք չէինք ասի գործընկերոջը, առանց վարանելու ասում ենք ամուսնուն, կնոջը, ծնողին կամ մտերիմ ընկերոջը։

Մինչդեռ հարազատ մարդու խոսքը կարող է շատ ավելի ցավոտ լինել, քան օտարի ասածը։ Չէ՞ որ նրա կարծիքը մեզ համար կարևոր է։

2016 թվականին Journal of Family Psychology գիտական ամսագրում առցանց հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ծանրաբեռնված օրերին մարդիկ կարող են ավելի հաճախ զայրույթ արտահայտել զուգընկերոջ նկատմամբ կամ հեռանալ շփումից։ Հետազոտողները դա կապում են հոգնածության, վատ տրամադրության և առանձնանալու ցանկության հետ։

Այսինքն՝ երբեմն խնդիրը ոչ թե այն է, որ սիրելի մարդուն ավելի քիչ ենք գնահատում, այլ այն, որ նրա կողքին այլևս չենք փորձում թաքցնել մեր վատ տրամադրությունը։

Սակայն ազատ լինելը չի նշանակում մոռանալ դիմացինի զգացմունքների մասին։

2. Օրվա ընթացքում կուտակված լարվածությունը հաճախ թափում ենք հարազատների վրա

Ենթադրենք՝ ղեկավարը Ձեզ հետ անարդար է վարվել, բայց չեք կարողացել պատասխանել։ Կամ ամբողջ օրը ստիպված եք եղել համբերատար լսել մեկին, ով անդադար նյարդայնացրել է Ձեզ։

Գուցե նաև ֆինանսական խնդիրներ ունեք, ինչ-որ բանի համար անհանգստանում եք կամ պարզապես շատ եք հոգնել։

Այդ ամենը ներսում կուտակվում է։

Եվ ահա տուն եք գալիս։ Ինչ-որ մեկն անտեղի հարց է տալիս, իրն իր տեղում չի դնում կամ պարզապես խոսում է այն պահին, երբ լռություն եք ուզում։

Դա արդեն բավական է, որ բռնկվեք։

Իրականում Ձեր զայրույթը գուցե բոլորովին էլ այդ մարդու հետ կապված չէ։ Պարզապես նա հայտնվել է Ձեր կողքին այն պահին, երբ այլևս չեք կարողացել զսպել լարվածությունը։

Հոգեբանության մեջ այս երևույթը հայտնի է որպես սթրեսի փոխանցում։ Մի իրավիճակում առաջացած լարվածությունն ազդում է մեր պահվածքի վրա մեկ այլ իրավիճակում։

Դա հաստատում է նաև 2017 թվականին Journal of Family Psychology ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը։ Հետազոտողները պարզել են, որ ամուսինների առօրյա սթրեսը կապված է նույն օրվա ընթացքում ավելի հաճախակի վեճերի հետ։ Ընդ որում, վեճերն ավելի շատ էին այն օրերին, երբ երկուսն էլ բարձր լարվածություն էին զգում։

Սա բացատրում է, թե ինչու կարող է սովորական հարցը վերածվել մեծ վեճի, երբ երկուսն էլ հոգնած են։

Բայց այստեղ կարևոր է մի բան հիշել. վատ օրը կարող է բացատրել մեր նյարդայնությունը, բայց չի արդարացնում կոպտությունը։

Եթե աշխատանքի վայրում մեզ վիրավորել են, դա չի նշանակում, թե պետք է տուն վերադառնանք ու նույն ցավը պատճառենք մեկ ուրիշին։

3. Սիրելի մարդկանցից շատ ավելին ենք սպասում

Պատահական ծանոթից մենք առանձնապես մեծ սպասումներ չունենք։

Եթե նա չի նկատում մեր վատ տրամադրությունը, չենք զարմանում։ Եթե չի հիշում մեզ համար կարևոր ինչ-որ մանրուք, առանձնապես չենք նեղանում։

Բայց հարազատ մարդու դեպքում ամեն ինչ այլ է։

Մենք ուզում ենք, որ նա մեզ հասկանա նույնիսկ առանց խոսքերի։ Նկատի, երբ հոգնած ենք։ Հիշի, թե ինչն է մեզ ուրախացնում, ինչն է տխրեցնում։ Զգա, թե երբ ենք ցանկանում խոսել, իսկ երբ՝ պարզապես լռել։

Երբ դա տեղի չի ունենում, հիասթափվում ենք։

Նման խոսքերի հետևում հաճախ թաքնված է մի պարզ ցանկություն՝ ուզում ենք, որ սիրելի մարդը մեզ ավելի լավ հասկանա։

Բայց կա մի խնդիր։

Որքան էլ մարդը մեզ սիրի, նա չի կարող անընդհատ կռահել մեր մտքերը։ Նա նույնպես կարող է հոգնած լինել, իր հոգսերն ունենալ կամ պարզապես չնկատել այն, ինչ մեզ համար ակնհայտ է թվում։

Երբ մեր չարտահայտված սպասումները չեն արդարանում, սկսում ենք մեղադրել նրան մի բանի համար, որի մասին գուցե նույնիսկ չենք խոսել։

Այդ պատճառով էլ հարաբերություններում կարևոր է ոչ միայն միմյանց հասկանալը, այլև սեփական ցանկությունների ու զգացմունքների մասին խոսելը։

Երբեմն «Ես այսօր շատ հոգնած եմ, մի քիչ հանգստանալու կարիք ունեմ» նախադասությունը կարող է կանխել մի ամբողջ վեճ։

4. Երբեմն վիրավորական խոսքերի հետևում թաքնված է մերժված լինելու վախը

Առաջին հայացքից սա կարող է անհավանական թվալ, բայց երբեմն մարդը կոպիտ է վարվում հենց այն պատճառով, որ վախենում է կորցնել սիրելիին։

Պատկերացրեք՝ զուգընկերը վերջին շրջանում ավելի զբաղված է։ Ավելի քիչ ժամանակ է տրամադրում Ձեզ, ավելի հազվադեպ է զանգում կամ նախկինի պես ուշադրություն չի դարձնում։

Դուք սկսում եք անհանգստանալ։

Գուցե նա այլևս չի՞ սիրում ինձ։ Գուցե ես նրա համար այնքան էլ կարևոր չե՞մ։

Բայց այդ վախի մասին ուղիղ խոսելու փոխարեն հանկարծ ասում եք.

Իրականում ուզում եք ուշադրություն և հավաստիացում ստանալ, որ ամեն ինչ կարգին է։ Բայց Ձեր խոսքերը մեղադրանքի պես են հնչում։

Դիմացինը վիրավորվում է, սկսում է պաշտպանվել, երբեմն էլ պարզապես հեռանում է խոսակցությունից։

Եվ Դուք ստանում եք ճիշտ այն, ինչից վախենում էիք՝ ավելի մեծ հեռավորություն։

2022 թվականին Nature Reviews Psychology ամսագրում հրապարակված գիտական ակնարկում հոգեբանները բացատրում են, թե ինչպես են մերժված լինելու վախն ու զուգընկերոջ նկատմամբ անվստահությունն ազդում մարդկանց պահվածքի վրա։ Նման անհանգստությունները կարող են սրել բացասական արձագանքները հատկապես վեճերի և լարված իրավիճակների ժամանակ։

Իհարկե, սա չի նշանակում, թե ամեն վիրավորական խոսքի հետևում անպայման նման վախ կա։

Բայց երբեմն, նախքան դիմացինին մեղադրելը, արժե ինքներս մեզ հարցնել.

Երբ հասկանում ենք, թե իրականում ինչ ենք զգում, ավելի հեշտ է դառնում այդ մասին հանգիստ խոսելը։

5. Մենք շատ լավ գիտենք միմյանց թույլ կողմերը

Երբ երկար տարիներ մտերիմ ենք ինչ-որ մեկի հետ, աստիճանաբար ճանաչում ենք նրան գրեթե բոլոր կողմերից։

Գիտենք՝ ինչից է վախենում, ինչի համար է անհանգստանում, որ թեմաներն են ցավոտ նրա համար։

Նա մեզ պատմել է իր անհաջողությունների, հիասթափությունների, գուցե նաև այնպիսի դեպքերի մասին, որոնք ուրիշներից թաքցնում է։

Այս ամենը վստահության նշան է։

Բայց երբեմն վեճի ընթացքում հենց այդ գիտելիքն ենք օգտագործում նրա դեմ։

Հիշեցնում ենք հին սխալները։ Ակնարկում այնպիսի բաներ, որոնցից նա ամաչում է։ Ասում ենք խոսքեր, որոնց ցավոտ լինելը շատ լավ գիտենք։

Երբեմն դա անում ենք զայրույթի պահին՝ առանց մտածելու։ Երբեմն էլ ցանկանում ենք ամեն գնով հաղթել վեճում ու դիմացինին լռեցնել։

Բայց նման պահերին վեճի սկզբնական պատճառը հաճախ արդեն մոռացվում է։ Փոխարենը սկսվում է փոխադարձ վիրավորանքների մի շղթա։

Եվ նույնիսկ եթե կարողանում ենք ապացուցել մեր ճիշտ լինելը, հարաբերությունները դրանից ավելի լավը չեն դառնում։

Հատկապես ցավոտ է, երբ մարդը մեր դեմ է օգտագործում այն, ինչ ժամանակին իրեն վստահել ենք։

Դրանից հետո արդեն դժվար է նույն անկեղծությամբ բացվել նրա առաջ։ Սկսում ենք մտածել՝ իսկ եթե հաջորդ վեճի ժամանակ այս գաղտնիքն էլ օգտագործի՞ իմ դեմ։

Այսպես հարաբերություններում աստիճանաբար խաթարվում է ապահովության զգացումը։

Իսկ առանց վստահության նույնիսկ մեծ սերը դժվար է պահպանել։

6. Երբեմն պարզապես կրկնում ենք այն, ինչ տեսել ենք մանկության տարիներին

Մեր առաջին պատկերացումները սիրո, ընտանիքի և հարաբերությունների մասին ձևավորվում են դեռ մանկության տարիներին։

Մենք տեսնում ենք, թե ինչպես են ծնողները խոսում իրար հետ, ինչպես են վիճում, ինչպես են հաշտվում։

Եթե ընտանիքում ընդունված է բղավել դժգոհությունն արտահայտելու համար, երեխան կարող է մեծանալ այն համոզմամբ, որ վեճերն այդպես էլ պետք է ընթանան։

Եթե ծնողներից մեկը վիրավորվելուց հետո օրերով չի խոսում մյուսի հետ, երեխան կարող է դա ընկալել որպես դժգոհություն արտահայտելու սովորական ձև։

Եվ տարիներ անց, արդեն սեփական հարաբերություններում, ակամա կրկնել նույն պահվածքը։

Օրինակ՝ մեկը սովորել է, որ զայրանալիս պետք է բարձրացնել ձայնը։ Մյուսը՝ որ պետք է լռել ու սպասել, մինչև դիմացինն ինքը հասկանա իր սխալը։

Երկուսն էլ կարող են անկեղծորեն սիրել իրենց զուգընկերոջը, բայց դժվարանալ սովորական, հանգիստ խոսակցությամբ լուծել խնդիրները։

Այստեղ, իհարկե, ամեն ինչ չէ, որ կարելի է բացատրել մանկությամբ։ Մարդու վարքի վրա ազդում են նաև նրա բնավորությունը, հետագա փորձառությունները և հարաբերությունների ներկայիս վիճակը։

Սակայն մանկության տարիներին տեսած օրինակները կարող են իրենց հետքը թողնել։

Լավն այն է, որ դրանք պարտադիր չէ կրկնել ամբողջ կյանքում։

Եթե նկատում եք, որ ամեն վեճի ժամանակ նույն կերպ եք արձագանքում, արժե մտածել՝ որտեղի՞ց է գալիս այդ սովորությունը։

Գուցե դա իսկապես Ձեր ընտրած պահվածքը չէ, այլ մի բան, որը սովորել եք վաղուց և պարզապես երբեք չեք փորձել փոխել։

7. Երբեմն համոզված ենք, որ սիրելի մարդը միևնույն է կների

Սա թերևս ամենացավոտ պատճառներից մեկն է։

Երբ երկար ժամանակ միասին ենք ապրում կամ շատ մտերիմ ենք ինչ-որ մեկի հետ, երբեմն սկսում ենք նրա սերը սովորական բան համարել։

Մտածում ենք.

Եվ աստիճանաբար ավելի քիչ ուշադրություն ենք դարձնում մեր խոսքերին ու պահվածքին։

Բայց որքան էլ մարդը սիրի մեզ, դա չի նշանակում, թե վիրավորանքները նրա համար անհետևանք են անցնում։

Նա կարող է ներել մեկ անգամ, երկու անգամ, տասն անգամ։

Բայց եթե նույն բանը շարունակ կրկնվում է, մի օր կարող է հոգնել։

Գուցե այլևս չվիճի, չբողոքի, նույնիսկ չփորձի բացատրել, թե ինչու է վիրավորվել։

Սա միշտ չէ, որ նշանակում է՝ նրան այլևս չի ցավեցնում մեր պահվածքը։

Երբեմն պարզապես այլևս չի հավատում, որ ինչ-որ բան կփոխվի։

Եվ այդ լռությունը կարող է շատ ավելի անհանգստացնող լինել, քան հերթական վեճը։

Որովհետև երբ մարդը դեռ փորձում է բացատրել, թե ինչն է իրեն ցավեցնում, նշանակում է՝ հաճախ դեռ հույս ունի, որ իրեն կլսեն։

Իսկ երբ դադարում է խոսել այդ մասին, հնարավոր է՝ արդեն կորցրել է այդ հույսը։

Ինչպե՞ս դադարել վիրավորել նրանց, ում սիրում ենք

Առաջին հերթին պետք է ընդունել մի պարզ ճշմարտություն. անգամ ամենասիրող մարդիկ կարող են վիճել, նյարդայնանալ ու սխալներ թույլ տալ։

Առողջ հարաբերությունները չեն նշանակում, որ երկու մարդ երբեք չեն վիրավորվում իրարից։

Շատ ավելի կարևոր է, թե ինչպես են նրանք վարվում նման իրավիճակներում և ինչ են անում, որպեսզի նույն սխալները չկրկնվեն։

Ահա մի քանի բան, որոնք կարող են օգնել։

Սովորեք ժամանակին կանգ առնել

Եթե զգում եք, որ սկսում եք բարկանալ, մի փորձեք ամեն գնով շարունակել խոսակցությունը։

Երբեմն ավելի լավ է ասել. «Հիմա շատ նյարդայնացած եմ։ Մի քիչ հանգստանամ, հետո կխոսենք»։

Սա խնդրից փախուստ չէ։ Պարզապես հնարավորություն եք տալիս Ձեզ հանգստանալու, որպեսզի հետո չզղջաք ասած խոսքերի համար։

Կարևոր է միայն, որ այդ ընդմիջումը չվերածվի պատժելու նպատակով երկարատև լռության։

Մեղադրելու փոխարեն պատմեք, թե ինչ եք զգում

Համեմատեք երկու արտահայտություն։

Առաջինը մեղադրանք է։ Երկրորդը հնարավորություն է տալիս դիմացինին հասկանալու, թե ինչն է Ձեզ նեղացրել։

Տարբերությունը փոքր է թվում, բայց խոսակցության ընթացքի վրա կարող է մեծ ազդեցություն ունենալ։

Մի օգտագործեք դիմացինի թույլ կողմերը նրա դեմ

Որքան էլ զայրացած լինեք, մի հիշեցրեք այնպիսի բաներ, որոնք մարդը Ձեզ վստահել է անկեղծության պահին։

Նրա անցյալի սխալները, վախերն ու գաղտնիքները վեճում հաղթելու միջոց չեն։

Եթե մարդը Ձեր կողքին չի կարող իրեն ապահով զգալ, ժամանակի ընթացքում կարող է դադարել անկեղծանալ։

Սովորեք անկեղծորեն ներողություն խնդրել

«Ներողություն, բայց դու էլ ինձ հունից հանեցիր»։

Այս արտահայտությունը գուցե ծանոթ է շատերին։

Խնդիրն այն է, որ նման ներողության մեջ միաժամանակ նաև մեղադրանք կա։

Փոխարենը կարելի է պարզապես ասել. «Ես քեզ վիրավորեցի։ Գիտեմ, որ սխալ էի, ու ցավում եմ դրա համար»։

Երբեմն հենց այդ խոսքերն են անհրաժեշտ, որպեսզի մարդը զգա՝ իր ցավը տեսել ու հասկացել են։

Բայց միայն ներողությունը բավարար չէ, եթե նույն պահվածքը շարունակ կրկնվում է։

Փորձեք հասկանալ, թե երբ եք ամենից հաճախ վիրավորում հարազատներին

Գուցե դա տեղի է ունենում այն օրերին, երբ շատ եք հոգնում։ Կամ երբ ինչ-որ բանից անհանգստացած եք, բայց չեք ուզում խոսել այդ մասին։

Եթե նկատեք նման կրկնվող իրավիճակները, ավելի հեշտ կլինի կանխել դրանք։

Կարող եք, օրինակ, տուն վերադառնալուց հետո մի փոքր հանգստանալ, նախքան ընտանեկան հարցերը քննարկելը։ Կամ բացատրել հարազատներին, որ ծանր օր եք ունեցել և մի փոքր լռության կարիք ունեք։

2022 թվականին Journal of Marriage and Family ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը ևս ցույց է տվել, թե որքան կարևոր կարող են լինել զուգընկերոջ աջակցությունն ու մտերմությունը սթրեսային օրերին։

Հետազոտությանը մասնակցել է երեխայի սպասող 154 զույգ։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ այն օրերին, երբ սթրեսն ավելի բարձր էր, զույգերի գոհունակությունը հարաբերություններից սովորաբար նվազում էր։ Սակայն աջակցությունն ու մտերմությունը մեղմում էին այդ բացասական կապը։

Իհարկե, յուրաքանչյուր զույգի խնդիրներն անհատական են։ Բայց մի բան ակնհայտ է՝ դժվար պահերին միմյանց հասկանալու և աջակցելու պատրաստակամությունը կարող է շատ բան փոխել։

Իսկ եթե վիրավորանքները դարձել են մշտական, և ինքնուրույն չեք կարողանում փոխել իրավիճակը, հոգեբանի օգնությունը կարող է օգտակար լինել։

Սիրել նշանակում է նաև պատասխանատվություն զգալ դիմացինի հանդեպ

Մենք երբեմն վիրավորում ենք մեր ամենամտերիմ մարդկանց, որովհետև նրանց կողքին մեզ ավելի ազատ ենք զգում, նրանցից ավելի շատ բան ենք սպասում և միշտ չէ, որ կարողանում ենք զսպել կուտակված լարվածությունը։

Երբեմն պատճառը մերժված լինելու վախն է։ Երբեմն՝ մանկությունից եկող սովորությունը։ Իսկ երբեմն էլ պարզապես մոռանում ենք, որ մեր կողքին գտնվող մարդը նույնպես զգացմունքներ ունի։

Սակայն այս պատճառներից ոչ մեկը չի նշանակում, թե վիրավորանքը սիրո անբաժանելի մասն է։

Սերը չի չափվում նրանով, թե մարդը քանի անգամ է պատրաստ մեզ ներել։

Այն երևում է նաև մեր առօրյա պահվածքում։ Այն բանում, թե ինչպես ենք խոսում միմյանց հետ հոգնած ժամանակ, ինչպես ենք վիճում, ինչպես ենք արձագանքում դիմացինի սխալներին։

Երբեմն սիրելի մարդու հանդեպ հոգատարությունը հենց այն է, որ զայրույթի պահին մի պահ լռենք, մտածենք ու չասենք այն խոսքերը, որոնք հետո հետ վերցնել այլևս չենք կարողանա։

Իհարկե, ոչ ոք կատարյալ չէ։ Մենք բոլորս էլ երբեմն սխալվում ենք, նեղացնում իրար ու հետո զղջում։

Բայց կարևոր է ոչ միայն ներողություն խնդրելը, այլև սեփական սխալներից սովորելը։