Հայրենիքից հեռու, բայց ավելի քան հայկական: Մեջբերումներ Վիլյամ Սարոյանի ստեղծագործությունից

0
547

Վիլյամ Սարոյան՝ անուն, որ ասոցացվում է թե՛ հայկական, թե՛ ամերիկյան գրականության ու արվեստի հետ և այս երկու տարբեր միջավայրերում էլ առաջացնում նույն ջերմությունն ու մարդասիրությունը:

Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիս (Բաղեշ) քաղաքում ծնված այս երեխայի համար կյանքը պատրաստել էր անսպասելի ու ճակատագրական ուղիներ, որ ամբողջանալով պետք է ձևավորեին Սարոյան գրողին: Սարոյանի համար հայկական ու ամերիկյան իրականության միջև ջրբաժանը ստեղծվեց դեռևս վաղ հասակից, երբ նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Ֆրեզնո, և մինչ օրս դժվար է հասկանալ՝ Սարոյանի ստեղծագործության մեջ որտեղ է ավարտվում հայկական իրականությունը և որտեղ է սկսվում ամերիկյանը: Թերևս պատճառն այն է, որ հայկականը երբեք էլ չի ավարտվում, մնում է նրա արյան ու մտքի մեջ և հավերժանում նրա գրվածքներում:

Այսօր ցանկանում ենք անդրադարձ կատարել Սարոյանի մարդասիրության ամենամեծ վկայությանը՝ «Մարդկային կատակերգությանը», ներկայացնել ստեղծագործության ամենաիմաստուն և լուսավոր մտքերը հավատի, բարության և հենց բարության հանդեպ հավատի մասին.

         Բարին երբեք չի մահանում, եթե մահանար՝ աշխարհում մարդիկ գոյություն չէին ունենա, ոչ մի տեղ կյանք չէր լինի: Իսկ աշխարհը լեցուն է մարդկանցով և հրաշալի կյանքով:

      Եթե կյանքը տխուր է, ազնիվ կամ անմիտ, դրա պատճառը մարդն է: Եթե հարուստ է և գեղեցկությամբ լի, ուրեմն ինքը մարդն է այդպիսին և ոչ թե նրա շրջապատը: Այդպես է: Եթե որևէ բան վատ է, տգեղ կամ խեղճ, միշտ ինքը մարդն է այդպիսին, և յուրաքանչյուր մարդ ինքն իր մեջ մի աշխարհ է, նա այդ աշխարհը կարող է վերակառուցել և սիրելի մարդկանցով բնակեցնել, եթե նրա սիրտը ընդունակ է սիրո, կամ լցնել ատելի մարդկանցով եթե նրա սիրտը ընդունակ է ատելության:Աշխարհը պետք է վերակառուցվի նրա մեջ ապրող յուրաքանչյուր անհատի կողմից՝ ինչպես անկողինն ու այն տունը, որտեղ նույն մարդիկ են ապրում: Այդ մարդիկ միշտ նույնն են, բայց և միշտ փոխվում են:

            «Աշխարհում նախքան ոտքի կանգնելդ դեռ շատ կլսես այդ ծիծաղը: Ոչ միայն մարդկանց, այլև նույնիսկ դառը ծիծաղը իրերի, որոնք պիտի փորձեն շփոթեցնել քեզ և շեղել ճանապարհիցդ, բայց վստահ եմ՝ ուշադրություն չես դարձնի դրանց»:

            «Կարևոր չէ, թե ինչ սխալներ կգործես կյանքում: Մի՛ վախեցիր գործած սխալների համար, կամ նորերը գործելուց: Դու բարի սիրտ ունես, վստահի՛ր սրտիդ, ունկնդրի՛ր նրան և շարունակի՛ր ճանապարհդ առանց կանգ առնելու: Եթե ընկնես խաբված ու հալածված ուրիշներից կամ ինքդ քեզնից, վե՛ր կաց ու ետ մի՛ նայիր»:

            «…Բայց դու մի՛ մտահոգվիր, որովհետև լավը անպարտելի է, իսկ վատը, ի վերջո, պարտվում է և փախուստի դիմում։ Հիվանդ մարմինն ու հիվանդ հոգին առողջանում են։ Նրանք կարող են նորից հիվանդանալ, բայց նրանք միշտ պիտի ապաքինվեն, իսկ յուրաքանչյուր նոր հիվանդությունից ու ապաքինումից մարմինն ու հոգին ամրապնդվում են և ի վերջո այնքան ուժեղ կդառնան, որ զերծ կլինեն կեղտերից, կլինեն ավելի նուրբ, ավելի ազնիվ, ավելի գեղեցիկ և վարակից հեռու։ Աշխարհում ապրող յուրաքանչյուր մարդ, արդար է նա թե անարդար, այդ նպատակին է ձգտում…»:

            «Իմ թշնամին մարդ չէ, որովհետև ոչ մի մարդկային էակ չի կարող իմ թշնամին լինել: Իմ պայքարը մարդու դեմ չէ, այլ նրա մեջ եղած գազանի դեմ ,որ առաջին հերթին ուզում եմ իմ մեջ ոչնչացնել»:

            «Մենակությունը ու տխրությունը, որ դու զգում ես, զգում ես այն պատճառով, որ այլևս երեխա չես, բայց ամբողջ աշխարհը լի է եղել մենակությամբ ու տխրությամբ: Մենակությունը պատերազմից չէ: Պատերազմը չէ, որ ստեղծեց այն: Ընդհակառակը՝ մենակությունը սետղծեց պատերազմը: Ամեն ինչի մեջ գոյություն ունեցող հուսահատության զգացումն է Աստծո շնորհի պակասը»:

Երկրորդ աշխարհամարտի մասին գրված այս վեպը հիմնովին կփոխի ձեր պատկերացումները կյանքի, գեղեցիկի, բարության ու հավատի վերաբերյալ: Այն ի ցույց է դնում հավատի հաղթանակը չարություն և ապականություն պարունակող ցանկացած երևույթի դեմ և թող ամենևին էլ սնապարծություն չթվա, բայց միայն հայը կարող է զգալ այդ արժեքներն այնքան խորությամբ, որքան զգացել և պատկերել է Սարոյանը: Այսքանից հետո կարծում եմ ավելորդ է մտածել, թե Սարոյանի ստեղծագործության մեջ բացակա են հայն ու հայկական մտածողությունը:

Հրապարակման ներկայացրեց՝ Թամարա Դիլբարյանը

Դուք նույնպես կարող եք հրապարակել Ձեր նյութը Mediamag.am-ում։ Նյութը հրապարակելու համար անցեք ներքևի հղումով.

Դարձի՛ր հեղինակ, ստեղծի՛ր քո հաջողակ նյութը

telegramԳրանցվիր մեր Telegram ալիքին։ Ուղարկում ենք միայն պոպուլյար հոդվածները և օրը միայն մեկ անգամ:

viberԳրանցվիր մեր Viber ալիքին։ Եվ ստացիր միայն թարմ հոդվածները անմիջապես քո մեսենջերին։