Մաթեմատիկոսը, որը ճիշտ էր կանխատեսել ԱԱ վերջին երեք չեմպիոններին, նշել է 2026-ի հաղթողին

Գերմանացի վերլուծաբան Յոախիմ Կլեմենտը, որի մոդելը ճիշտ էր կանխատեսել աշխարհի վերջին երեք չեմպիոններին, 2026 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հաղթող է համարում Նիդեռլանդների հավաքականին։ Սակայն ամենահետաքրքիրն այն է, որ հենց Կլեմենտն է զգուշացնում՝ այս կանխատեսմանը պետք չէ վերաբերվել որպես անսխալ բանաձևի կամ խաղադրույքի խորհրդի։

Աշխարհի 2026 թվականի առաջնության շուրջ կանխատեսումները շատ են, բայց Կլեմենտի հաշվարկը առանձնացել է մի պարզ պատճառով․ նրա մոդելը երեք մրցաշար անընդմեջ ճիշտ էր նշել ապագա չեմպիոնին։ 2014-ին այն ընտրել էր Գերմանիային, 2018-ին՝ Ֆրանսիային, իսկ 2022-ին՝ Արգենտինային։

Այժմ նույն մոդելը ցույց է տալիս, որ 2026-ին գավաթը կարող է առաջին անգամ հայտնվել Նիդեռլանդների ձեռքում։ Ըստ Կլեմենտի հրապարակած կանխատեսման զեկույցի՝ Նիդեռլանդները կիսաեզրափակչում պետք է հաղթի Իսպանիային, իսկ եզրափակչում՝ Պորտուգալիային։ Մյուս կիսաեզրափակչում, նրա հաշվարկով, Պորտուգալիան կանցնի Անգլիայի արգելքը։

Եթե այս սցենարը իրականություն դառնա, ֆուտբոլային աշխարհը նոր չեմպիոն կունենա։ Նիդեռլանդները երեք անգամ հասել է աշխարհի առաջնության եզրափակիչ՝ 1974, 1978 և 2010 թվականներին, բայց գավաթը այդպես էլ չի նվաճել։ Այդ պատճառով այս կանխատեսումը միայն թվերի մասին չէ․ այն նաև պատմական սպասման, կորցրած հնարավորությունների և «մշտական ֆավորիտ, բայց ոչ չեմպիոն» կարգավիճակը վերջապես փոխելու մասին է։

Ինչու է Կլեմենտի կանխատեսումը այսքան մեծ աղմուկ առաջացրել

Կլեմենտի անունը ֆուտբոլային միջավայրում հայտնի դարձավ ոչ թե սովորական մարզական կանխատեսումների պատճառով, այլ որովհետև նրա մոդելը երեք աշխարհի առաջնություն անընդմեջ ճիշտ աշխատեց։ Նման շարքից հետո շատերը սկսեցին նրա հաշվարկներին վերաբերվել գրեթե որպես գաղտնի բանաձևի։ Բայց իրականում Կլեմենտի պատմությունը մի փոքր հակառակ իմաստ ունի։

Նա պատմել է, որ մոդելը սկզբում ստեղծել էր ոչ թե ֆուտբոլի ապագան «կարդալու», այլ ցույց տալու համար, թե որքան դժվար է աշխարհի առաջնության հաղթողին կանխատեսելը։ Երբ 2014-ին Գերմանիան իսկապես դարձավ աշխարհի չեմպիոն, նա ինքն էլ զարմացել էր։ Այն ժամանակ շատ փորձագետներ հիշեցնում էին, որ եվրոպական ոչ մի թիմ մինչ այդ աշխարհի առաջնություն չէր հաղթել Հարավային Ամերիկայում։ Բայց Գերմանիան հաղթեց, իսկ մոդելի առաջին կանխատեսումը ստացվեց ճիշտ։

Դրանից հետո նույնը կրկնվեց 2018-ին և 2022-ին։ Արդյունքում մոդելը, որը պետք է ցույց տար կանխատեսումների սահմանափակությունը, սկսեց ընկալվել որպես գրեթե «ֆուտբոլային մարգարեություն»։ Եվ հենց այստեղ է Կլեմենտի զգուշացումը կարևոր․ երեք ճիշտ կանխատեսումը տպավորիչ է, բայց դեռ չի նշանակում, որ հաջորդն էլ պարտադիր ճիշտ է լինելու։

Ինչ է հաշվի առնում մոդելը

Կլեմենտի հաշվարկը միայն FIFA-ի վարկանիշի կամ հավաքականների վերջին արդյունքների վրա չի հիմնվում։ Մոդելը հաշվի է առնում մի քանի գործոն՝ երկրի բնակչության թիվը, մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն, ֆուտբոլի մշակութային նշանակությունը տվյալ երկրում, հավաքականի ներկա ուժը, FIFA-ի վարկանիշը և, իհարկե, բախտի գործոնը։

Այստեղ հետաքրքիրն այն է, որ ֆուտբոլային հաջողությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես խաղադաշտում տեղի ունեցող պայքար։ Մոդելի տրամաբանությամբ՝ հավաքականի ուժը ձևավորվում է ավելի լայն միջավայրում։ Մեծ բնակչությունը կարող է նշանակել տաղանդների մեծ բազա, բայց դա բավարար չէ, եթե երկրում ֆուտբոլը խոր արմատներ չունի։ Բարձր եկամուտները կարող են օգնել ակադեմիաների, մարզադաշտերի և պատրաստման համակարգերի զարգացմանը, բայց դրանք էլ ինքնին չեմպիոնություն չեն ապահովում։

Այս տեսանկյունից Նիդեռլանդների ընտրությունը այնքան էլ պատահական չի թվում։ Հավաքականը չունի Բրազիլիայի, Գերմանիայի կամ Արգենտինայի նման աշխարհի չեմպիոնի պատմական ծանրություն, բայց ունի ուժեղ ֆուտբոլային դպրոց, կայուն խաղային մշակույթ, եվրոպական մեծ փորձ և այնպիսի կարգապահություն, որը երկար մրցաշարերում հաճախ որոշիչ է դառնում։ Աշխարհի առաջնության փլեյ-օֆֆում միշտ չէ, որ հաղթում է ամենավառ խաղ ցուցադրող թիմը։ Շատ հաճախ հաղթում է այն հավաքականը, որը կարողանում է դիմանալ ճնշմանը և չսխալվել ամենավտանգավոր պահին։

Ինչու է 2026-ի ձևաչափը կանխատեսումները դարձնում ավելի բարդ

2026 թվականի աշխարհի առաջնությունն անցկացվում է ընդլայնված ձևաչափով։ FIFA-ի ներկայացրած ձևաչափով մրցաշարին մասնակցում է 48 հավաքական, որոնք բաժանված են 12 խմբի։ Խմբային փուլից հետո պայքարը շարունակելու են յուրաքանչյուր խմբի առաջին երկու թիմերը և ութ լավագույն երրորդ տեղ զբաղեցրած հավաքականները։ Դրանից հետո սկսվում է 1/32 եզրափակիչը, իսկ հետո՝ սովորական նոկաուտ փուլը մինչև եզրափակիչ։

Սա շատ կարևոր փոփոխություն է կանխատեսումների համար։ Նախկինում ֆավորիտները խմբային փուլից հետո պայքարը սկսում էին 1/8 եզրափակչից, իսկ հիմա գավաթին հասնելու համար պետք է անցնել ավելի երկար ճանապարհ։ Յուրաքանչյուր լրացուցիչ փլեյ-օֆֆ խաղ նշանակում է մեկ նոր վտանգ․ մեկ կարմիր քարտ, մեկ վնասվածք, մեկ վիճելի 11-մետրանոց կամ հետխաղյա հարվածաշար կարող է ջնջել նույնիսկ ամենաուժեղ թիմի առավելությունը։

Այդ պատճառով Կլեմենտի կանխատեսման արժեքը միայն այն չէ, որ նա նշել է կոնկրետ հաղթողին։ Ավելի հետաքրքիր է, թե ինչպես է մոդելը ցույց տալիս նոր ձևաչափի տրամաբանությունը․ 2026-ին պարտադիր չէ լինել բացարձակ գլխավոր ֆավորիտ, որպեսզի հասնես մինչև վերջ։ Կարող է ավելի կարևոր լինել կայունությունը, տակտիկական հասունությունը և մի քանի ծանր խաղ անընդմեջ հաղթահարելու կարողությունը։

Ինչու սա խաղադրույքի խորհուրդ չէ

Չնայած Կլեմենտի նախորդ երեք կանխատեսումները ճիշտ էին, նա ինքն է զգուշացնում, որ իր հաշվարկներին չափազանց լուրջ վերաբերվել պետք չէ։ Նրա խոսքով՝ եթե մարդը գումար է դնում աշխարհի առաջնության վրա միայն այս մոդելի պատճառով, դա արդեն անխոհեմ քայլ է։

Պատճառը պարզ է․ երեք հաջող կանխատեսումը դեռ չի ապացուցում, որ մոդելը անսխալական է։ Դա կարելի է համեմատել մետաղադրամ նետելու հետ։ Եթե մի քանի անգամ անընդմեջ նույն կողմն է ընկնում, դա չի նշանակում, որ հաջորդ անգամ էլ նույնը կլինի։ Ֆուտբոլում անորոշությունը նույնիսկ ավելի մեծ է, որովհետև արդյունքի վրա ազդում են ոչ միայն թվերը, այլև մարզավիճակը, վնասվածքները, մրցավարական դրվագները, հոգեբանական ճնշումը, մարզչական որոշումները և երբեմն պարզապես բախտը։

Կլեմենտի կանխատեսումը պետք է ընկալել ոչ թե որպես պատրաստի պատասխան, այլ որպես հետաքրքիր վերլուծական հայացք այն մասին, թե ինչպես կարող են թվերը, պատմությունը, թիմային մշակույթը և պատահականությունը խառնվել մեկ մրցաշարում։

Նիդեռլանդների համար սա կարող է լինել պատմական շանս

Նիդեռլանդները վաղուց համարվում է աշխարհի ամենաուժեղ ֆուտբոլային երկրներից մեկը, որը դեռ երբեք չի դարձել աշխարհի չեմպիոն։ «Տոտալ ֆուտբոլի» ժառանգությունը, մեծ սերունդները և երեք պարտված եզրափակիչները այս հավաքականի շուրջ ստեղծել են յուրահատուկ սպասում։ Նրանց համար յուրաքանչյուր նոր մրցաշար միայն հերթական փորձը չէ, այլ նաև պատմության հետ կիսատ մնացած խոսակցություն։

Ռոնալդ Կումանի գլխավորած Նիդեռլանդները 2026 թվականի աշխարհի առաջնությունում հայտնվել է F խմբում՝ Ճապոնիայի, Շվեդիայի և Թունիսի հետ։ Թղթի վրա սա այն խումբը չէ, որտեղ նիդեռլանդացիները պետք է խուճապի մատնվեն, բայց հենց նման խմբերում էլ ֆավորիտները հաճախ կորցնում են կարևոր միավորներ։ Ճապոնիան կարգապահ և արագ թիմ է, Շվեդիան ֆիզիկապես ուժեղ մրցակից է, իսկ Թունիսը կարող է անհարմար խաղ առաջարկել ցանկացած հավաքականի։

Եթե Կլեմենտի մոդելը կրկին ճիշտ դուրս գա, Նիդեռլանդները վերջապես կստանա իր առաջին աշխարհի գավաթը և կփակի ֆուտբոլի ամենահետաքրքիր բաց էջերից մեկը։ Իսկ եթե կանխատեսումը սխալվի, դրանում էլ ոչ մի տարօրինակ բան չի լինի։ Ֆուտբոլը հենց այն խաղն է, որտեղ նույնիսկ ամենաճշգրիտ հաշվարկը չի կարող ամբողջությամբ վերացնել անորոշությունը։

Եվ գուցե հենց սա է այս պատմության գլխավոր իմաստը։ Մոդելը հաղթող է տեսնում Նիդեռլանդներին, բայց դրա հեղինակը միաժամանակ հիշեցնում է՝ աշխարհի առաջնությունը մաթեմատիկական հավասարում չէ։ Թվերը կարող են ցույց տալ հավանականությունը, բացատրել որոշ օրինաչափություններ և օգնել հասկանալ ֆավորիտների ուժեղ ու թույլ կողմերը, բայց գավաթը վերջում որոշվում է խաղադաշտում։