«Մենք միմյանց պատահական չենք ընտրում». Զիգմունդ Ֆրեյդի մտքերը սիրո մասին, որոնք չեն կորցրել արդիականությունը

Որոշ հարաբերություններ թվում են երջանիկ պատահականություն, իսկ որոշները՝ հին սցենարի կրկնություն։ Մենք հանդիպում ենք մարդկանց, սիրահարվում, հիասթափվում, հետո նորից հույս ունենում։ Եվ երբեմն ինքներս մեզ նույն հարցն ենք տալիս․ ինչո՞ւ է սերն այսքան բարդ։

Հոգեվերլուծության հիմնադիր Զիգմունդ Ֆրեյդն իր աշխատանքի մեծ մասը նվիրել է մարդու ցանկությունների, վախերի և վարքի թաքնված պատճառների ուսումնասիրությանը։ Թեև նրա շատ գաղափարներ այսօր էլ վիճահարույց են, սիրո և հարաբերությունների մասին որոշ դիտարկումներ դեռ ստիպում են կանգ առնել և մտածել։

Պետք է նշել, որ համացանցում տարածվող հայտնի մեջբերումներից ոչ բոլորն են բառացիորեն պատկանում Ֆրեյդին։ Սակայն դրանցից շատերի հիմքում նրա հայացքներն են և հարաբերությունների մասին նրա պատկերացումները։

«Մենք միմյանց պատահական չենք ընտրում»

Ամենահայտնի մտքերից մեկը, որը հաճախ կապում են Ֆրեյդի անվան հետ, հնչում է այսպես․

«Մենք միմյանց պատահական չենք ընտրում։ Մենք հանդիպում ենք միայն նրանց, ովքեր արդեն գոյություն ունեն մեր անգիտակցականում»։

Ֆրեյդի ակադեմիական աշխատություններում այս միտքը հենց այդ ձևակերպմամբ չկա, սակայն այն լավ է արտահայտում զուգընկեր ընտրելու հարցում անգիտակցականի դերի մասին նրա պատկերացումները։

Հոգեվերլուծության տեսանկյունից մեզ հաճախ ձգում են մարդիկ, որոնք ինչ-որ մեկին են հիշեցնում մեր անցյալից կամ ունեն այնպիսի հատկանիշներ, որոնք մեզ համար խորքում կարևոր են։ Հենց այդ պատճառով էլ որոշ մարդիկ նորից ու նորից հայտնվում են նման հարաբերությունների մեջ, նույնիսկ եթե գիտակցաբար ուզում են լրիվ այլ պատմություն։

Գործնական հետևությունը պարզ է․ եթե սիրո մեջ անընդհատ բախվում եք նույն խնդիրներին, գուցե պատճառը պետք է փնտրել ոչ միայն զուգընկերների, այլև ձեր սեփական ներքին դիրքորոշումների մեջ։

«Մարդու համար ոչինչ այնքան թանկ չի նստում, որքան հիվանդությունն ու հիմարությունը»

Այս մեջբերումն իսկապես պատկանում է Ֆրեյդին։

Հարաբերությունների մեջ այն հնչում է որպես հիշեցում, որ միայն զգացմունքները բավարար չեն։ Սերը պահանջում է հասունություն, որոշում կայացնելու կարողություն և իրականությունն այնպիսին տեսնելու հմտություն, ինչպիսին այն կա։

Երբ հարաբերությունները կառուցվում են միայն զգացմունքների վրա, իսկ ակնհայտ խնդիրները անտեսվում են, հետևանքները կարող են ցավոտ լինել։ Երբեմն իմաստությունը ոչ թե սերը ամեն գնով պահելու մեջ է, այլ իրավիճակը ժամանակին առանց պատրանքների տեսնելու։

«Նա, ով սիրում է շատ կանանց, ճանաչում է կանանց. նա, ով սիրում է մեկին, ճանաչում է սերը»

Այս միտքն ընդգծում է հրապուրանքի և իրական հուզական կապվածության տարբերությունը։

Ժամանակակից մշակույթը հաճախ ռոմանտիզացնում է իդեալական զուգընկերոջ անվերջ որոնումը։ Բայց խորը հարաբերությունները ծնվում են ոչ թե բազմաթիվ ռոմանտիկ պատմություններից, այլ մեկ մարդու իսկապես ճանաչելու և նրա հետ կյանքի տարբեր փուլերով անցնելու կարողությունից։

Իսկական մտերմությունը ժամանակ է պահանջում։ Այն պահանջում է համբերություն և պատրաստակամություն՝ բացվելու մեկ այլ մարդու առաջ։

«Մարդիկ ամենից շատ գնահատում են այն, ինչ չեն կարող ստանալ»

Մարդու հոգեբանությունը հետաքրքիր կերպով է աշխատում․ անհասանելին հաճախ ավելի գրավիչ է թվում, քան այն, ինչ արդեն մեր կողքին է։

Այս առանձնահատկությունը երևում է նաև սիրո մեջ։ Երբեմն մարդը սկսում է գնահատել հարաբերությունները միայն այն ժամանակ, երբ զգում է, որ կարող է կորցնել դրանք։ Երբեմն էլ իդեալականացնում է անհասանելի զուգընկերոջը՝ չնկատելով այն մարդկանց արժանիքները, ովքեր արդեն իր կողքին են։

Այդ պատճառով օգտակար է ժամանակ առ ժամանակ ինքներս մեզ հարցնել․ ինձ իսկապե՞ս պետք է այն, ինչին ձգտում եմ, թե՞ ինձ գրավում է հենց դրա անհասանելի լինելը։

«Նախքան ձեզ դեպրեսիա կամ ցածր ինքնագնահատական ախտորոշելը՝ համոզվեք, որ ձեզ չեն շրջապատում հիմարներ»

Այս արտահայտությունը վաղուց դարձել է համացանցային դասական և իսկապես պատկանում է Ֆրեյդին։

Թեև այն կտրուկ է հնչում և նույնիսկ հումոր ունի, դրա մեջ կարևոր միտք կա։ Ոչ բոլոր խնդիրներն են ծնվում միայն մեր ներսում։ Երբեմն մշտական անհանգստության, անվստահության և հուզական հյուծվածության պատճառը թունավոր շրջապատն է։

Այսօր հոգեբանները դա անվանում են սոցիալական միջավայրի ազդեցություն։ Մարդիկ, որոնք անընդհատ քննադատում են, արժեզրկում ձեռքբերումները կամ լարվածություն են ստեղծում, կարող են լրջորեն ազդել մարդու ինքնագնահատականի և հուզական վիճակի վրա։

Այդ պատճառով հոգեբանական բարեկեցության մասին հոգ տանելը միայն ինքներդ ձեզ վրա աշխատելը չէ։ Դա նաև կարողություն է՝ ընտրելու, թե ովքեր են ձեր կողքին։

Ինչու են Ֆրեյդի գաղափարները դեռ հետաքրքիր

Չնայած Ֆրեյդի ժամանակներից ի վեր հոգեբանությունը շատ առաջ է գնացել, նրա բազմաթիվ դիտարկումներ դեռ զարմանալիորեն ժամանակակից են հնչում։ Դրանք հիշեցնում են մի պարզ ճշմարտություն․ հարաբերությունները սկսվում են ոչ թե մեկ ուրիշ մարդուց, այլ ինքներս մեզ հասկանալուց։

Որքան լավ ենք գիտակցում մեր վախերը, սպասումները և ներքին սցենարները, այնքան ավելի մեծ է առողջ, հասուն և երջանիկ հարաբերություններ կառուցելու հնարավորությունը։ Իսկ դա նշանակում է, որ մեծ հոգեվերլուծաբանի որոշ դասեր իսկապես կարող են օգտակար լինել նաև այսօր։